Ястремскай Сергей Васильевич

1857 сыллаахха балаҕан ыйын 20 күнүгэр Харьков куоракка дьадайан эрэр дворянин, судаарыстыбаннай бааҥҥа кыра сололоох үлэһит дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ^[1][2]. Биэс сааһыгар бэйэтэ ааҕарга уонна суруйарга үөрэммитэ. 10 сааһыгар классическай гимназияҕа үөрэнэ киирбитэ, туйгуннук бүтэрбитэ^[2].

Гимназияны бүтэрэн баран, Харьков университетын мэдиссиинэ факультетыгар үөрэнэ киирбитэ. Үөрэнэр сылларыгар революционнай хамсааһыҥҥа кыттыбыта.

1875—1876 сс. Киевтэн уонна Одессаттан легальнайа суох революционнай хаһыаттары таһыынан дьарыктаммыта^[1][2].

1877 сыллаахха Галицияҕа революция пропагандатын иһин тутуллубута, Австрияттан үүрүллүбүтэ. 1879 сыллаахха 15 сылга хаатыргаҕа бириигэбэрдэммитэ, кэлин болдьоҕо 10 сылга диэри кылгатыллыбыта^[1].

Кара хаатыргатыгар (нууч.) (сах. (Забайкалье) 1886 сыллаахха диэри үлэлээбитэ, онно күрүүр хаһыылары оҥорууга, маассабай күрээһини бэлэмнээһиҥҥэ, аччыктааһыҥҥа кыттыбыта^[2], онон Саха сиригэр көскө ыытыллыбыта.

Ол сыл атырдьах ыйыгар кинини Боотур Уус улууһугар III Дьохсоҕон нэһилиэгэр аҕалан, атын бэлитиичэскэй сыылынайы, саха этнографиятын чинчийээччитин В. Ф. Трощанскайы кытта биир дьиэҕэ олордубуттара. 1888 сыл кулун тутарыгар Чурапчыга көһөрбүттэрэ. 1890 сыл муус устарыгар Мэҥэ улууһун Тараҕай нэһилиэгэр көһөрүллүбүтэ, онтон 1892 сыл бэс ыйыгар төттөрү Чурапчыга ыытыллыбыта, онно икки сыл олорбута. Бу сылларга тыа хаһаайыстыбатынан уонна саха тылын үөрэтиинэн дьарыктаммыта^[2].

1894—1896 сылларга Нуучча географияны үөрэтэр уопсастыбатын Илиҥҥи Сибиирдээҕи салаатын Саха сиринээҕи (Сибиряков) эспэдииссийэтигэр кыттыбыта, онно саха тылын уонна фольклорун чинчийиинэн дьарыктаммыта^[3][2].

1896 сыл бэс ыйын 2 күнүгэр Саха сириттэн барбыта. Иркутскайга быстах кэмҥэ олоро сылдьыбыта, онно бастакы ыстатыйаларын бэчээттээбитэ, Сибиирдээҕи эргиэн баанын олохтоох салаатыгар үлэлээбитэ^[2].

1901 сыллаахха Воронежка, 1902 сыллаахха Одессаҕа көспүтэ, онно бааҥҥа үлэтин салҕаабыта^[1][2]. 1920 сыллаахха Одессатааҕы статистика бюротугар үлэлии киирбитэ^[2].

ССӨС Билимин Академиятын кытта саха фольклорун чинчийиигэ үлэлэспитэ.

Одессаҕа 1941 сыллаахха атырдьах ыйын 3 күнүгэр өлбүтэ^[4].

Саха сиригэр олоро сылдьыбыт кэмигэр саха тылын, фольклорун үөрэтиинэн дьарыктаммыта. Үөрэхтээх саха А. П. Афанасьев оҕолоругар учууталынан үлэлээбитэ, ол сылдьан тылы, норуот тылын-өһүн баһылаабыта^[2].

1900 сыллаахха Иркутскайга «Саха тылын грамматикатын» (ол эбэтэр «Грамматика якутского языка. Изд. Восточно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического Общества») бэчээттээн таһаартарбыта^[3]. Киирии тылыгар үлэтин Э. К. Пекарскай тылдьытыгар сыһыарыы быһыытынан оҥорорго былааннаабытын, кинини кытта суруйсубутун, сүбэ-ама ылбытын бэлиэтээн суруйбут^[3]. Грамматиканы оҥорууга академик О. Н. Бётлингк үлэлэрин туһаммыта^[3].

Н. А. Виташевскайы уонна В. М. Ионовы кытта атын бэлитиичэскэй сыылынайдар үөрэнэр сахалыы-нууччалыы уонна нууччалыы-сахалыы тылдьыттарын оҥорбута^[1]. 1900 сыллаахха «Остатки старинных верований у якутов» диэн үлэтин таһаарбыта^[2]. «Восточное обозрение» хаһыакка кэпсээннэрин бэчээттэппитэ^[2].

Ону таһынан үс олоҥхону, 426 таабырыны, 223 үгэни нууччалыы тылбаастаан суруйбута^[3]. Бу тылбаастарын саха фольклорун чинчийээччитэ Г. У. Эргис үрдүктүк сыаналаабыта^[3].

Кэргэнэ — Л. К. Ястремская, Кара хаатыргатыгар барсан, олохтоох аҕабыыкка экономканан үлэлээбитэ биллэр^[2].

2020 сыллаахха С. В. Ястремскай «Саха тылын грамматиката» «Цифровая культура» федеральнай бырайыак чэрчитинэн сыыппара эйгэтигэр көһөрүллүбүтэ уонна «Кинигэ пааматынньыктарын» тиһигэр киллэриллибитэ^[3].