Шавкунов Егор Иванович

1913 сыл атырдьах ыйын 9 күнүгэр Пермь күбүөрүнэтин Шадринскай уеһын Шадринскай куоратыгар (билигин — Курган уобалаһыгар киирсэр) сулууспалаах кэргэнигэр төрөөбүтэ^[2]. Алын сүһүөх үөрэхтээх.

Аҕата, Шадринскай станциятын ыскылаатын үлэһитэ, 1920 сыллаахха өлбүтэ. 1920 сыл бүтүүтэ ийэтэ оҕолорунаан эдьиийигэр Дьокуускайга көспүтэ. 1930 сыллаахха ийэтэ өлбүтэ.

1930 сыллаахха Алданнааҕы кыһыл көмүс бириискэлэригэр барбыта, Ааллаах-Үүҥҥэ үлэлээбитэ (Уус-Маайа улууһа).

1932 сылтан Дьокуускайга, тутуу куурустарын бүтэрэн, каменщик идэтин баһылаабыта уонна өрөспүүбүлүкэтээҕи сибээс хонтуоратын тутуу тэрилтэтигэр үлэлээбитэ.

1941 сыл атырдьах ыйыгар Кыһыл Аармыйаҕа Дьокуускайдааҕы горвоенкоматынан ыҥырыллыбыта. Саппаас пуолкаҕа сапер идэтин ылбыта.

1943 сыл олунньутуттан ньиэмэс-фашист талабырдьыттары утары кыргыһыыларга кыттыбыта, 195-с туспа сапернай батальон (139-с стрелковай дивизия) састаабынан Арҕаа, Белоруссия 1-кы уонна 2-с фроннарыгар сэриилэспитэ.

Сэриигэ аан бастаан Десенка өрүскэ кыттыбыта. Переправаны миинэттэн босхолуур сорудахтаах сапердары манна бүлүмүөт уонна аптамаат уота көрсүбүтэ. Шавкунов өстөөҕү эргийэ баран, ньиэмэстэр бүлүмүөт сыһыаннаһыыларын гранатынан тамнаабыт, онон сорудах толоруллубут^[3]. Бу кыргыһыы иһин 1943 сыл балаҕан ыйын 27 күнүнээҕи 139-с стрелковай дивизия 027/н №-дээх бирикээһинэн кыһыл армеец Шавкунов «Хорсунун иһин» мэтээлинэн наҕараадаламмыта.

Салгыы Снопоть, Десна, Проня, Остёр, Сож уонна да атын өрүстэргэ муосталары уонна атын переправалары тутууга кыттыбыт.

1944 сыл бэс ыйыгар 139-с стрелковай дивизия чаастара Могилев оройуонугар Днепр өрүскэ тахсыбыттара. Стрелковай роталар переправаны быстах средстволар нөҥүө туораан, уҥа биэрэккэ бөҕөргөммүттэрэ. Ол эрэн күргэ суоҕуттан тааҥкалар уонна артиллерия Днепры туоруур кыахтара суох этэ. Сапернай батальон хамандыыра кылгас болдьоххо өрүс учаастагын инженернэй разведканы оҥорорго, онтон штурмовой уонна намыһах ууга турар күргэни тутарга бирикээс ылбыта. Бүтүн эпэрээссийэҕэ 36 чаас бэриллибитэ. Күргэ тутуута бэс ыйын 27 күнүгэр сарсыарда бэс ыйын 26 күнүгэр сэбиэскэй пехота былдьаабыт сириттэн саҕаламмыта. Кыһыл армеец Шавкунов сапердарын бөлөҕүн кытта өрүскэ мас тирэхтэри, насадка уонна прогоннары туруортаабыта^[4].

Тутуу матырыйааллара тиийбэттэриттэн сапердар ойууру өстөөх позицияларыгар чугас сиртэн мастары булалларыгар тиийбиттэрэ^[5]. Үлэ күнүстэри-түүннэри тохтоло суох артиллерия уонна миномет уотун аннынан ыытыллыбыта. Өстөөх снарядтара күргэ бэрэбинэлэрин быһыта сынньан, табаарыстарын бииртэн-биир сүтэрбиттэрэ.

Ыһыллыбыт учаастактары чөлүгэр түһэрэргэ сапердар бэрэбинэлэри илиинэн тутан, ууга сытан холбуу сылдьыбыттара^[4]. Бомбаттан эстии долгунуттан күргэ биир пролетун миэстэтиттэн сулбу тардан ылбытыгар, бомбанан илдьи тэпсиллибит ыарахан бэрэбинэлэр төкүнүйэн, уста турбуттарын, Шавкунов доҕотторунуун тохтоппуттар уонна хат холбообуттар. Днепр нөҥүө күргэни 24 чаас иһигэр туппуттара, оттон бэс ыйын 28 күнүгэр сарсыарда 9 чааска арҕаа диэки байыаннай тиэхиникэ айаннаабыта^[4]. Бу эпэрээссийэ иһин сапердар, ол иһигэр Шавкунов, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойун аатыгар түһэриллибиттэр^[6][7]. Наҕараадаҕа түһэриллэр кэмигэр Е. И. Шавкунов — баартыйата суох.

Салгыы Белосток оройуонугар хааннаах хабыр кыргыһыылар буолбуттара. Манна, өстөөх холбоһуктарын маневрдыыр кыаҕын матарар туһуттан, сэбиэскэй командование Варшава, Брест уонна Калининград (Кёнигсберг) диэки сылдьар тимир суол магистралларын алдьатар соругу туруоруммут. Ол сыалтан өстөөх кэтэҕэр диверсантар бөлөхтөрүн, разведчиктары уонна сапер-подрывниктары бырахпыттар. Шавкунов биир оннук бөлөх салайааччыта буолбут.

От ыйын 24 күнүгэр алта хорсун буойун фроҥҥа линияны туораан, түүн устата 20 килэмиэтири айаннаан, Белосток — Брест тимир суол лииньийэтигэр тиийбиттэр. Күнүһүн пуойастар хайдах айанныылларын кэтээбиттэр, хараҥардаҕына икки сиринэн рельсэлэри миналаабыттар, икки чааһынан Брест диэкиттэн танкалардаах уонна самоходнай артиллерийскай установкалаах эшелон сууллубут. Ниэмэс икки эписиэрин билиэҥҥэ ылан, Шавкунов бөлөҕө чааһыгар этэҥҥэ төннүбүт.

1944 сыл атырдьах ыйыттан, Польша босхолонуутун кыргыһыылара саҕаламмыттарыгар, сапернай разведка оруола өссө улааппыт. Киниэхэ өстөөх кэтэҕэр улахан сирдэри миинэттэн босхолооһун уонна сэрии чаастара хайдах хамсыылларын кэтээн көрүү сорудахтара сүктэриллибиттэр.

1944 сыл атырдьах ыйын 14-гэр (сорох даннайынан 23-гэр) Ломжинскай улууска, Нарев өрүс аттыгар баар нэһилиэнньэлээх пуун таһыгар миинэлэри обезвреживайдыыр эпэрээссийэ кэмигэр, Шавкунов бөлөҕө өстөөх авиациятын саба түһүүтүгэр түбэспит. Бомбалар биирдэстэрэ эстибититтэн Шавкунов өлбүт^[8].

Белоруссия ССР Белостокскай уобалаһын Ломжинскай улууһун Прушки-Вельке дэриэбинэтин таһыгар баар бырааттыы ииҥҥэ көмүллүбүтэ, билигин бу сэлиэнньэ Польша Өрөспүүбүлүкэтин Подляскай воеводствотын Замбрувскай повятын Рутки гиимнатын састаабыгар киирэр. Атын даннайынан Польша Өрөспүүбүлүкэтин Подляскай воеводствотын Кольненскай повятын Кольно гиимнын Тышки-Вондолово сэлиэнньэтигэр көмүллүбүтэ (эбэтэр хос көмүллүбүтэ).

1945 сыл кулун тутар 24 күнүгэр ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун Ыйааҕынан ньиэмэс-фашист талабырдьыттары утары сэриигэ командованието бойобуой сорудахтарын үтүө суобастаахтык толорбутун, манна көрдөрбүт хорсунун уонна геройдуу быһыытын иһин кыһыл армеец Шавкунов Егор Ивановичка Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа ааты иҥэрбиттэрэ^[9] Ленин уордьанын уонна «Кыһыл Сулус» мэтээлин туттарбыттара.

• «Кыһыл көмүс Сулус» мэтээл (24.03.1945)^[10][11] ;
• Ленин уордьана (24.03.1945);
• «Хорсунун иһин» мэтээл (29.09.1943)^[12][13].

• 1973 сылтан уларыта тутуу кэмэ саҕаланыар диэри Өлүөнэтээҕи өрүс пароходствотыгар Финляндияҕа тутуллубут «өрүс-байҕал» тииптээх «Георгий Шавкунов» диэн таһаҕас таһар устар аал сылдьыбыта;
• Георгий Шавкунов аата Дьокуускай куорат биир уулуссатыгар иҥэриллибитэ;
• 2021 сыл ыам ыйын 11 күнүгэр Шавкунов уулуссатын 63-с нүөмэригэр Егор Шавкуновка анаан өйдөбүнньүк дуоска арыллыбыта. Өйдөбүнньүк бэлиэ Дьокуускай куорат 7-с нүөмэрдээх орто оскуолатын эркинигэр туруоруллубута^{[14][15][16][17]}.

• Кэргэнэ Попова Агафия Тереньевна;
• Кыыһа Галина Георгиевна Панченко.