Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Слепцов Николай Дмитриевич (Туобулаахап)

УРУБИИКИ иһигэр маннык араспаанньалаах дьон туһунан ыстатыйалар бааллар, көр Слепцов.

Николай Дмитриевич Слепцов — Туобулаахап (1912 сыл балаҕан ыйын 7 күнэ, Бахсы нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа) — 1964 сыл ахсынньы 16 күнэ) — саха сэбиэскэй суруйааччыта, драматург, артыыс, тыйаатыр режиссера. Саха АССР ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ, ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1938). Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа.

Олоҕун олуктара

1912 сыллаахха балаҕан ыйын 7 күнүгэр Чурапчы улууһун Бахсы нэһилиэгэр бааһынай дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүтэ.

1921 сыллаахха Бахсы алын сүһүөх оскуолатыгар үөрэнэ киирбитэ. 1930 сыллаахха хомсомуолга киирэн, ликбез хамсааһыҥҥа үлэлээбитэ, холкуоһу уонна хомсомуол ячейкатын тэрийсэн бэрэссэдээтэлинэн, сэкирэтээринэн үлэлээбитэ. Дьокуускайдааҕы тыа хаһаайыстыбатын техникумун бэлэмниир куурустарыгар үөрэммитэ. Тарас Павлович Местников көмөтүнэн 1932 сыллаахха Саха тыйаатырын дыраама устуудьуйатыгар киирбит.

1932–1936 сылларга Москваҕа А. В. Луначарскай аатынан Тыйаатыр ускуустубатын судаарыстыбаннай институтугар (ГИТИС) саха устуудьуйатыгар үөрэммитэ уонна сахалартан биир бастакынан үрдүк үөрэхтээх артыыс буолбута. Ол кэнниттэн А. М. Горькай аатынан Литература институтугар үөрэммитэ[1].

Үөрэҕин бүтэрэн баран, 30-тан тахса сыл устата П. А. Ойуунускай аатынан Саха судаарыстыбаннай драматическай тыйаатырыгар артыыһынан үлэлээбитэ.

1943 сылтан ССКП чилиэнэ.

1964 сыллаахха тохсунньу 16 күнүгэр өлбүтэ.

Сэрии сыллара

1941 сыллаахха Кыһыл Аармыйа кэккэтигэр ыҥырыллыбыта. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Белоруссия фронун 364-с дивизиятын стрелковай полкатыгар взвод хамаандыырынан сэриилэспитэ. Кыһыл армеецтан саҕалаан лейтенант сыбаанньатыгар диэри үрдээбитэ. Сэриини 1945 сыллаахха Берлиҥҥэ түмүктээбитэ. Сэрии саҕаланыаҕыттан бүтүөр диэри фроҥҥа күннүк (дневник) толорбута, ол суруйуулара кэлин «Өлбөөдүйбэт үйэ аҥаара» (1995) кинигэҕэ бэчээттэммиттэрэ[2].

Айар үлэтэ

Маҥнайгы пьесатын («Селькор Сэмэн») 1929 сыллаахха суруйбута. Бу пьесаҕа холбоһуктааһын кэминээҕи кылаас охсуһуутун көрдөрбүтэ. 1929 сыллаахха «Абраам аҕабыыт албына» диэн пьесатынан өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэххэ 2-с миэстэни ылбыта. Онтон «Биһиги кыайдыбыт» диэн иккис пьесатын суруйбута. Эдэр эрдэҕиттэн «Кыым» уонна «Эдэр бассабыык» хаһыаттарга кэрэспэдьиэнинэн үлэлээбитэ.

Туобулаахап хас даҕаны билигин да туруоруллар пьеса ааптара. Кини айымньыларыттан Саха тыйаатырыгар «Селькор Сэмэн», «Айталина», «Өстөөх арҕаҕар», «Алмаастаах тайҕаҕа», «Сааба», «Ыалдьыт» диэн дыраамалара туруоруллубуттара. «Алмаастаах тайҕаҕа» пьесата 1959 сыллаахха өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэххэ үһүс бириэмийэни ылбыта[3]. «Дьулаан ыалдьыттар» диэн пьесатыгар Соҕуруу Кореяҕа Америка империалистарын күөнтээһиннэрин туһунан суруйбута.

Өлөрүн аҕай иннинэ доҕорунаан Иоаким Избековтыын П. А. Ойуунускай кэпсээнигэр олоҕуран «Иирбит Ньукуус» диэн драманы суруйбута.

Поэзияҕа эмиэ үлэлээбитэ. Кини хоһоонноругар Марк Жирков, Христофор Максимов, Виктор Никоноров уо. д. а. композитордар ырыа суруйбуттара («Диибин, доҕор», «Ёлка ырыата», «Доҕорбор», «Куоттарыы», «Ахтабын»).

Тыйаатырга оруоллара

Саха тыйаатырыгар 30 сыл үлэлиир кэмигэр 100-тэн тахса оруолу толорбута. Олор истэригэр:

  • Борис уонна Тихон — «Этиҥнээх ардах» (А. Н. Островскай);
  • Держиморда — «Ревизор» (Н. В. Гоголь);
  • Сис Сэмэн — «Таптал» (А. И. Софронов);
  • Дьуон — «Күкүр Уус» (Д. К. Сивцев — Суорун Омоллоон);
  • Мардьааһай — «Лоокуут уонна Ньургуһун» (Т. Сметанин);
  • Иванов — «Холуонньаттан коммунаҕа» (Амма Аччыгыйа);
  • Намыын Уйбаан — «Лэкиэс» (С. Ефремов)[1].

Библиографията

  • Селькор Сэмэн : пьеса. — Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1939 . — 67 с.
  • Патриоттар : пьесалар. — Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1952. — 52 с.
  • Алмаастаах тайҕаҕа. — Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1962. — 136 с.
  • Чараҥҥа. — Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1972. — 180 с.
  • Өлбөөдүйбэт үйэ аҥаара. — Дьокуускай : Бичик, 1995.

Дьиэ кэргэнэ

Кэргэнэ — Прасковья Семеновна, Саха АССР үтүөлээх артыыһа. Үс оҕолоохтор.

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Саха АССР ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ;
  • Кыһыл Сулус уордьана;
  • «Германияны кыайыы иһин» мэтээл;
  • «1941–1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр килбиэннээх үлэтин иһин» мэтээл;
  • Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун Бочуотунай грамотата[3].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 Николай Дмитриевич Слепцов — Туобулаахап. Чурапчытааҕы киин бибилэтиэкэ. Сигэнии күнэ: 29 От ыйын 2026.
  2. ↑ Николай Дмитриевич Слепцов — Туобулаахап. Октябрьскай орто оскуолата. Сигэнии күнэ: 29 От ыйын 2026.
  3. ↑ 1 2 Слепцов Николай Дмитриевич – Туобулахов (рус.). Национальная библиотека РС(Я). Сигэнии күнэ: 29 От ыйын 2026.

Категориялар