Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Бестужев Александр Александрович

Александр Александрович Бестужев, суруйар аата Марлинскай (1797 алтынньы 3 күнэ[4], Санкт-Петербург — 1837 бэс ыйын 19 күнэ, Сибэтиэй Тыын форта, билигин Сочи куорат Адлер диэн микро оройуона) — нуучча байронист-суруйааччыта, критик, романтизм публициһа уонна декабрист. Бестужевтар уустарыттан тахсыбыта. Саха Сиргэ көскө ыытыллыбыт 13 декабристартан биирдэстэрэ.

Биография

Александр Федосеевич Бестужев (1761—1810) уола, кини И. П. Пнины кытта 1798 сыллаахха «Санкт-Петербургскай сурунаалы» таһаарбыта уонна «Опыт военного воспитания относительно благородного юношества» хомуйбута. Кини Горнай корпуска иитиллибитэ, онтон сибээс суолларын сүрүн хамандыырдарыгар, генерал Бетанкурга уонна Вюртемберг герцогугар адъютант этэ, уонна бүтэһигэр, штабс-капитана сыбаанньатын ылан, Драгун полкатын лейб-гвардиятыгар көспүтэ[4].

Дьокуускайга көскө ыытыы

Декабристскай заговорга кыттыбытын иһин 1827 сыллаахха Дьокуускайга көскө ыытыллыбыта. Ахсынньы 24 күнүгэр М. И. Муравьев-Апостолы кытта куоракка тиийэр. Никольскай сыаркап аттытыгар хостооҕо. Саха үгэһин, айымньытын үөрэтэрэ. «Саатырь» диэн баллада суруйар. Бу балладаҕа саха сиэрин, майгытын туһунан суруйар. 29 хоһоон суруйбута. Айымньыларыгар Саха Сирин туһунан ааҕааччыларын билсиһиннэрэрэ[5].

Кавказка көһүү уонна өлүү

1829 сыллаахха саллаат быһыытынан Кавказка көһөрүллүбүтэ. Манна элбэх кыргыһыыларга кыттан, унтер-офицер сыбаанньатын уонна Георгиевскай кириэһи ылбыта, онтон прапорщик дуоһунаһыгар тиксибитэ. Адлер тумулугар ойуурга хайа олохтоохтору кытта охсуһууга өлбүт; өлүгүн булбатахтара.

Үлэтэ

1819 сыллаахха литэрэтиирэ эйгэтигэр «Сын Отечества» уонна «Соревнователь просвещения» сурунаалларга бэчээттэммит хоһооннорунан уонна кэпсээннэринэн киирбитэ, онтон 1820 сыллаахха Санкт-Петербурдааҕы нуучча литературатын таптааччылар обществоларын чилиэнинэн талыллыбыта. 1821 сыллаахха кини «Поездка в Ревель» диэн кинигэтэ тахсыбыта[6], онтон 1823—1825 сылларга К. Ф. Рылеевтыын «Полярная звезда» диэн альманах бэчээттэппиттэрэ.

Аатын үйэтитии

  • 1988 сыллаахха Дербеҥҥа А. А. Бестужев-Марлинскай мемориальнай дьиэ-музея аһылыммыта, онно суруйааччы 1830—1834 сылларга олорбута[7].
  • Бестужев-Марлинскай уулуссата Дьокуускайга[5].
  • Бестужев-Марлинскай уулуссута Дербеҥҥа.
  • Бестужев уулуссата Владивостокка, Эгершельд тумул арыы саҕаланыытыгар.
  • Бестужев уулуссата Киевка.

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 Белинков А. В. Бестужев (рус.) // Краткая литературная энциклопедия — М.: Советская энциклопедия, 1962. — Т. 1. — С. 582—584.
  2. ↑ различные авторы Энциклопедический словарь (рус.) / под ред. И. Е. Андреевский, К. К. Арсеньев, Ф. Ф. Петрушевский — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1907.
  3. ↑ Архив изобразительного искусства — 2003.
  4. ↑ 1 2 Бестужев, Александр Александрович // Брокгауз уонна Ефрон энциклопедическай тылдьыта: 86 туомнаах (82 т. уо. 4 эб.). — СПб., 1890—1907.
  5. ↑ 1 2 Имена на улицах Якутска: (биобиблиографический справочник) Вып. 4 / под ред. Попова С. В., Иванова М. Н.; сост. Зедгенидзева А. Н., Иванова М. Н., Купоросова Т. И. и др. — Якутск: ЦГБ, 2022. — С. 651.
  6. ↑ Александр Александрович Бестужев, Aleksandr Aleksandrovitš Bestužev Поездка в Ревель. — В Санктпетербурге : Александр Плюшар, 1821. Архивная копия от 20 Кулун тутар 2017 на Wayback Machine
  7. ↑ Официальная страница музея. Сигэнии күнэ: 23 От ыйын 2022. Архивировано 23 От ыйын 2022 года.

Категориялар