Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Вешников Гавриил Григорьевич

Вешников Гавриил Григорьевич — Баал Хабырыыс (1918 сыл муус устар 15 күнэ, Курбуһах нэһилиэгэ, Саха уобалаһа — 1969 сыл муус устар 22 күнэ, Москва) — бэйиэт, ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ (1949). Отуттан тахса сыллаах айар үлэтин түмүгэр 30-тан тахса сахалыы уонна нууччалыы кинигэтэ бэчээттэммитэ[1].

Олоҕун олуктара

Гавриил Вешников 1918 сыллаахха муус устар 15 күнүгэр Курбуһахха Бороҕон улууһугар (билигин Уус-Алдан улууһугар) төрөөбүтэ[2]. Дьокуускайдааҕы педтехникуму, онтон Дьокуускайдааҕы пединституту бүтэрбитэ. Орто оскуолаларга уонна педучилищеларга саха литературатын учууталынан үлэлээбитэ[3].

Кини «Красная лента» диэн ааттаах бастакы хоһооно 1938 сыллаахха «Эдэр суруйааччылар альманахтарыгар» бэчээттэммитэ. Бастакы хоһооннорун хомуурунньуга 1945 сыллаахха тахсыбыта. 1949 сылтан ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ. Бэйиэт хоһооннорун нуучча тылыгар Александр Никифоров уонна Николай Глазков тылбаастаабыттара[3].

1969 сыллаахха муус устар 22 күнүгэр Москваҕа өлбүтэ. Дьокуускайга көмүллүбүтэ[2].

Дьиэ кэргэнэ

Кэргэнэ скульптор Ольга Степановна Скубченко (1921—2012). Төрөппүт оҕолоро суох. Ииппит кыыһа эмиэ Ольга Скубченко диэн ааттаах скульптор (кэргэнин племянницатын ииттэ ылбыттар[4].

Айар үлэтэ

Бастакы хоһооннорун уонна поэмаларын хомуурунньуга 1945 сыллаахха бэчээттэммитэ[2].

Оҕолорго анаан элбэх хоһооннору суруйбута, «Маленьким друзьям» (1948), «Вырастут людьми настоящими» (1966) диэн хомуурунньуктарга бэчээттэммиттэрэ[2]. Николай Некрасов (нууч.) (сах. «Мороз, Красный нос» поэматын уонна «Школьник» хоһоонун саха тылыгар тылбаастаабыта[5].

«Доҕордоһуу тойуга» (1954) диэн хомуурунньуга киэҥ биһирэбили ылбыта, онно киирбит «Песнь бессмертия» поэма Юлиус Фучик хорсун быһыытыгар анаммыта. Сорох айымньылара сэриини күөттээччилэри утарыы уонна Аан дойдуга эйэни олохтуурга ыҥырар ис хоһоонноохтор. Поэт тас дойдулар оччотооҕу кэм Поль Робсон, Раймонд Дьен, Назым Хикмет курдук сирдээччилэригэр хоһооннорун анаабыттаах[2].

Баа Хабырыыс ордук биллиилээх айымньытынан 1950 сыллаахха НАТО блок тэриллиитигэр уонна Байыаннай кэмитиэтин бэрэссэдээтэлинэн АХШ генерала анаммытыгар анаан суруллубут «Новая песнь о Лорелее» поэма буолар. Поэма суруйааччы нуучча тылыгар тылбаастаммыт аан бастакы айымньыта буолар. Тылбааһы Николай Глазков толорбута уонна 1950 сыллаахха Дьокуускайга «Родной край» диэн уобаластааҕы литэрэтиирэ уус-уран хомуурунньугар бэчээттэнэн тахсыбыта. Ону кытта Глазков Баал Хабырыыс оригиналыгар суох Генрих Гейне «Лорелеятын» ньиэмэс тылыттан тылбаастаан тиэкискэ толору киллэрбитэ[2].

Бэйиэт биир хоһооно В. Андросов матыыбыгар ырыа буолбута[6].

Нууччалыы тылбааһынан тахсыбыт «Туох диирий сүрэҕим» диэн бастакы хомуурунньугун кириитиктэр олус истиҥник ылыммыттара, «Сибирские огни» сурунаал маннык суруйбута: «бу кинигэттэн чахчы ис сүрэхтэн тахсар иһирэх уонна эйэҕэс сыһыан биллэр»[7].

Бэйиэт элбэх хоһоонноро Арассыыйаҕа уонна Москваҕа анаммыттара. Ол курдук, «Биһиэхэ Москваҕа» диэн хоһоонугар бэйэтин улахан Ийэ дойдутугар — дьоруой-куоракка иһирэх иэйиилэрэ арыллаллар. Кини киин куоракка олорботоҕун да иһин, «Биһиэхэ Москваҕа» диэн этэрэ истиҥ, ону таһынан кини бэйэтин москвич диэн ааттанар быраабын көмүскүүр[8]. «Нуучча сирэ» диэн хоһоонугар бэйиэт сэбиэскэй норуоттар доҕордоһууларын уонна биир сомоҕо буолууларын туһунан суруйбута[9].

Николай Глазкову кытта доҕордоһуу

Баал Хабырыыс Николай Глазков аан бастаан билсибит сахата этэ. Кэлин Глазков элбэх саха бэйиэттэрин айымньыларын тылбаастаабыта. Кинилэр Подмосковье биир санаторийыгар Баал Хабырыыс Глазков ийэтин кытта бииргэ эмтэнэ сыттахтарына билсибиттэрэ, онтон ыла олохторун тухары доҕордоспуттара[10].

Николай Глазков бэйиэт хоһооннорун нуучча тылыгар аан бастакы тылбаасчыта этэ, кини бэйиэт алта хомуурунньугуттан түөрдүн тылбаастаабыта.

1964 сыллаахха «Дети тайги» диэн хомуурунньук тахсыан иннинэ, Баал Хабырыыска Глазков тылбаастара сөптөөх курдук көстүбүттэрэ, биир эрэ «Снегири» диэн хоһоонтон ураты. Бэйиэт «туллуктар» диэн тыл нууччалыы «пуночки» диэн тылбаастанар, «снегири» буолбатах диэн туруорсубута, кини санаатыгар ити «отой да биир буолбатах!» этэ. Тылбаас туһугар бэйиэт хоһооҥҥо баар «кулун тутар» диэн тылы «ыам ыйа» диэҥҥэ уларытарга сөбүлэспитэ, тоҕо диэтэр туллуктар Саха сиригэр кулун тутарга кэлэллэр, оттон байҕал ымыылара ыам ыйыгар[11]. Ол эрээри, оригиналыгар бу хоһоон туллуктар туһунан.

Библиографията

сахалыы:
  • Талыллыбыт айымньылар: Хоһооннор, поэмалар. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1968. — 464 с.
  • Өлбөт мэҥэ: Хоһооннор, поэмалар (1941—1944 сс.) — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1945. — 74 с.
  • Кэрэ киэһэлэр. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1947. — 30 с.
  • Аччыгый атастарбар: Кыра саастаах оҕолорго. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1949. — 24 с., ил.
  • Мин аны улааттым: Кыра саастаах оҕолорго хоһооннор. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1951. — 34 с.
  • Мин көлүөнэм: Хоһооннор. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1951. — 95 с.
  • Доҕордоһуу тойуктара: Хоһооннор, поэмалар. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1954. — 56 с.
  • Лирика: Хоһооннор, ырыалар. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1958. — 120 с.
  • Хоһооннор, остуоруйалар: Кыра саастаах оҕолорго. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1958. — 28 с.
  • Туох диирий сүрэҕим: Хоһооннор. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1961. — 52 с.
  • Тыатааҕы: Хоһооннор. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1962. — 24 с.
  • Мин аргыстарым: Хоһооннор. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1964. — 112 с.
  • Киһи тахсар дьоно: Оҕолорго хоһооннор. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1966. — 52 с.
  • Туһа киһитэ: Кыра саастаах оскуола оҕолоругар хоһооннор уонна остуоруйалар. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1968. — 36 с.
  • Үчүгэй оҕо: Оскуолаҕа киириэн иннинээҕи саастаах оҕолорго хоһооннор. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1968. — 28 с.
нууччалыы:
  • Разговор по душам: Стихи / Пер. Н. Глазкова. — М.: Советский писатель, 1961. — 62 с.
  • Я теперь взрослый: Стихи и сказки для мл. школ, возраста / Пер. Н. Глазкова. — Якутск: Кн. изд-во, 1961. — 24 с.
  • Дети тайги: Стихи для мл. школ, возраста / Пер. Н. Глазкова. — М.: Дет. лит., 1965. — 64 с.
  • Цветы Севера: Стихи / Авториз. пер. А. Никифорова. — М.: Советская Россия, 1968. — 80 с.
  • Летающая рукавица: Стихи для дошкол. и мл. школ, возраста / Пер. Н. Глазкова. — М.: Советская Россия, 1973. — 30 с.
  • Третий омурган: Стихи / Пер. А. Никифорова. — М.: Советский писатель, 1973. — 87 с.
  • Семь родников: Стихи. — Якутск: Кн. изд-во, 1979. — 166 с.
  • Снежная книга: Стихи. — М.: Современник, 1980. — 79 с.

Кириитикэ уонна сыанабыл

Саха норуодунай поэта Иван Мигалкин Баал Хабырыс «олоҥхо уонна хомус дьиҥнээх ис дьиҥин бэйэтин айар үлэтигэр сатабыллаахтык дьүөрэлээбитин», оттон кини поэзията оҕолорго да, улахан дьоҥҥо да истиҥ, аһаҕас майгылаах буоларын бэлиэтээбитэ. Филология билимин дуоктара Н. Н. Тобуроков кинини «бүгүн да сибэккилэнэр, үүнэр Аал луук Мас модун салаата» диэн ааттаабыта[1].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • «Бочуот Бэлиэтэ» уордьан[3];
  • «1941-1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр килбиэннээх үлэтин иһин» мэтээл[3];
  • Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун бочуоттаах грамотата[3].

Аатын үйэтитии

  • Курбуһах нэһилиэгин Үс Күөл сэлиэнньэтигэр бэйиэккэ пааматынньык туруоруллубута[12][13];
  • 2018 сыллаахха ыам ыйын 31 күнүгэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин национальнай уус-уран түмэлигэр поэт төрөөбүтэ 100 сылыгар аналлаах өйдөбүнньүк киэһэтэ уонна кэргэнэ — скульптор Ольга Скубченко быыстапката тэриллибитэ[4].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 Поэт, даривший радость (рус.). Полярная звезда. Сигэнии күнэ: 5 От ыйын 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 Вешников Гавриил Григорьевич (рус.). Большая советская энциклопедия. Сигэнии күнэ: 5 От ыйын 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 Гаврил Григорьевич Вешников — Баал Хабырыыс (рус.). Усть-Алданская МЦБС. Сигэнии күнэ: 5 От ыйын 2026.
  4. ↑ 1 2 К 100-летию поэта: в Якутске прошел вечер памяти Гавриила Вешникова — Баал Хабырыыса — ЯСИА, Новости Якутии и Якутска — свежие новости онлайн на сайте ysia.ru — ЯСИА (31 Ыам ыйын 2018). Сигэнии күнэ: 5 От ыйын 2026.
  5. ↑ Труды Историко-филологического факультета, Том 1, Якутск (Руссиа). Университет. Историко-филологический факультет, 1966 — стр. 141
  6. ↑ Егорова Куннэй Алексеевна; Уйгурова Раиса Иннокентьевна. Подснежник в якутской культуре // Юный учёный. — 2017-02-06. — Т. 11, вып. 2. — ISSN 2309-5865.
  7. ↑ Сибирские огни, Западно-Сибирское книжное издательство, 1962 — стр. 184
  8. ↑ Слово русской советской критики о якутской литературе, Якутское книжное изд-во, 1986—178 с. — стр. 124
  9. ↑ Н. З. Копырин — К новым рубежам: заметки о якутской поэзии 1955—1975 гг., Якутское книжное издательство, 1988 — 86 с. — стр. 15
  10. ↑ "Я – поэт не наступившей эры". ilin-yakutsk.narod.ru. — Илин № 4 '2006. Сигэнии күнэ: 5 От ыйын 2026.
  11. ↑ Р. М. Глазкова, А. В. Терновский Воспоминания о Николае Глазкове. — Москва: Советский писатель, 1989. — 529 с. с. — ISBN 5-265-00153-0
  12. ↑ Приказ Министерства культуры Республики Саха (Якутия) № 45 от 19 февраля 2015 года «Об утверждении списка объектов культурного наследия, подлежащих инвентаризации в 2015 году»
  13. ↑ Памятник Вешникову Гаврилу Григорьевичу (Баал Хабырыыс) – поэту-фронтовику, члену союза писателей СССР. Сигэнии күнэ: 5 От ыйын 2026.

Сигэлэр

Категориялар