Симаков Иван Николаевич
Иван Николаевич Симаков (1906 муус устар 7, Мышкинский уезд[d], Ярославская губерния[d] — 1953 от ыйын 26, Москва) — сэбиэскэй байыаннай лүөччүк, майор, 48-с авиационнай дивизия 109-с авиационнай полкатын звенотун хамандыыра. Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа (1944).
Олоҕун олуктара
1906 сыл муус устар 7 күнүгэр Тверскэй уобалас Кашинскай оройуонун Шишкино дэриэбинэтигэр оробуочай дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Биэс кылааһы бүтэрбитэ[1]. 1929 сылтан Бүтүн Сойуустаах хомуньуустар баартыйаларын (большевиктар). чилиэнэ этэ[2].
1928–1930 сылларга Рабочай-бааһынай Кыһыл аармыйаҕа артиллерияҕа сулууспалаабыта. 1931–1937 сылларга аармыйаҕа иккиһин сулууспалаабыта уонна лүөччүктэр байыаннай оскуолаларын бүтэрбитэ[1]. 1937 сылтан Дьокуускайга Гражданскай салгын флотугар гражданскай авиация лүөччүгүнэн үлэлээбитэ[3].
1941 сыл алтынньытыгар Симаковы Дьокуускай куорат байыаннай хамыһаарыйата сэриилэһэр аармыйаҕа ыҥырбыта[2].
1953 сыл от ыйын 26 күнүгэр Москваҕа өлбүтэ уонна Москваҕа көмүллүбүтэ[1].
Байыаннай сулууспата
1941 сыл бэс ыйыттан Аҕа дойду Улуу сэриитин фроннарыгар кыргыһыыларга кыттыыны ылбыта. Москватааҕы анал сыаллаах авиационнай бөлөх састаабыгар сэриилэспитэ. 1942 сыл тохсунньутугар-байыарыгар Вяземскай десант операциятыгар 21 көтүүнү толорбута, ону тэҥэ блёкдалаабыт Ленинградка ас-үөл уонна сэрии сэбин тиэйиигэ 105 көтүүнү оҥорбута.
1942 сыл бэс ыйыттан 36-с авиационнай дивизия 455-с авиационнай полкатын лүөччүгүнэн сулууспалаабыта уонна Ил-4 сөмөлүөтү баһылаабыта. 1943 сыл атырдьах ыйыттан 48-с авиационнай дивизия 109-с авиационнай полкатын звенотун хамандыырынан анаммыта.
1943 сыл алтынньы ортотугар диэри өстөөх сэриилэрин, тимир суол түмсүүлэрин, аэродромнары уонна байыаннай-бырамыысыланнас эбийиэктэрин буомбалыырга 178 бойобуой көтүүнү, парашют десанын быраҕарга 21 көтүүнү уонна блёкдалаабыт Ленинграды хааччыйарга 100 көтүүнү оҥорбута. 1943 сыл сэтинньититтэн 1944 сыл муус устарыгар диэри Заполярьеҕа кыргыһыыларга кыттыбыта, Хотугу Норвегияҕа уонна Финляндияҕа өстөөх аэродромнарын уонна байыаннай-муора базаларын буомбалаабыта.
1944 сыл ыам ыйыгар эскадрилья хамандыырын солбуйааччынан анаммыта. Сэрии бүтүөр диэри 415 бойобуой көтүүнү толорбута. Берлин операциятыгар кыттыбыта, манна Берлини буомбалаабыта[1].
Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа
ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун 1944 сыл кулун тутар 13 күнүнээҕи Ыйааҕынан капитан Иван Николаевич Симаковка ас-үөл уонна сэрии сэбин тиэйиигэ, өстөөх тыыннаах күүһүн уонна тиэхиньикэтин суох оҥорууга бойобуой сорудаҕы үтүө көрдөрүүлээхтик толорбутун иһин, ону тэҥэ хорсун быһыытын иһин Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойун аата иҥэриллибитэ. Ааты иҥэриигэ киниэхэ Ленин уордьана уонна «Кыһыл Сулус» мэтээл № 3322 туттарыллыбыттара[1].
== Сэрии кэннинээҕи үлэтэ == 1946 сыл от ыйыттан Симаков саппааска майор сыбаанньалаах сылдьыбыта[1]/. Аармыйаттан барбытын кэннэ Москваҕа олорбута уонна «Внуково» аэропорка старшай диспиэтчэринэн үлэлээбитэ[2].
Наҕараадалара
- «Кыһыл көмүс Сулус» мэтээл (№ 3322) (13.03.1944)[4]
- Ленин уордьана (13.03.1944)
- Александр Невскэй уордьана (20.09.1945)[5]
- Икки Кыһыл Знамя уордьана (1942; 20.09.1944[6])
- Кыһыл Сулус уордьана (03.06.1942)[7][1].
Быһаарыылар
Литература
- Герои Советского Союза: краткий биографический словарь. — Москва: Воениздат, 1988. — Т. Т. 2.;
- Долгов И. А. Кн. 1 // Золотые звёзды калининцев. — Москва: Московский рабочий, 1983.;
- Сорокажердьев В. В. Они сражались в Заполярье. — Мурманск, 2007..
