Винокуров Захар Порфирьевич
Винокуров Захар Порфирьевич (1922 сыл кулун тутар 12 күнэ, Хатыҥ-Арыы нэһилиэгэ — 1957 сыл тохсунньу 17 күнэ[1], Покровскай, Саха АССР[2][3]) — сахалартан биир бастакы хампаһыытар.
Олоҕун олуктара
Дьадаҥы сылгыһыт Порфирий Васильевич уонна кини кэргэнэ Кэтириинэ дьиэ кэргэннэригэр, Нам улууһун Хатыҥ-Арыы нэһилиэгин Кэҥкэмэ үрэх диэки арҕаа алаастарыттан биирдэстэригэр 1922 сыллаахха быһа барылаан кулун тутар 12 күнүгэр төрөөбүтэ[4]. Элбэх оҕоттон ситэр саастарын биэс эрэ оҕо туолбут: Семен, Иннокентий, Захар, Василий уонна Мария. Ийэлэрэ, кыра кыыһын Марияны төрөтөрүгэр өлбүт. Захар Порфирьевич төрөөбүт күнэ чуолкайа биллибэт, сабаҕалааһынынан, 1922 сыл кулун тутар 12 күнүнэн бэлиэтэммит.
1930 сыллаахха Захар Кыһыл дэриэбинэ начальнай оскуолатыгар үөрэммит, ону бүтэрэн баран оройуон киинигэр Нам сэттэ кылаастаах оскуолатыгар үөрэммит.
Намҥа үөрэнэ сылдьан аан бастаан балалайка, гитара, мандолина, баян, гармонь курдук музыкальнай инструменнар тыастарын истибит-көрбүт. Хойут, ааспыты санаан ахтарыгар, кини кыра сылдьан бииргэ үөрэнэр оҕотугар баран иһэн, уулуссаҕа аһаҕас түннүктэн кутуллар дьикти кэрэ дорҕооннору истэн, сөхпүтүн-дьиктиргээбитин кэпсээбит. Ол дьикти дорҕооннору истэн, түннүк анныгар барыны барытын умнан өр турбут. Ити күнтэн ыла ырыа истээри күн аайы кэриэтэ ол дьиэ түннүктэрин анныгар турара үһү. Сотору кэминэн оскуолатыгар учуутала Константин Иванович Горохов музыкальнай куруһуок тэрийбитигэр Захар бастакынан суруйтарбыт, музыкальнай инструменнарга оонньуурга үөрэммит.
1937 сыллаахха оскуолатын бүтэрэн, Дьокуускайга педагогическай училищеҕа үөрэнэ киирэр.
1941 сыллаахха училищены бүтэрээт, төрөөбүт дойдутугар Хатырык сэттэ кылаастаах оскуолатыгар история уонна география учууталынан ананан үлэлии барар.
1943—1944 сс. — ЫБСЛКС Намнааҕы райкомун сэкиритээрин солбуйааччыта.
1944 сыл сааһыгар, Саха АССР култууратын салалтата уонна Саха тыйаатыра эдэр ыччаты үрдүк музыкальнай үөрэхтэргэ киирэллэригэр бэлэмнииллэрин истэн, райкомтан туһаайыы суруктаах Дьокуускайга тиийэн, тыйаатыр оркестрыгар суруйтарбыт уонна бэлэмнэнии куурустарыгар дьарыктаммыт.
Захар Порфирьевич музыкант буолар дьылҕатыгар улахан кыһамньытын, оччотооҕуга Саха АССР Совминын иһинэн ускуустуба салаатын начальнига, Семен Семенович Сюльскай уурбут. Сюльскай туруорсуутунан ол саҕана Москваҕа Саха тыйаатырын иһинэн музыкальнай устуудьуйа, Дьокуускайга уонна Ньурбаҕа народнай куукула тыйаатырдара тэриллибиттэрэ.
1944 сыллаахха Саха сириттэн туһаайыы суругунан Москваҕа музыкальнай консерваторияҕа киирэн үөрэнэр. Ол эрээри, ыалдьан, үһүс куурус кэнниттэн академическай уоппуска ылбыт; кэлин үөрэҕин, төһө да баҕалааҕын иһин, ыарыытынан үөрэнэрэ бобуллан, бүтэрбэтэх.
1947 сыллаахха Дьокуускайдааҕы музыкальнай драма тыйаатырыгар музыка салаатын сэбиэдиссэйинэн үлэлиир. Бу сылларга саха поэттарын хоһоонноругар музыка айарга холонор. Айбыт ырыалара тыйаатыр сыанатыттан уонна араадьыйаҕа ылланан бараллар. Бу кэннэ Дьокуускайдааҕы педучилищеҕа музыка салаатыгар преподавателинэн үлэлиир.
1957 сыллаахха тохсунньу 17 күнүгэр Орджоникидзевскай оройуон Покровскайыгар санаторийга сытан ыалдьан, 35 сааһын ситэ туолбакка, эдэр сааһыгар олохтон туораабыта[2].
Дьиэ кэргэнэ
Айар үлэтэ
«Эҕэрдэ ырыата»
1955 сыл сайыныгар Варшаваҕа буолар Ыччат уонна устудьуон аан дойдутааҕы бэстибээллэригэр бэлэмнэнии саҕаланар. Саха сириттэн ырыаһыт Анастасия Лыткина дэлэгээтинэн талыллар. Бу бэстибээлгэ Лыткина толороругар анаан Захар Винокуров, поэт Сэмэн Даниловтыын «Эҕэрдэ ырыатын» суруйбуттара. Ырыа табыллан Саха сирин биир бастыҥ ырыата буолар, өр сылларга өрөспүүбүлүкэ араадьыйатын биэриилэригэр ылламмыта[2]
|
Ол көҥүл дойдуттан |
|
Ырыалара
|
|
Библиография
- «Дьол, үөpүү ырыалара». Ырыа хомуурунньуга. (Г. Григорян ред.). — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1955. — 68 с.
- «Кыталыктар кырдаллара». Ырыанньык / А. Кулаковскай аатынан культура уонна искусство киинэ, Респ. норуот айымньытын киинэ. Нам оройуонун олохтоох администрацията; хомуйда А. Н. Семенов — Дьокуускай: «Ситим» КИФ, 1992. — 31 с.
Аатын үйэтитии
- 1962 сыллаахха Нам оройуонун музыкальнай оскуолатыгар З. П. Винокуров аата иҥэриллибитэ.
Кини туһунан
- «Эҕэрдэ аҕаллым — сахалыы ырыабар…». Хомуурунньук (хомуйан оҥорбут Т. Н. Семёнова) — Дьокуускай:2007.