Тоҥустар өрө туруулара

Бу өрө туруу Саха Сириттэн илин өттүнээҕи сирин-уотун, ол иһигэр Айаан пордун (Айаан — эбэҥки тылынан хомо, силбэһии) арахсыытыттан уонна олохтоох былаас сөбө суох дьайыыларыттан тахсыбыта: тас атыыга-эргиэҥҥэ пуортары сабыы, атыы-эргиэни хааччахтааһын, материктан табаары аҕалыы, чааһынай хаһаайыттартан табаны былдьааһын, промышленнай саҥа тутууларга анаан киэҥ оттуур сирдэри былдьааһын.

1924 сыллаахха ыам ыйын 10 күнүгэр 25-30 өрө турбут этэрээт Ньылханы былдьаабыта. 1924 сыл бэс ыйын 6 күнүн түүнүгэр 60 киһилээх этэрээт Айан пуордун сэбиэскэй гарнизонун кыайан, нэһилиэнньэлээх пууну уонна пуорду ылбыта. Манна 300 киһилээх бөлөх олохсуйбута.

Айаан-Ньылхан, Охотскай-Айаан, маймакаан эбэҥкилэр уонна сахалар съезтарыгар Быстах киин Тоҥус национальнай дьаһалтата талыллыбыта. Сэбилэниилээх этэрээттэр штабтарын начальнига М. К. Артемьев, этэрээттэр салайааччылара эбэҥки кинээстэриттэн төрүттээх П. Г. Карамзин буолбуттара.

1925 сыллаахха конфликт көхтөөх түһүмэҕэр киирбитэ. Олунньу бастакы күннэригэр Строд салайааччылаах кавалерийскай этэрээт өрө турбут дьону утары ыытыллыбыта.

Михаил Артемьев Р. Ф. Кулаковскай салайааччылаах Саха Киин ситэриилээх кэмитиэтин делегациятын кытта көрүспүтэ. Эйэ дуогабара илии баттаммыта, уонна муус устар 30 күнүгэр Артемьевка Е. И. Слепцовтаах, Ф. Г. Сивцевтаах уонна Н. Болдушевтаах Якутскай ЦИК делегацията кэлбитэ. Кэпсэтии түмүгүнэн 1925 сыл ыам ыйын 9 күнүгэр М. К. Артемьев этэрээтэ сэрии сэбин уурбута. Икки ый буолан баран, от ыйын 18 күнүгэр атын авторитеттаах хамандыыр П. В. Карамзин этэрээтэ сэрии сэбин уурбута.

• Ковлеков С. И., Боякова С. И. Тунгусское восстание 1924—1925 гг.. — Якутск: Изд-во ЯГУ, 2005. — ISBN 5-8176-0051-X, ISBN 978-5-8176-0051-3
• Пронякин К. А. Охотский район чуть не стал Тунгусией. // Дебри-ДВ, 08.08.2009; «Хабаровский Экспресс», № 42, 14.10.09.