Степанов Николай Саввич
Николай Саввич Степанов (1923 сыл сэтинньи 19 күнэ, Арыылаах, Саха АССР — 1992 сыл балаҕан ыйын 20 күнэ, Саха сирэ) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа (1990).
Олоҕун олуктара
1922 сыл ыам ыйын 13 күнүгэр Бүлүү улууһун Хампа сэлиэнньэтигэр (билигин Арыылаах нэһилиэгэ) дьадаҥы бааһынай дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт.
8 кылааһы бүтэрбит. 1941 сылга Бүлүүтээҕи педагогическай училищены бүтэрбит. «Коммунист» холхуоска биригэдьииринэн, 1942 сылтан — нэһилиэк сэбиэтин сэкирэтээринэн уонна холкуос ревизиялыыр хамыыһыйатын бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбит.
Аҕа дойду Улуу сэриитигэр
Кыһыл Аармыйаҕа 1943 сыл бэс ыйын 8 күнүгэр ыҥырыллыбыт. Аҕа дойду Улуу сэриитин кыргыһыыларыгар — 1944 сыл олунньутуттан. 3-с уонна 2-с Украинскай фроннарга сэриилэспит. Ньиэмэс-фашист талабырдьыттарын кытта кыргыһыыга иккитэ чэпчэкитик бааһырбыт.
Хорсун быһыыта
1-кы мотострелковай батальон пулеметчига, красноармеец Николай Степанов 1944 сыл кулун тутар 11 күнүгэр батальоҥҥа бастакылартан биирдэстэрэ бэйэтэ оҥорбут болуотунан Украина Винницкай уобалаһын Бершадскай оройуонун Маньковка сэлиэнньэтин таһыгар Соҕуруу Бууг өрүһү пулеметунан туораабыт уонна стрелковай подразделениелар туоруулларын уотунан саппыт. Кимэн иһиини өйөөн, өстөөх уонча саллаатын уонна эписиэрин суох гыммыт.
1944 сыл кулун тутар 22 күнүгэр Николай Саввич Степанов Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойун аатыгар түһэриллибитэ. 1-кы мотострелковай батальон хамандыырын, капитан Крапивин илии баттаабыт наҕараадалыыр лиистэн:
«Табаарыс Степанов — батальон биир хорсун уонна булугас пулеметчига. Хамандьыыр бирикээһин ылан баран, хайаан даҕаны Соҕуруу Буугу туораан биһиги пехота кимэн киириитин уонна өрүһү туоруурун пулеметунан өйүүр диэн эппит: „Өлүөм да буоллар, пулемет өрүс анараа өттүгэр тиийиэ. Мин суох буолуом, иккис нүөмэрим миигин солбуйуо“.
Илии анныгар түбэспит икки бөтүөнү булан, онно икки хаптаһыны холбоон, үрдүгэр пулемету уурбут, ботуруоннаах дьааһыктары болуотугар уурбут, бэйэтэ иккис нүөмэриниин харбаан болуоту уҥа кытылга илдьибит. Бөтүөннэргэ дьөлөҕөстөр бааллара, ол эрээри пулемет тиэрдиллибит. Пулемету туруоран баран табаарыс Степанов биһиги подразделениеларбыт туоруулларын уотунан саппыта. Ол кэнниттэн Винницкай уобалас Джулинскай оройуонун Маньковка дэриэбинэтин диэки биһиги пехотабыт кимэн киириитин өйөөн 15-н тахса ньиэмэс саллаатын уонна биир пулемет расчетун суох гыммыт.
Табаарыс Степанов Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойун аатыгар сөптөөх».
Ол эрэн, биллибэт биричиинэнэн, Николай Саввичка Дьоруой аата иҥэриллибэтэҕэ, ити хорсун быһыытын иһин 1944 сыл муус устар 28 күнүнээҕи бирикээһинэн Кыһыл Знамя уордьанынан наҕараадаламмыта.
Н. С. Степанов Румынияны, Югославияны, Венгрияны, Чехословакияны уонна Австрияны босхолооһуҥҥа кыттыбыт. 1945 сыллааҕы сэбиэскэй-японскай сэриигэ — Мукдены, Харбины, Чанчунь уонна Порт-Артуры босхолооһуҥҥа кыттыбыт.
Сэрии кэннинээҕи кэм
1947 сыл муус устарга рядовой Н. С. Степанов ССРС Сэбилэниилээх Күүстэриттэн демобилизацияламмыт. Төрөөбүт дойдутугар төннүбүт.
Хампатааҕы орто оскуола интернатыгар иитээччинэн, Бүлүү райкомун ВЛКСМ-ка каадырдары уонна тэрээһин үлэтин салаатын сэбиэдиссэйинэн үлэлээбит, 1951 сылтан — холкуос бэрэссэдээтэлин солбуйааччынан, сельпо маастарынан, Чочу арыы собуотун маастарынан үлэлээбит, ол эрэн доруобуйатын туругунан үлэтиттэн босхоломмут. 1958 сыл муус устартан Бүлүү лесхоһугар үлэлээбит, манна сири кэрийээччинэн, ойуур технигинэн, лесниктаабыт. Кэлин сылларга Балаҕаччытааҕы лесничество леснига этэ.
ССРС Бэрэсидьиэнин 1990 сыл ыам ыйын 5 күнүнээҕи Ыйааҕынан, Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар ньиэмэс-фашист талабырдьыттарын кытта кыргыһыыларга көрдөрбүт хорсун быһыытын иһин Степанов Николай Саввичка Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойун аата иҥэриллибитэ, Ленин уордьана уонна «Кыһыл көмүс Сулус» мэтээл (№ 11609) туттарыллыбыта.
Балаҕаччы сэлиэнньэтигэр олорбута. 1992 сыл балаҕан ыйын 20 күнүгэр өлбүт.
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- «Кыһыл көмүс Сулус» мэтээл (№ 11609);
- Ленин уордьана;
- Кыһыл Знамя уордьана (28.04.1944; бастаан Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойун аатыгар түһэриллибит);
- Аҕа дойду сэриитин I ист. уордьана (11.03.1985, 20.10.1987 туттарыллыбыт);
- «Германияны кыайыы иһин» мэтээл;
- «Японияны кыайыы иһин» мэтээл;
- «Будапешты ылыы иһин» мэтээл;
- «Венаны ылыы иһин» мэтээл;
- «Праганы босхолооһун иһин» мэтээл;
- «Аҕа дойду Улуу сэриитигэр килбиэннээх үлэтин иһин» мэтээл;
- атын мэтээллэр;
- Бүлүү улууһун Ытык олохтооҕо[1][2].
Аатын үйэтитии
- 2009 сыл от ыйыгар Бүлүү куоракка Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойдарыгар анаммыт пааматынньык туруоруллубут: Н. А. Кондаковка, А. А. Мироновка, Н. С. Степановка.
- Бу иннинэ 1990 сыл бэс ыйын 22 күнүгэр Кыайыы болуоссатыгар Дьоруойдарга аналлаах мемориальнай плиталар арыллыбыттара.
- Дьоруойга туспа пааматынньык 2005 сылга Бүлүүгэ туруоруллубут.
- Степанов аатын Бүлүү куорат 3 №-дээх орто оскуолата сүгэр уонна Дьокуускай куорат Новопортовскай микрорайонун уулуссаларыттан биирэ ааттаммыт[2].
