Абрамович Эмилий Александрович
Абрамович Эмилий Александрович (1864 сыл от ыйын 10 күнэ, Гродно губернията[d], Литва генерал-губернаторствота[d] — 1922 сыл муус устар 4 күнэ, Саратов[d]) — Ыраахтааҕылаах Арассыыйа кэминээҕи революционер, бэлитиичэскэй сыылынай, быраас, социал-демократ хамсааһын кыттыылааҕа. Арассыыйа соҕуруу өттүгэр бастакы социал-демократическай куруһуоктары тэрийээччилэртэн биирдэстэрэ, Саха уобалаһыгар көскө ыытыллан түөрт сыл олорбута.
Олоҕун олуктара
1864 сыллаахха от ыйын 10 күнүгэр Гродно куоракка баайа суох тиис бырааһын дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ[1]. 1882 сыллаахха гимназияны кыһыл көмүс мэтээллээх бүтэрбитэ[2].
1882 сыллаахха Сорбонна университетын мэдиссиинэ факультетыгар (Париж, Франция) үөрэнэ киирбитэ. 1884 сыллаахха, ийэтэ ыалдьан, Арассыыйаҕа төннүбүтэ уонна үөрэҕин Дерпт университетыгар (билигин Тарту университета, Эстония) көһөртөрөн, 1888 сыллаахха быраас дипломун ылбыта[1]. Француз уонна ньиэмэс тылларын баһылаабыта[2].
1889 сылтан Киевкэ хирурунан үлэлээбитэ, ол сыл Арассыыйа соҕуруу өттүгэр бастакы социал-демократическай тэрилтэни арыйан салайбыта. Революционнай хамсааһыҥҥа кыттыбытын иһин хаайыллыбыта. Киев хаайыытыгар биир сыл, онтон Петербург «Кресты» хаайыытыгар икки сыл олорбута, ол кэм таҥас өрүүтүн уонна астрономияны үөрэппитэ. Хаайыыга сыыҥканан (нууч. цинга) ыалдьан, онтон ыла доҕолоҥ буолбута[1][2].
1892 сыллаахха Илиҥҥи Сибииргэ түөрт сылга көскө ыытыллан, Саха уобалаһын Өлүөхүмэ куоратыгар тиийбитэ. Дьаһалта көҥүлүнэн олохтоох нэһилиэнньэҕэ мэдиссиинэ көмөтүн оҥорор этэ, 1894—1895 сс. тура сылдьыбыт ис тиибин (нууч. брюшной тиф) утары үлэни тэрийбитэ. Ону таһынан, нэһилиэктэргэ көс оскуолалары тэрийиигэ кыттыбыта[1].
Сыылка кэнниттэн Өлүөнэ көмүс бириискэлэригэр бырааһынан үлэлээбитэ. 1902—1904 сс. Саратовка олорбута, онно эмиэ социал-демократическай хамсааһыҥҥа кыттыбыта[2].
1904 сылтан императрица Мария Александровна Хараҕа суохтары көрөр-истэр этэрээтигэр киирэн, Минскэй күбүөрүнэтин Бобруйскай уйуоһугар, Новгородскай күбүөрүнэ Череповецкай уйуоһугар уонна Дон Буойускатын уобалаһын станицатыгар үлэлээбитэ[1].
1907—1912 сылларга Энзели куоракка (оччолорго Персия, билигин Иран) порт тутуутугар бырааһынан үлэлээбитэ, онно маляриянан ыалдьыбыта. Бу кэннэ Арассыыйаҕа төннөн, Ярославскайга үлэлээбитэ[2].
1914 сылтан Петроградтааҕы эмтиир-хааччыйар этэрээккэ киирэн, Арҕаа фроҥҥа сылдьыбыта.
1915—1917 сс. Ярославскай губерния Капцево сэлиэнньэтин балыыһатыгар үлэлээбитэ[1].
1917 сыллаахха Саратовка төннөн, хирургия амбулаториятын сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ. Социал-демократ баартыйаҕа киирэн, бу иһин 1919 сыллаахха хаайыллыбыта, ол эрэн Бунд олохтоох кэмитиэтин көрдөһүүтүнэн босхоломмута[1][2].
Муус устар 4 күнүгэр 1922 сыллаахха Саратовка ымынахтаах тииптэн (нууч. сыпной тиф) өлбүтэ[1][2].
Революционнай үлэтэ
Парижка үөрэнэ сылдьан «Освобождение труда» диэн бөлөх үлэтин кытта билсибитэ, оттон Дерпкэ Б. А. Кистяковскай уонна Н. В. Водовозов куруһуоктарыгар сылдьыбыта. 1884—1888 сс. Минскэйгэ үлэһиттэр куруһуоктарын, оттон 1886—1887 сс. Вильноҕа үөрэнээччилэр куруһуоктарын тэрийэн үлэлэппитэ.
1889 сыллаахха Киевкэ тимир суол мастарыскыайдарын уонна типографияларын оробуочайдарын түмэр социал-демократ бөлөҕү тэрийбитэ. Л. Е. Берковичтыын Минскэй уонна Киев оробуочайдарын ортолоругар пропаганданы ыыппыта[2].
Сыанабыл
1896 сыллаахха сыылкатын болдьоҕо бүтэн, Өлүөхүмэттэн барарыгар олохтоохтор киниэхэ «от признательных олекминцев врачу Абрамовичу от 1892 г. до 1896 г.» диэн суруктаах кыһыл көмүс чаһы бэлэхтээбиттэрэ, ону тэҥэ маннык тыллардаах сурук суруйан биэрбиттэрэ:
В эти 3 года вы работали для нас, не покладая рук, ежедневно носясь по больным из одного конца города в другой… Но и помимо этого двери вашей квартиры не закрывались ни для кого из них —будь то днем или ночью. В праздничные же дни, — когда бывает съезд народа с округа,— ваша квартира представляла из себя буквально клинику: тут собирались люди всех возрастов и со всевозможными болезнями. Деятельность ваша не ограничивалась только одним городом: редкий день, бывало, не видишь вас скачущим куда-нибудь верхом или припрыгивающим на тряской самодельной одноколке…
— Өлүөхүмэ олохтоохторо
Оттон Өлүөнэ бириискэлэрин үлэһиттэрэ кинини «үтүө дуоктар» диэн ааттыыллара. Мантан барарыгар үлэһиттэр кини кэлээскэтин тохтотон хаартыскаҕа түспүттэр, ону тэҥэ «аттестат нашему отцу-благодетелю» диэн суруктаах паапканы туттарбыттара[2].
Наҕараадалара уонна үтүө ааттара
Дьиэ кэргэнэ уонна аймахтара
Быһаарыылар
Литература
- Деятели революционного движения в России: Биобиблиографический словарь: От предшественников декабристов до падения царизма: [В 5 т.]. — М.: Изд-во Всесоюзного общества политических каторжан и ссыльно-поселенцев, 1927—1934.
