Попов Иван Васильевич

1874 сыллаахха ыам ыйын 7 күнүгэр Боотур Уус улууһун (билигин Таатта улууһа) Чөркөөҕөр олохтоох аҕабыыт Василий Степанович уонна Капитолина Димитриановна дьиэ кэргэннэригэр төрөөбүтэ.

Сахалар быыстарыгар улааппыт буолан, саха тылын төрөөбүт тылын курдук билэрэ.

1891 сылтан араас таҥара дьиэлэригэр псаломщиктаабыт. 1900 сыллаахха итэҕэл семинариятыгар уруһуй үөрэҕин учууталынан үлэлээбит, ону кытта түрмэ таҥаратын дьиэтигэр псаломщигынан сулууспалаабыт. 1902 сылга Холгума таҥара дьиэтигэр анаммыта, онтон епархия тойотторун дьаһалынан биир сылга Москваҕа уонна Петербургка иконописец идэтигэр үөрэнэ барбыт.

1905 сылтан петербургдааҕы түмэллэргэ этнографическай коллекциялары хомуйуунан дьарыктаммыт. Мантан утаа кыраайы үөрэтиинэн дьарыктанан барбыт.

Уруһуйдьут идэтин Петербурга аатырбыт передвижник-худуоһунньук А. В. Маковскай чааһынай устуудьуйатыгар ылбыта (1903—1905; 1912—1913). Эбии «Общество поощрения художеств» оскуолатыгар дьарыктаммыта (1903—1904)^[1].

1930-с сыллар ортолоругар «Саха кэскилэ» диэн култуурунай-сырдатар уопсастыба чилиэнэ буолбута.

Саха оһуорун (орнаменын) бастакы идэтийбит чинчийээччитинэн ааҕыллар. 1938 сыллаахха сэбиэскэй символикаҕа сахалыы матыыптары киллэрэн саҥа орнаментальнай композициялары оҥорор («Сиэрпэлээх Балта», «Кыһыл Сулус», «Бүппэт сурааһынтан турар орнамент»). Худуоһунньук айымньыларын ботуччу аҥарын таҥара күлүктэрэ, аан дойду аатырбыт худуоһунньуктарын хартыыналарын хатылааһын уонна духуобунай үлэлэринэн биллибит дьон мэтириэттэрин ойуулааһын буолар («Мадонна Литта» Леонардо да Винчи, 1904; «Спас Нерукотворный», 1900-с сс.; «Протоиерей Д. В. Хитров мэтириэтэ», 1900-с сс.; «Димитриан Попов мэтириэтэ», 1933 с. дылы).

Саха омугун духуобунай культуратыгар эмиэ элбэх айымньылардаах («Араҥас», 1920; «Саха балаҕанын иһэ», 1920-с сс.; «Ойуун», 1926; «Кэрэх», 1926 о. д. а.).

«XVII үйэ бүтэһигинээҕи Дьокуускай» диэн саха искусствотыгар аан бастакы историко-архитектурнай пейзаж (1928) кини классиката буолбута.

Аҕа дойду Улуу сэриитин кэмигэр Иван Васильевич «Хохочой» уонна «Зверство белобандитов» диэн Саха Сиригэр гражданскай сэрии быһылааннарын көрдөрөр улахан хартыыналары суруйбута. Ону тэҥэ санаммыт улахан болотуналарын эскизтарын суруйар: «Богатыри», «Манчары», «Орджоникидзе в Якутии», «Бойцы Красной Армии», «Герой Социалистического труда», «Ковер тайги» о. д. а. 1945 сыл тохсунньутугар Саха АССР норуодунай худуоһунньугун аата иҥэриллибитэ.

И. В. Попов кыраайы үөрэтээччи быһыытынан эмиэ биллибитэ.

• Эһэтэ — сырдатааччы Димитриан Дмитриевич Попов;
• Инитэ — худуоһунньук Пантелеймон Васильевич Попов.
• 4 оҕолоох^[2]:
• Иван Попов — уола, худуоһунньук, муосчут, скульптор.
• Гаврил Попов — худуоһунньук.
• Василий Попов — инженер.
• Елена — кыыһа.

Петров Г. Г. — сиэнэ, худуоһунньук, Нам художественнай оскуолатын преподавателэ.

• Саха АССР норуодунай худуоһунньуга^[2] (1945, тохсунньу)

• 2022 сыллаахха Иван Попов олоҕор олоҕуран уһуллубут «Кэрэни көрбүт» диэн уус-уран киинэ экранҥа тахсыбыта^[3].