Нуучча тылынанПартнёрдар бырайыактараАнал бырайыактар
Тас көрүҥүн уларытТылы уларытИһитиннэрии
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Огрызко Иосафат Петрович

'Иосафат Петрович Огрызко (1826, Лепельский уезд[d], Витебскай губернията[d] — 1890, Иркутскай; ону тэҥэ Юзефат Огрызко, пол. Józefat Ohryzko) — польша издателя уонна типограба, Арассыыйа импиэрийэтин Үп министиэристибэтин чунуобунньуга, 1863—1864 сыллардааҕы Польша өрө туруутун кыттыылааҕа уонна бэлитиичэскэй сыылынай[1].

Олоҕун олуктара

Эдэр сааһа уонна судаарыстыбаннай сулууспата

1826 сыллаахха Витебскэй күбүөрүнэ Лепель уездыгар дьадаҥы дворян дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ.

Маҥнай дьиэтигэр үөрэммитэ, онтон Лепельтааҕы уезд училищетын, онтон 1844 сыллаахха Минскэй гимназиятын бүтэрбитэ. 1845 сылга Император Санкт-Петербургтааҕы университетын юридическай факультетыгар киирбитэ, ону 1849 сыллаахха быраап кандидата истиэпэннээх бүтэрбитэ[1].

Үөрэнэр кэмигэр Арҕаа губернияттан төрүттээх устудьуоннар эргимтэлэригэр киирбитэ, бу эргимтэни Зыгмунт Сераковскай салайара. Кэлин Константин Кавелины уонна Николай Чернышевскайы кытта ыкса сибээстээҕэ[2].

1850 сылтан Варшава Саарыстыбатын Кодификационнай хамыыһыйатыгар сулууспалаабыта. 1857 сыллаахха Үп министиэристибэтигэр көспүтэ. 1863 сыл олунньутугар вице-дириэктэр бырааптаах Түүтэ суох түһээн хомуйар дэпэртээмэн үс салаатын салайар ревизорынан анаммыта[1].

Айар үлэтэ

1858 сыллаахха Санкт-Петербурга типография атыыласпыта. Манна нуучча уонна поляк тылларынан кинигэлэр, наука сурунааллара, үөрэх таһаарыылара уонна Бааһына реформатыгар сыһыаннаах официальнай матырыйааллар бэчээттэммиттэрэ. Типографияҕа сүүстэн тахсан тахсыы бэчээттэммитэ[1].

1859 сыл тохсунньу 14 (26) күнүгэр Огрызко издатель уонна эппиэттиир эрэдээктэр быһыытынан «Słowo» («Тыл») диэн поляктыы тыллаах хаһыат таһаарыытын саҕалаабыта. Эрэдээксийэҕэ, чуолаан, Владимир Спасович, Зыгмунт Сераковский, Балтазар Калиновский уонна Эдвард Желиговскай киирэллэрэ. Хаһыат 1859 сыл олунньу 21 (кулун тутар 5) күнүнээҕи биэс уонус нүөмэрэ бүтэһик буолбута. Бэчээккэ сабыллыбытын кэнниттэн Огрызкону Петропавловскай кириэппэскэ хаайбыттара, мантан кинини икки нэдиэлэнэн таһаарбыттара[1][3].

Огрызко бэчээттиир сүрүн бырайыактарынан 1859—1860 сылларга Речь Посполитая ыраахтааҕы привилегиеларын уонна сойуустарын уураахтарын мунньубут Volumina Legum аҕыс туомун хат бэчээттээһин буолбута[1][4]. Хаайыллыбыт хаһыакка анаан бэлэмнэммит матырыйааллар 1859 сыл бүтүүтүгэр икки туомнаах Pismo zbiorobe хомуурунньук быһыытынан тахсыбыттара[1][5].

Өрө турууга кыттыыта уонна сыылка

1863—1864 сыллардааҕы Польша өрө туруута саҕаламмытын кэнниттэн Огрызко Санкт-Петербурга өрө турбут былаас хамыһаарынан анаммыта. Кини өрө турааччыларга каарталары тиэрдэрэ, эпиcиэрдэри уонна харчыны ыытарга көмөлөһөрө, ону тэҥэ хамсааһын кыттыылаахтарын сойуолааһынтан саһыаралларыгар көмөлөһөрө. 1863 сыл ахсынньытыгар типографиятын батарбыта[1].

1864 сыл сэтинньи 14 (26) күнүгэр Огрызко. 1865 сыл ахсынньытыгар кинини өлөрөргө уураахтаабыттара, онтон ол оннугар сүүрбэ сыллаах хаатырга үлэтигэр бириигэбэрдээбиттэрэ[1][3]. Маҥнай кини Акатуйдааҕы хаатырга түрүмэтигэр сыппыта. 1866 сыллааҕы Байкаал кэтирээһиннээх өрө туруутун кэнниттэн силиэстийэ матырыйаалларыгар Огрызко Сибиир быстах кэмнээх өрөбөлүүссүйэлээх бырабыыталыстыбатын бырайыагар кыттыгастааҕынан ааҕыллыбыта. 1868 сыл кулун тутарыгар кинини Бүлүү куоракка көһөрбүттэрэ, манна кини 1871 сыл ахсынньытыгар диэри араспаанньата суох, 11-с нүөмэринэн, анал тутуллубут соҕотох хаайыыга сыппыта[1].

1870-с сылларга Огрызко бастаан Дьокуускайга, онтон Сибиир атын куораттарыгар олорорго көҥүл ылбыта. Кини кыһыл көмүһү хостуур тэрилтэлэргэ кыттарга холоммута уонна кыһыл көмүһү хостуур дьону юридическай өттүнэн бэрэстэбиитэллээһининэн дьарыктаммыта[1][3]. 1883 сыллаахха Уфаҕа көһөргө көҥүлү ылбыта, ол гынан баран бу көҥүлүн туһамматаҕа[1].

Дьиэ кэргэн тэриммэтэҕэ. Тиф ыарыыны аһардан баран хараҕынан ыалдьыбыта. 1890 сыл кулун тутар 17 (29) күнүттэн 18 (30) күнүгэр диэри Иркутскайга өлбүтэ. Католиктар кылабыыһаларыгар көмүллүбүтэ; уҥуоҕа ордубатаҕа[1].

Аатын үйэтитии

И. Огрызко туһунан матырыйааллар Бүлүүтээҕи кыраайы үөрэтии музейыгар харалла сыталлар.

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Ciara, Stefan. Ohryzko Jozafat / Огрызко Иосафат Петрович (польск.). Polski Petersburg (6 Муус устар 2016). Сигэнии күнэ: 15 Балаҕан ыйын 2026.
  2. ↑ Цитата сыыһата: Сыыһа <ref> тиэк (тег); polskipetersperburg диэн хос быһаарыыларга аналлаах тиэкис суох
  3. ↑ 1 2 3 Огрызко (рус.). Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона; электронная публикация Вологодской областной универсальной научной библиотеки. Сигэнии күнэ: 15 Балаҕан ыйын 2026.
  4. ↑ Volumina legum. T. 2, Ab an. 1550 ad an. 1609 (польск.). Biblioteka Narodowa. Сигэнии күнэ: 15 Балаҕан ыйын 2026.
  5. ↑ Pismo zbiorowe, Volumes 1—2 (польск.). Google Books publisher=W Drukarni J. Ohryzko (1859). Сигэнии күнэ: 15 Балаҕан ыйын 2026.

Литература

  • Баренбаум И. Е. Иосафат Огрызко, 1826—1890: очерк литературно-издательской деятельности. — М.: Книга, 1964. — 115 с.
  • Шостакович Б. С. Сибирские годы Юзефата Огрызко / ред. Н. Н. Щербаков. — Ссыльные революционеры в Сибири (XIX век — февраль 1917 года). — Иркутск: Издательство Иркутского университета, 1974.
  • Калашников А. А. Якутия. Хроника. Факты. События. 1632—1917 гг.. — Якутск: Бичик, 2000. — 480 с. — ISBN 5-7696-1200-2

Сигэлэр

Категориялар