Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Артемьев Михаил Константинович

УРУБИИКИ иһигэр маннык араспаанньалаах дьон туһунан ыстатыйалар бааллар, көр Артемьев.

Михаил Константинович Артемьев (1888 сыл сэтинньи, Бөтүҥ нэһилиэгэ — 1928 сыл кулун тутар 27 күнэ, Дьокуускай) — XX үйэ саҕаланыытыгар үлэлии-хамныы сылдьыбыт Саха Сирин политическэй диэйэтэлэ. Аатырбыт конфедералистар бастаанньаларын салайааччыларыттан биирдэстэрэ.

Олоҕун олуктара

Михаил Артемьев 1888 сыллаахха сэтинньитигэр Боотур Уус улууһун Бөтүҥ нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Дьокуускайга 4 кылаастаах училищены бүтэрбитэ. Бастаан төрөөбүт нэһилиэгэр, онтон Амма бастакы инородческай управатыгар суруксуттаабыта. Бөтүҥ нэһилиэгин кинээһинэн, Ураанай уонна Бөтүҥ аҕа уустарын бырабылыанньаларын старшинатынан, 1-кы Амма буолаһын суруксутунан уонна Амма слободатын учууталынан үлэлээбитэ.

Гражданскай сэрии (нууч.) (сах. кыттыылааҕа, аан бастаан бассабыыктар өттүлэриттэн. 1920 сыл кулун тутар 17 күнүттэн буолас комиссара, Амма ревкомун бэрэссэдээтэлэ. Волревком бэрэссэдээтэлэ буолан олордоҕуна баайдары көмүскээтэ диэн уураппыттара. Алтан нэһилиэгэр учууталлыы олорон (сорох сурахтарынан, улуус норуот үөрэҕириитин салаатын инспектора) Дьокуускайга киирбитэ. Губревкомҥа үлэлээбитэ.

1922 сыллаахха сайын Дьокуускайтан дойдутугар тахсыбыта онно үрүҥнэр (В. Коробейников) бэйэлэригэр үлэлэтэ сатаабыттара, ол иһин 1922 сыл сайын тыаҕа саһа сылдьыбыта. Онтон 1923 сыл саҕаланыытыгар А. Пепеляев генерал бастыҥ хамандыыра буолбута. Кини этэрээтэ 80—100 байыастаах, трехлинейка бинтиэпкэлэринэн[1] сэбилэммит күүстээх этэрээт этэ. Саллааттара сахалар уонна тоҥустар эбит. 1924 сыл кулун тутар ыйыгар Пепеляев үлтүрүтүллүбүтүн кэннэ, кини эмиэ тайҕаҕа саспыта. 1924—1925 сыллардааҕы Тоҥустар өрө турууларыгар кыттыбыта, штаб сэкирэтээрэ. Бу өрө туруу салайааччылар уонна Саха АССР салалтатын бэрэстэбиитэллэрин ортолоругар эйэлээх сөбүлэһии түһэрсиллиитинэн түмүктэммитэ. М. Артемьев уонна кини этэрээтэ ыам ыйын 9 күнүгэр сааларын уурбуттара. Кылгас кэмҥэ Охотскай волревкомун салайбыта. Өрө туруу суох оҥоруллубутун кэннэ амнистияламмыта. 1927 сыл саҕаланыытыгар диэри сэбиэскэй сулууспаҕа сылдьыбыта (Нелькан буолаһын сэкирэтээрэ, сирдьит уонна тылбаасчыт), онтон дьиэтээҕи хаһаайыстыбатынан дьарыктаммыта.

1925—1927 сыллардаахха Саха АССР исполкомун кыра наруоттарын кэмитиэтин чилиэнэ.

1927—1928 сылларга П. В. Ксенофонтов хамсааһыныгар кыттыбыта. 1927 сыл алтынньытыгар баартыһаан этэрээтин штабын начаалынньыгынан талыллыбыта[2]. 1928 сыл тохсунньутугар бэйэтин баҕатынан РККА-ҕа бэриммитэ. 1928 сыл кулун тутар 27 күнүгэр Дьокуускайга ытан өлөрбүттэрэ.

1999 сыл алтынньы 11 күнүгэр Саха Сирин прокуратуратын быһаарыытынан аата реабилитацияммыта[3].

Быһаарыылар

  1. ↑ Мосин бинтиэпкэтэ
  2. ↑ Якутские восстания в СССР. Сигэнии күнэ: 26 Кулун тутар 2026. Архивировано 17 Кулун тутар 2015 года.
  3. ↑ Им возвращено доброе имя. Газета «Якутия». Сигэнии күнэ: 26 Кулун тутар 2026. Архивировано из оригинала 27 Балаҕан ыйын 2007 года.

Литэрэтиирэ

  • Шамбаров В. Е. Белогвардейщина. — М.: Эксмо-Пресс, 2002.
  • Егор Алексеев Кто Вы, Артемьев? // «Илин». — 1991 — № 3. [1]
  • Энциклопедия Якутии. Якутск, 2000.

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар