Нуучча тылынанПартнёрдар бырайыактараАнал бырайыактар
Тас көрүҥүн уларытТылы уларытИһитиннэрии
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Драверт Петр Людовикович

Пётр Людовикович (Людвигович) Дра́верт (айар ааттара: Д. Гектор, П. Д. Тревард; 1879 сыл тохсунньу 4 күнэ [16 күнэ], Киров[d] — 1945 ахсынньы 12, Омскай, ССРС) — арассыыйатааҕы уонна сэбиэскэй геолог, минералог, метеоритовед, географ, кыраайы үөрэтээччи, педагог, бэйиэт уонна суруйааччы.

Олоҕун олуктара

1879 сыл тохсунньу 4 күнүгэр (эргэ истиилинэн) Вятка куоракка судьуйа үлэһитин Людвиг Станиславович Драверт дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ[1].

Маҥнайгы үөрэҕин Екатеринбургтааҕы гимназияҕа ылбыта. 1896–1899 сылларга Казаньнааҕы бастакы гимназияҕа үөрэммитэ. 1899 сыллаахха Император Казаннааҕы университетын физика-математика факультетын естественнэй салаатыгар киирбитэ[2].

1901 сыл олунньутугар устудьуоннар демонстрацияларыгар кыттыбытын иһин тутуллан Пермскэй губернияҕа көскө ыытыллыбыта. Күһүн 1901 сыллаахха Казаҥҥа төннөн баран үөрэҕин салҕаабыта. 1901–1904 сылларга Арҕаа Прибайкальеҕа, Ураалга уонна Поволжьеҕа чинчийиилэри ыыппыта[2].

1906 сыллаахха устудьуоннар өрөбөлүүссүйэлээх хамсааһыннарыгар кыттыбытын иһин иккистээн көскө — Саха уобалаһыгар ыытыллыбыта. Хаайыыга Бүлүүгэ сыппыта, онтон Дьокуускай, Өлүөхүмэ уонна Бүлүү уокуруктарыгар чинчийиилэринэн дьарыктаммыта. 1907 сыллаахха Кэмпэндээйи өрүс хочотугар туус хостуур сирдэри үөрэппитэ, 1908 сыллаахха Өлүөнэ өрүс тамаҕар кытылы көрбүтэ, 1909 сыллаахха Байан-Күөл уонна Абалаах диэн туустаах күөллэри чинчийбитэ[1].

1911 сыллаахха Владимир Иванович Вернадский туруорсуутунан уонна Арассыыйа билимин академиятын көрдөһүүтүнэн Саха сириттэн Томскайга полиция хараҕын анныгар көһөрүллүбүтэ. 1911–1912 сылларга Томскай университетыгар үлэлээбитэ[1].

1912 сыллаахха Казаннааҕы университекка үөрэнэ төннүбүтэ. 1914 сыллаахха физика-математика факультетын «минералогия» идэлээх бүтэрбитэ[2].

1916 сыллаахха Геология кэмитиэтин эспэдииссийэтигэр кыттан, Бүлүү өрүс хочотугар кыһыл көмүстээх боруодалары чинчийбитэ[2].

1918 сылтан Омскайга олорбута уонна үлэлээбитэ. Сибиирдээҕи тыа хаһаайыстыбатын академиятыгар (кэлин Омскайдааҕы тыа хаһаайыстыбатын университетыгар кубулуйбута) минералогияны, геологияны уонна геофизииканы үөрэппитэ. 1922–1923 сылларга Нуучча география уопсастыбатын Арҕаа-Сибиирдээҕи салаатын салайбыта[1].

1921 сыллаахха Леонид Алексеевич Куликтыын метеоритын чинчийэр эспэдииссийэҕэ кыттыыны ылбыта, бу эспэдииссийэни Владимир Иванович Вернадскай уонна Александр Евгеньевич Ферсман өйөөһүннэринэн тэриллибитэ[3].

1925–1927 сылларга Баянаул хайаларыгар чинчийиилэри ыыппыта. Жасыбай күөл соҕуруулуу-илин кытылыгар таас ойуулаах хаспаҕы булан, «Драверт хаспаҕа» диэн ааттаппыта[2].

1931 сыл кулун тутарыгар Омскайга Сибиири уонна кини оҥорон таһаарар күүстэрин үөрэтэр уопсастыба дьыалатынан тутуллубута. 1931 сыл алтынньытыгар ССРС Холбоһуктаах судаарыстыбаннай политическай управлениетын кэллиэгийэтин анал сүбэтэ дьыаланы эбии көрөргө төннөрбүтэ; 1931 сыл бүтүүтэ босхоломмута[4].

1938–1940 сылларга «Боровое» судаарыстыбаннай заповедник билимин чааһын салайбыта. Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар Омскай уобалас туһалаах сир баайын уонна олохтоох минерал сырьетун туһаныы кыахтарын үөрэппитэ. 1942 сыллаахха тутуу матырыйаалларын уобаластааҕы лабаратыарыйатын дириэктэринэн анаммыта[2].

1944 сылтан Омскайдааҕы уобаластааҕы кыраайы үөрэтэр түмэлгэ үлэлээбитэ, манна билим үлэтинэн дьарыктаммыта уонна эдэр натуралист-минералогистарга үөрэппитэ[5].

1945 сыл ахсынньы 12 күнүгэр Омскайга өлбүтэ[6].

Чинчийэр үлэтэ

Прибайкальеҕа, Поволжьеҕа, Ураалга, Саха сиригэр, Арҕаа Сибииргэ уонна Казахстаннааҕы хонуу чинчийиилэрин ыыппыта. Минералогияны, геологияны, сир баайын, палеонтологияны, этнографияны, сир хамсааһыннарын уонна метеориттары үөрэппитэ[2].

1927–1945 сылларга Омскайдааҕы метеорит хамыыһыйатын салайбыта. 1939–1945 сылларга ССРС БА Метеориттарга кэмитиэтин чилиэнэ этэ. Метеориттар түспүт түбэлтэлэрин ойуулаабыта, Арҕаа Сибииргэ көстүбүт чаҕылхай болидтар каталогтарын оҥорбута уонна Хмелёвка, Кузнецово, Ерофеевка уонна Новорыбинское метеориттар түспүт быһылааннарын чинчийбитэ[3].

Минералогия, геология, метеоритика, география, этнография уонна кыраайы үөрэтии тиэмэлэригэр билим уонна билим-билиһиннэрэр бэчээккэ тахсыбыт үлэлэр ааптардара. Омскайдааҕы судаарыстыбаннай уобаластааҕы билим бибилэтиэкэтэ А. С. Пушкин аатынан бибилэтиэкэ Драверт 1903–2014 сс. бэчээттэммит үлэлэрин уонна кини олоҕун-дьаһаҕын туһунан матырыйааллары биэрэр испииһэктээх[7].

Дьиэ кэргэнэ

  • Аҕата — Людвиг Станиславович Драверт, судьуйа үлэһитэ[5].
  • Балта — Ксения Людвиговна Драверт, Тревард диэн псевдонимынан бэчээттэммит бэйиэт[8].
  • Уола — Леонид Петрович Драверт, экэнэмиис; 1938 сыллаахха репрессияламмыта[9].

Аатын үйэтитии

  • Пётр Людовикович Драверт тус бибилэтиэкэтэ 2538 экземпляр кээмэйдээх Омскайдааҕы судаарыстыбаннай уобаластааҕы билим бибилэтиэкэтигэр А. С. Пушкин аатынан хараллан сытар. Бу кэллиэксийэҕэ илии баттааһыннаах кинигэлэр, естественнэй билимнэр, кыраайы үөрэтии, литэрэтиирэ уонна устуоруйа туһунан таһаарыылар бааллар[7].
  • Драверт аатынан Павлодар уобалаһын Баянаул оройуонугар Жасыбай күөл кытыытыгар баар хаспах уонна Омскай уобаласка Иртыш өрүс уҥа кытыытыгар «Драверт Кытыла» диэн айылҕа геоморфологическай мэҥэтэ ааттаммыттар[2].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 Родился Пётр Людвигович Драверт (рус.). Томская областная универсальная научная библиотека имени Александра Сергеевича Пушкина. Сигэнии күнэ: 8 Балаҕан ыйын 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Учёный, путешественник, поэт (рус.). Омская государственная областная научная библиотека имени Александра Сергеевича Пушкина (16 Тохсунньу 2019). Сигэнии күнэ: 8 Балаҕан ыйын 2026.
  3. ↑ 1 2 Реестр фондов книжных памятников: Пётр Людовикович Драверт (рус.). Омская государственная областная научная библиотека имени Александра Сергеевича Пушкина. Сигэнии күнэ: 8 Балаҕан ыйын 2026.
  4. ↑ Поварцов Сергей Николаевич Пётр Драверт и дело Общества изучения Сибири. — Писатель. Общество. Власть. — Омск: Омский государственный университет, 1995. — С. 71–87.
  5. ↑ 1 2 В Омске вспомнили исследователя звучащих метеоритов (рус.). Коммерческие вести (28 Кулун тутар 2025). Сигэнии күнэ: 8 Балаҕан ыйын 2026.
  6. ↑ [0=5 Ушёл из жизни Пётр Людовикович Драверт] (рус.). Томская областная универсальная научная библиотека имени Александра Сергеевича Пушкина. Сигэнии күнэ: 8 Балаҕан ыйын 2026.
  7. ↑ 1 2 «Вечный рыцарь незабвенной Сибири…» (рус.). Омский государственный аграрный университет имени Петра Аркадьевича Столыпина (15 Тохсунньу 2019). Сигэнии күнэ: 8 Балаҕан ыйын 2026.
  8. ↑ Лейфер Александр Эрахмиэлович Сибири не изменю!..: страницы одной жизни. — Новосибирск: Западно-Сибирское книжное издательство, 1979. — С. 27–29.
  9. ↑ Лейфер Александр Эрахмиэлович Сибири не изменю!..: страницы одной жизни. — Новосибирск: Западно-Сибирское книжное издательство, 1979. — С. 27–29.

Драверт Петр Людовикович (Людвигович, Людвикович) — Сибиири чинчийээччи, поэт.

1879 сыл тохсунньу 16 күнүгэр Вяткаҕа төрөөбүт.

1906—1910 сс. Саха сиригэр көскө сылдьан Кэмпэндээйи тууһун, Өлүөнэ алын тардыытын флоратын уонна фаунатын, Байаан-Күөл уонна Абалаах туустарын үөрэппит. Үлэлэрэ: «Экспедиция в Сунтарский соленосный район», «Гипс в Якутии», «К вопросу о драгоценных камнях Якутской области», «Опалы в Якутской области», «Материалы к этнографии и географии Якутской области».

1945 сыл ахсынньы 12 күнүгэр Омскайга өлбүт.

Категориялар