Краснокутскай Семён Григорьевич
Семён Григорьевич Краснокутскай (1787, Киев күбүөрүнэ[d], Арассыыйа импиэрийэтэ — 1840 сыл олунньу 3 күнэ, Тобольск[d], Арҕаа-Сибирдээҕи генерал губернаторство[d], Арассыыйа импиэрийэтэ) — Действительнай статскай советник, Сенат 3 департаменын 1 отделениетын обер-прокурора, Саха сиригэр көскө ыытыллыбыт декабрист, масон.
«Благоденствие сойууһун» уонна «Соҕуруу уопсастыба» чилиэнэ. Өрө туруу кыайтарбытын кэннэ көскө ыытыллыбыта.
Олоҕун олуктара
Эрдэтээҥи сыллара
Киев күбүөрүнэтигэр дворяннар дьиэ кэргэннэригэр төрөөбүт. Аҕата — Краснокутскай Григорий Иванович (1813 өлб.), статскай советник, Киев күбүөрүнэтин прокурора. Ийэтэ — Томара, Софья Степановна.
1798 сыллаахха балаҕан ыйын 1 күнүгэр 1-кы кадетскай куорпуска киирбитэ. 1802 сыллаахха сэтинньи 15 күнүгэр унтер-офицер буолбута. 1805 сыллаахха балаҕан ыйын 7 күнүгэр кадетскай куорпустан прапорщик сыбаанньалаах Семёновскай лейб-гвардия полкатыгар ыытыллыбыта[1].
1807 сыллааҕы кампанияҕа кыттыбыта. Фридланд иһин кыргыһыыга хорсун быһыытын иһин кыһыл көмүс шпаганан наҕараадаламмыта. 1807 сыллаахха атырдьах ыйын 17 күнүгэр подпоручик буолбута. 1809 сыллаахха тохсунньу 26 күнүгэр — поручик, 1811 сыллаахха ыам ыйын 1 күнүттэн — штабс-капитан сыбаанньатын ылбыта[1].
1812 сыллааҕы Аҕа дойду сэриитин кэмигэр Бородино, Тарутино, Малый Ярославец иһин кыргыһыыларга кыттыбыта. Тас дойдулардааҕы бохуоттарга Лютцен, Бауцен, Кульм, Лейпциг аннынааҕы кыргыһыыларга сылдьыбыта, ону таһынан Париһы ылсыбыта[1].
1813 сыллаахха балаҕан ыйын 23 күнүттэн капитан, 1816 сыллаахха тохсунньу 13 күнүттэн полковник буолбута. 1816 сыл кулун тутар 2 күнүттэн Олонецкай пехотнай полканы хамандыырдаабыта.
1821 сыллаахха сэтинньи 25 күнүгэр генерал-майор сыбаанньалаах сулууспаттан ууратыллыбыта.
Ууратыллыы уонна декабристар дьыалаларыгар кыттыыта
1822 сыллаахха тохсунньу 26 күнүттэн действительнай статскай советник чыыннаах Сенат 4-с департаменын обер-прокурорунан сулууспалыыр. 1823 сыллаахха бэс ыйын 11 күнүттэн Сенат 5-с департаменын 1-кы салаатыгар обер-прокурорунан ананар.
Масон, 1819 сыллаахха Санкт-Петербурга «Елизавета үтүө санааҕа» ложаҕа киирбитэ[2].
1817 сыллаахха «Благоденствие сойууһугар» уонна «Соҕуруу уопсастыбаҕа» ылыллыбыта. Сенат болуоссатыгар буолбут өрө турууну бэлэмнээһиҥҥэ кыттыбыта[3].
1825 сыллаахха ахсынньы 27 күнүгэр Санкт-Петербурга тутуллубута. Петропавловскай кириэппэскэ аҕалыллыбыта, онно офицер квартиратыгар «тутуллубатах» быһыытынан тутуллубута. Кириэппэскэ сытан атах ревматизмынан ыараханнык ыалдьыбыта, нэһиилэ хаамар буолбута.
VIII разрядынан буруйдаммыта. 1826 сыллаахха от ыйын 10 күнүгэр 20 сылга көскө ыытыллыбыта[2].
Көскө ыытыллыы
1826 сыллаахха Саха уобалаһын Верхоянскайыгар ыытыллыбыт. Ол эрээри, көскө сылдьыахтаах сирэ бастаан Дьокуускайга, онтон Битиим сэлиэнньэтигэр уларытыллыбыт. Декабристартан бастакыннан 1826 сыл ахсынньытыгар Битиимҥэ кэлбит[4]. Саха сиригэр көскө сылдьыбыт декабристартан саамай саастаахтара этэ. Аймахтарын көрдөһүүтүнэн 1827 сыллаахха Битиимтэн Минусинскайга көһөрүллүбүт, онно 1927 сыл күһүнүгэр тиийбит[2].
1831 сыл от ыйын 9 күнүгэр арамачыыһын эмтэтэ барарыгар көҥүллээбиттэр. 1831 сыллаахха Красноярскайга тиийбит, атаҕа босхоҥ баран салгыы барбатах[4].
Балтын Надежда Григорьевна Лукашевич көрдөһүүтүнэн 1837 сэтинньи 26 күнүгэр Тобольскайга барарын көҥүллээбиттэр. Красноярскайтан 1838 сыллаахха бэс ыйын 8 күнүгэр айаҥҥа туруммут. Тобольскайга от ыйын 7 күнүгэр тиийбит. Аймахтара хаста да эмтэтэ Хапхааска ыытыҥ диэн көрдөспүттэрэ да, сырыы аайы батыныы ылбыттара.
Тобольскайга 1840 сыллаахха олунньу 3 күнүгэр өлбүт. Завальнай кылабыыһатыгар көмүллүбүт[2].
Дьиэ кэргэнэ
Аҕата — Краснокутскай Григорий Иванович (1813 өлб.), статскай советник, Киев күбүөрүнэтин прокурора. Ийэтэ — Томара, Софья Степановна.
Бииргэ төрөөбүттэрэ:
- Александр — генерал-майор;
- Николай — майор;
- Балта — Надежда Григорьевна, кэргэн тахсан баран Лукашевич[2].
Литература
- Мемуары декабристов. Северное общество, М.: Издательство МГУ, 1981, с.327
- Бойко В.П. Декабристы в Сибири: предпринимательство, образ жизни, социокультурный облик. — Томск: Издательство ТГАСУ, 2013. — 270 с.
- Декабристы. Биографический справочник / Под редакцией М. В. Нечкиной. — М.: Наука, 1988. — 448 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-02-009485-4