Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Бабушкин Иван Васильевич

РАН экспертизата

Logo-ran.png
Арассыыйа Билимнэр Академията
экспертиза ыыппыт
Сиһилии
Aprove.svg

РАН экспертизата

Arrow-Right.png
Logo-ran.png
Арассыыйа Билимнэр Академията
экспертиза ыыппыт
Сиһилии

Бабушкин Иван Васильевич (1873 сыл тохсунньу 3 күнэ [15 күнэ], Бабушкин аатынан сэлиэнньэ[d], Вологда губернията[d] — 1906 сыл тохсунньу 5 күнэ [18 күнэ], Бабушкин[d], Забайкалье уобалаһа[d]) — өрөбөлүссүйүнүөр, большевик-искровец. Николай Николаевич, Богдан, Новицкая уонна атын да баартыйатааҕы псевдонимнарынан биллэр.

Олоҕун олуктара

Иван Бабушкин Вологда губерниятыгар Тотьма уеһын Леденгскэй сэлиэнньэтигэр 1873 сыллаахха тохсунньу 15 (урукку истиилинэн тохсунньу 3) күнүгэр бааҺынай кэргэнигэр төрөөбүтэ. Эдэр сааһыттан ыраахтааҕы былааһын утары охсуһар революционнай хамсааһыҥҥа кыттыбыта. И. В. Бабушкин 1985 сылтан петербурдааҕы үлэһит кылааһы батталтан болхолуур иһин хамсааһын көхтөөх кыттыылааҕа. Кини политическай хамсааһыҥҥа кыттарыгар В. И. Ленин сабыдыала улахан. И. В. Бабушкин Ленин олохтообут Кыым «Искра» хаһыатын үлэһитэ этэ.

Сүрүн үлэтэ

1900 с. сайынытан Бабушкин Смоленскай, Полоцкай, Покров, Орехово-Зуево курдук улахан промышленнай куораттарга кистэлэҥ революционнай үлэни ыытар уонна «Искра» хаһыаты тарҕатыынан дьарыктанар.

1903 сыллаахха сэтинньи 23 күнүгэр Бабушкины Илин Сибииргэ ыыталлар. Онно тиийэн Шубенко диэн сымыйа фамилиянан Кыым «Искра» хаһыат тарҕатааччанан үлэлии сырыттаҕына тутан ылан хаайаллар.

Ахсынньы 25 күнүгэр Иван Васильевиһы Дьокуускайга аҕалаллар уонна Верхоянскай уокурукка көскө ыытарга аныыллар. Саха сиригэр көскө сытар Бабушкин өрөбөлүссүйүнүөр, большевик быһыытынан батталы утары охсуһара, уонна 1904 сыллаахха «романовецтары» өйүүрүн туһунан бырачыас таһаарбыта. И. В. Бабушкин тэрээһининэн верхоянскайдааҕы политсыылынайдар олохторун тупсарар туһунан туруорсубуттара.

1904 сыллааҕы атырдьах ыйын 11 күнүгэр ыраахтааҕы нэһилиэнньигэ төрөөбүтүнэн сибээстээн тахсыбыт амнистияны политсыыльнайдар утарбыттара, кинилэр истэригэр Бабушкин эмиэ баара.

1905 с. алтынньы 21 күнүгэр политсыыльнайдары барыларын амнистиялаабыттара, Дьокуускай куораттан баралларын туруорсан араас миитиннэри, демонстрациялары тэрийбиттэрэ, онтон сылтаан губернатор кинилэр туруорсууларын ылыммыта уонна сэтинньигэ Дьокуускайтан 36 киһи барбыта[1].

Ити ый бүтүүтэ Бабушкин Иркутскайга кэлэр уонна онно үлэлии хаалар «Сибииргэ үлэ күөстүү оргуйар онон Бабушкин курдук дьон онно наадалар диир» — В. И. Ленин. Саҥа сиргэ кэлэн баран кини РСДРП састаабыгар киирэр уонна ол сыл партия сорудаҕынан Чита куоракка баар большевиктары кытта сибээс олохтуу уонна таарыйа Иркутскайдааҕы рабочайдарга сэрии сэбэ көрдөһө барар. 1906 с. тохсунньу ортотугар И. В. Бабушкин сэрии сэбэ тиэйэн Иркутскайга барар. Аара суолга Мэллэр-Закоменскай карательнай этэрээтин тоһууругар түбэһэн тутуллар, уонна суута-силиэстийэтэ суох табаарыстарын кытта ытан өлөрүллэр.

И. В. Бабушкин өлбүтүн туһунан 4 сыл буолан баран биирдэ билэллэр. В. И. Ленин бэйэтин үөрэнээччитин өлбүтүн истэн баран «Бабушкин ыраахтааһы кулутун сиэмэх илиититтэн өллө ол да бу оллар өлөөрү туран туох иһин охсуһан олоҕун толук биэрэрин билэрэ. Кини олоҕун уонунан, сүүһүнэн, тыһыынчанан, мөлүйүөнүнэн дьон өлөллөрүн кэрэйбэккэ салҕыахтара, хаһан кыайыахтарыгар дылы охсуһуохтара» — диэн некролог суруйбута.

Үйэлээх аата

Бабушкин аатын сүгэллэр:

  • 1941 сыллаахха Бабушкин аатынан кини төрөөбүт сэлиэнньэтэ уонна Вологодскай уобалас биир оройуона ааттаммыттара. Бүрээтийэҕэ И. В. Бабушкин ытыллыбыт куоратыгар 1941 сыллаахха кини аатын иҥэрбиттэрэ.
  • 1973 сыллаахха Дьокуускайга И. В. Бабушкин аатынан уулусса ааттаммыта.
  • Бабушкин төрөөбүт дойдутугар Иван Бабушкин дьиэ-музейа аһыллыбыта, онно XIX үйэтээҕи бааһынайдар олохторун-дьаһахтарын туһунан экспозиция көрдөрүллэр.
  • Өрөбөлүүссүйэнэр өлбүт сиригэр, Мысовая станцияҕа (бу куоракка баар), И. В. Бабушкин музейа тэриллибитэ.
  • Санкт-Петербург куоракка: уулусса (1940 сыл атырдьах ыйыгар диэри Кладбищенскай диэн этэ) уонна култуура паарката кини аатын сүгэллэр.
  • Вологдаҕа: болуоссат (1973 сылтан), Вологдатааҕы уобаластаах универсальнай билим библиотека (1964 сылтан).
  • Москва, Бабушкин, Киев, Екатеринбург, Краснодар, Иркутскай, Оренбург, Орехово-Зуево, Ногинскай, Рязань, Симферополь, Смоленскай, Стерлитамак, Сыктывкар, Сызрань, Таганрог, Улан-Удэ, Уфа, Череповец, Чита, Ярославль, Ижевскай, Минскай, Гомель, Полоцкай, Владимир, Караганда куораттарга кини аатынан уулуссалар бааллар.
  • 1965—1990 сыллардаахха Саратовка Бабушкин аатынан Взвоз уулусса баара. Кэлин ити уулуссаҕа урукку аатын — атыыһыт Степан Бабушкин аатын төннөрбүттэрэ.
  • Ростов-на-Дону, Тюмень уонна Чебоксары куораттарга — переулоктор, Иваново куоракка — 3 переулок баар.
  • И. В. Бабушкин аатынан Днепропетровскайдааҕы металлоконструкция собуота (Брянскайдааҕы собуот муоста оҥорор сыаҕа, манна И. В. Бабушкин үлэлээбитэ).
  • 1987 сыл тохсунньутугар Николаевскайдааҕы «Океан» судостроительнай собуоттан ууга түһэриллибит «Иван Бабушкин» диэн рудовоз.
  • 1943 сыллаахха Саха сиригэр булуллубут, билигин Москва Кириэмилин Алмаас пуондугар харалла сытар «Революционер Иван Бабушкин» (171 караттаах) алмаас.

Бабушкиҥҥа пааматынньыктар:

  • Санкт-Петербург куоракка: И. В. Бабушкин аатынан пааркаҕа Бабушкин бюһа (1956, билигин суох); Ново-Александровскай уулуссаҕа 23-с дьиэ аттыгар скульптор А. М. Игнатьев үлэтэ — Бабушкин бюһа (1974).
  • Улан-Удэ куоракка Бабушкин уулуссатыгар баар 29-с нэмиэрдээх гимназия аттыгар өрөбөлүүссүйэнэр бюһа туруоруллубута.
  • Бабушкин аатынан сэлиэнньэҕэ өрөбөлүүссүйэнэргэ анаан бюст туруоруллубута.
  • Вологда куоракка Бабушкиҥҥа пааматынньык туруоруллубута.
  • Кронштадт куоракка Бабушкин үлэлээбит торпеда оҥорор мастарыскыайын дьиэтигэр мемориальнай дуоска ууруллубута (Макаровскай уулусса, 2).
  • 2012 сыллаахха Санкт-Петербург куоракка Бабушкин үлэлээбит Невскай (урукку Семянниковскай) собуотун дьиэтин эркинигэр мемориальнай дуоска туруоруллубута.

Киинэҕэ:

  • «Иван Бабушкин» (уус-уран, реж. Кузнецов, 1985, 4 сиэрийэ).
undefined
undefined
undefined

Литэрэтиирэ

  • Бабушкин И. В. Воспоминания (1893—1900 гг.).— М., 1955.
  • Ленин В. И. Иван Васильевич Бабушкин (некролог). Полное собрание сочинений. 5 изд. т. 20. с. 79—83.
  • Безбожный В. Т. Страницы истории города Бабушкин. — М.: ПП «Вымпел», 2011, 424 стр., илл. — 2000 экз. ISBN 978-5-905254-04-8.
  • Борщаговский А. М. Сечень: Повесть об Иване Бабушкине. — М.: Политиздат, 1978. (Пламенные революционеры). — 367 с, ил. То же. — 2-е изд. — 1980. — 367 с, ил.
  • Данилкин Л. А. Ленин. Пантократор солнечных пылинок, 2017.
  • 3еликсон-Бобровская Ц. С. И. В. Бабушкин. (2 изд.). — Л.,1939.
  • Ленинская «Искра». — М., 1950.
  • Лукьянов М. А. Край наш Кабанский у Байкала //М. А. Лукьянов; рец. А.В Тиваненко. — Улан-Удэ: Бурят. кн. изд-во, 1986. — стр. 58-89
  • Мишкевич Г. И. И. В. Бабушкин. Документальная повесть. — Л.ф, 1963.
  • Нечай М. П. «Восточный бастион» (роман, 1974)
  • Новосёлов М. А. И. В. Бабушкин, 1873—1906. — М., 1954.
  • Раевский Б. М. Товарищ Богдан: рассказы о Бабушкине. — Л: Детская литература, 1975.

Быһаарыылар

  1. ↑ Бабушкин Иван Васильевич // Большая Советская Энциклопедия. 3-е изд. / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Советская Энциклопедия, 1970. — Т. 2: Ангола — Барзас. — С. 506—507.

Сигэлэр

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар