Тарасов Савва Иванович
Савва Иванович Тарасов (1934 сыл муус устар 25 күнэ, Солоҕон нэһилиэгэ, Саха АССР — 2010 сыл сэтинньи 6 күнэ) — сэбиэскэй, Арассыыйа суруйааччыта, саха норуодунай поэта, тылбаасчыт, ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ.
Олоҕун олуктара
1934 сыллаахха муус устар 25 күнүгэр Горнай улууһун Солоҕон нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
Аҕата Иван Яковлевич эдэр эрдэҕинэ хамначчыт эбит, Аҕа дойду Улуу сэриитин саҕана холкуос бэрэссэдээтэлэ буолбут. Кини бэйэтэ, убайа Прокопий Яковлевич (Боокко Борокуоппай), эдьиийэ Степанида Яковлевна, абаҕалара Григорий Яковлевич Тарасов (Куллаарар Дьөгүөр), убайа Адам Яковлевич Тарасов ыаллыы улуустарга, Алдан бириискэлэригэр тиийэ биллибит олоҥхоһуттар эбит.
1953 сылтан, Бэрдьигэстээх орто оскуолатын бүтэрэн баран, суруналыыстыкаҕа үлэлээбитэ. «Эдэр коммунист» хаһыат бас эрэдээктэрэ, «Хотугу сулус» сурунаал эрэдээктэрин солбуйааччыта, «Кыым» хаһыат култуураҕа салаатын салайааччытынан үлэлээбитэ.
ЫБСЛКС КК иһинэн комсомол Киин оскуолатыгар, А. М. Горькай аатынан Литература институтун иһинэн литература үрдүкү куурустарыгар үөрэммитэ.
1964 сылтан ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ.
1993—1998 сс. Саха сирин Суруйааччыларын сойууһун салайааччытынан үлэлээбитэ, Арассыыйа Суруйааччыларын сойууһун бырабылыанньатын сэкирэтээринэн талыллан үлэлии сылдьыбыта.
2010 сыллаахха сэтинньи 6 күнүгэр 76 сааһыгар күн сириттэн барбыта[1][2].
Айар үлэтэ
Савва Тарасов айар үлэҕэ тардыһыытын олоҥхо эйгэтэ күөртээбитэ. Хоһоонноро өрөспүүбүлүкэ сурунаалларыгар уонна хаһыаттарыгар 1950 сылтан бэчээттэнэн саҕалаабыттар. Бастакы «Таптыыр сахам тылынан» хоһооннорун кинигэтэ 1961 сыллаахха тахсыбыта. Онтон ыла хоһоон уонна поэма сүүрбэччэ кинигэтэ бэчээттэммитэ.
Саха тылыгар Е. Исаев «Суд памяти», С. Островскай «Мама», В. Шекспир «Макбет», «Гамлет», «Король Лир» уонна Эврипид «Медея» поэмаларын тылбаастаабыт.
Кини хоһоонноругар үгүс ырыа суруллубута; бэйиэт Михаил Тимофеевтыын Саха Сирин өрөгөйүн ырыатын тылын суруйбут. Бу үлэтэ Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин Махтал суругунан бэлиэтэммитэ[3].
П. Ойуунускай, А. Кулаковскай — Өксөкүлээх Өлөксөй уо. д. а. үйэ-саас тухары хаалалларын туһугар элбэх сырыыны сырылаабыта, өҥөнү оҥорбута.
1995 сыллаахха Дьокуускайга буолан ааспыт Арассыыйа суруйааччыларын сойууһун тахсыы Пленумун тэрийээччилэртэн биирдэстэрэ эбит.
Ырыа буолбут хоһоонноро
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин өрөгөйүн ырыата (С. И. Тарасов уонна М. Е. Тимофеев тыллара, Кирилл Герасимов дьүрүлэ);
- Баҕа санаа (Дмитрий Емельянов дьүрүлэ)[4];
- Бастакы хаар сылаас нуолура (Марфа Данилова дьүрүлэ)[5];
- Миэхэ эн мэлдьитин (Павел Семенов дьүрүлэ)[6];
- Сибэккилэр түһүүллэр (Виталий Андросов дьүрүлэ)[7];
- Тыыннаах диэн үчүгэй даҕаны (Виталий Андросов дьүрүлэ)[8];
- Үчүгэйиэн, сааскы киэһэ (Герман Комраков дьүрүлэ)[9];
- Фестиваль ырыата (Захар Винокуров дьүрүлэ)[10].
Библиографията
- Алгыстаах алаһа. Ыстатыйалар, ахтыылар, бэлиэтээһиннэр. — Якутскай, 1981
- Ситтэрбэтэх кэрэлэр. Хоһооннор, поэма. — Якутскай, 1982
- Күн айыы киһитэ. Хоһооннор. — Якутскай, 1984
- Саха кылыһаҕа. Хоһооннор, поэма. — Якутскай, 1988
- Холумтан буора. Хоһооннор. — Якутскай, 1992
- Ылламматах ырыалар. Хоһооннор. — Якутскай, 1994
- На берегах Синэ. Стихи. — М.: Современник, 1984
- Цветок аласа. — М.: Сов. писатель, 1989
Уопсастыбаннай үлэтэ
- Азия уонна Африка дойдуларын суруйааччыларын кытта биир санааланыы сэбиэскэй кэмитиэтин чилиэнэ;
- «Саха конгресс» хамсааһын бэрэссэдээтэлин солбуйааччыта;
- «Олоҥхо» ассоциация вице-бэрэсидьиэнэ;
- Саха сирин кырдьаҕастарын сүбэлэрин чилиэнэ;
- Арассыыйа Суруйааччыларын сойууһун Үрдүкү Сүбэтин чилиэнэ (Х сийиэс)[1][2].
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- Саха норуодунай бэйиэтэ;
- ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1964);
- Арассыыйа Федерациятын култууратын үтүөлээх үлэһитэ;
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ;
- Саха комсомолун бириэмийэтин лауреата;
- П. А. Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ лауреата;
- Россия Улахан литературнай бириэмийэтин лауреата[11][12] (2004);
- Ем. Ярославскай аатынан Өрөспүүбүлүкэ суруналыыстарын бириэмийэтин лауреата[13];
- Казахстан Республикатын «Алаш» литературнай бириэмийэтин лауреата;
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин Духуобунаһын академиятын академига;
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин Махтал суруга[3] (2005);
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ытык олохтооҕо[14] (2009);
- Пушкин мэтээлэ[15] (2010);
- Горнай улууһун Ытык олохтооҕо[16].
.svg){kind=small}