УРУБИИКИ диэн сиртэн ылыллыбыт
Бүлүү уокуруга — XIX үйэ иккис аҥаарыттан XX үйэ саҥатыгар дылы Саха уобалаһыгар баар буола сылдьыбыт биэс уокуруктартан биирдэстэрэ.
Бүлүү уокуругар 1858 с. 51950 саха, ону тэҥэ 9 тоҥус ууһа олорбут. Барыта 55658 киһи 941 сиргэ (урочище), 10243 балаҕаҥҥа олорбуттара. 1897 с. биэрэпис түмүгүнэн уокурукка 67142 киһи олорор эбит, онтон үөрэхтээҕэ 0,8 % ылар. 1912 с. — 72623, 1917 с. М. П. Соколов биэрэпиһинэн 79,9 тыһ. буолбут.
Түөрт улууска арахсара: Сунтаар (35,15 %), Марха (27,54 %), Үөһээ Бүлүү (20,79 %) уонна Орто Бүлүү (16,52 %). 1912 с. Сунтаар улуууттан арахсан Хочо улууһа тэриллибитэ.
Уокурук Дьокуускай уокуругун кэнниттэн киһитин ахсаанынан, баайынан-дуолунан иккис миэстэҕэ турбута[1].
Уокуругу 1912 с. туругунан ыспараанньык Попов Николай Иннокентьевич, көмөлөһөөччүтүнүүн Кугаевскай Евгений Андреевичтыын дьаһайан олорбуттара. Үс учаастакка арахсара: бастакы учаастак земскэй сэтээтэлэ Горчаков Александр Николаевич, иккис учаастак — Барабаш Павел Федорович, үһүс учаастак — Николаев Михаил Александрович, сэкирэтээр эбээһинэһин толорооччу Кочергин Михаил Александрович.
Быһаарыылар
- ↑ Е. Е. Алексеев. Барахов Исидор Никифорович: Олоҕун уонна үлэтин туһунан очерк. — Дь. Кудук, 1998 ISBN 5-7863-0125-7
 Саха сирин устуоруйата |
|---|
| Саха сирэ түҥ былыргы кэмҥэ |
- Аллалаев култуурата
- Кыһылсыыр култуурата
- Дириҥ култуурата
- Палеосибиирдээҕи көрүҥ
- Дьүктээйи култуурата
- Сумнааҕы култуура
- Сыалаахтаах эрдэтээҥи неолит култуурата
- Белькачи култуурата
- Ымыйахтаах култуурата
- Уус-миилэ култуурата
|
|---|
| Саха сирэ орто үйэҕэ | |
|---|
Саха сирэ саҥа кэмҥэ (Арассыыйа иннинээҕи кэм) |
- Кулун атах култуурата
- Тыгын Дархан
|
|---|
Саха сирэ Нуучча судаарыстыбатын састаабыгар | |
|---|
Саха сирэ Арассыыйа империятын састаабыгар |
- Сибиир губернията
- Дьокуускай уокуруга
- Бүлүү уокуруга
- Өлүөхүмэ уокуруга
- Иркутскай губернията ( 1805 сылга диэри)
- Саха уобалаһа (ол иһигэр Россиятааҕы Сэбиэскэй Федеративнай Социалистическай Республика
|
|---|
Саха сирэ Арассыыйаҕа гражданскай сэрии кэмигэр |
- Быстах кэмҥэ Саха сирин уобалаһын норуодунай салалтата
|
|---|
| Саха сирэ Сэбиэскэй Социалистическай Республикалар Сойуустарын састаабыгар | |
|---|
| Саха Сирэ Арассыыйа (АБ-тин) састаабыгар | |
|---|
 |
|---|
| Көскө ыытыллыбыттар | |
|---|
| Көскө ыытыллыбыттар бөлөхтөрө |
- скопецтар
- духобордар
- өрөбөлүүссүйэ демократтара
- народоволецтар уонна народниктар
- большевиктар
- меньшевиктар
- эсердар
- дьэбириэйдэр
|
|---|
| Көскө ыытыы сирдэрэ | | Уокуруктар |
- Бүлүү уокуруга
- Үөһээ Дьааҥы уокуруга
- Өлүөхүмэ уокуруга
- Халыма уокуруга
|
|---|
| Нэһилиэнньэлээх пууннар | |
|---|
|
|---|
| Түгэннэр |
- Сибииргэ көскө ыытыы
- Романовка
- 1905 сыллааҕы амнистия
|
|---|
| Култуураҕа | |
|---|
| Сабыдыаллаабыыт дьон | |
|---|
| Сокуон | Саха уобаластааҕы полицейскай салайыыта |
|---|