Васильев Василий Егорович
Василий Егорович Васильев — Харысхал (1950 сыл сэтинньи 6 күнэ, Амма улууһа, Саха АССР — 2021 сыл тохсунньу 31 күнэ, Мээндиги, Саха сирэ) — саха сэбиэскэй, Арассыыйа суруйааччыта, драматург, прозаик. Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай суруйааччыта (2018). Арассыыйа Улахан литературнай бириэмийэтин лауреата, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Духуобунаһын академиятын академига.
Олоҕун олуктара
1950 сыллаахха сэтинньи 6 күнүгэр Амма улууһун Соморсун нэһилиэгин Мээндиги диэн сиригэр төрөөбүтэ. 1968 сыллаахха орто оскуоланы бүтэрэн баран, холкуоска тыраахтарыыһынан үлэлээбитэ[1].
1969—1974 сс. Саха судаарыстыбаннай университетын устуоруйа-филология факультетыгар үөрэммитэ[2].
Университеты бүтэрэн баран, 1974—1982 сс. «Кыым» хаһыат кэрэспэдьиэнинэн үлэлээбитэ. Ону таһынан «Саха сирэ» хаһыакка собкорунан үлэлээбитэ[1].
1982—1985 сс. Саха АССР Суруйааччыларын сойууһун иһинэн тэриллибит Уус-уран литератураны тарҕатыы Бүтүн сойуустааҕы бюротун Саха сиринээҕи салаатын сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ. 1985 сылтан — ССРС Литературнай пуондатын Саха сиринээҕи салаатын дириэктэрэ, 1992 сылтан — Саха сирин айар сойуустарын Дьаһалтатын дириэктэрэ[2].
Айар уонна дьаһайар үлэтин таһынан уопсастыбаннай-бэлиитикэ үлэтинэн дьарыктаммыта: Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин XII ыҥырыытын дьокутаатынан талылла сылдьыбыта, өрөспүүбүлүкэ Төрүт Сокуонун (Конституциятын), суверенитет туһунан декларацияны ылыныыга, өрөгөй ырыатын уонна былааҕы бигэргэтиигэ кыттыбыта[1].
2012 сылтан Олоҥхо тыйаатырын литературнай-драматическай хайысхатын салайбыта.
Айар үлэтэ
Айар үлэтин 1975 сыллаахха саҕалаабыта. Бастакы кэпсээнэ 1976 сыллаахха «Хотугу сулус» сурунаалга бэчээттэммитэ[2].
1984 сыллаахха Москваҕа буолбут Эдэр суруйааччылар Бүтүн Сойуустааҕы VII сүбэ мунньахтарыгар кыттыбыта[1].
Кэпсээннэрэ, сэһэннэрэ, уочаркалара өрөспүүбүлүкэ араас хаһыаттарыгар, «Чолбон», «Полярная звезда» сурунаалларга бэчээттэммиттэрэ.
Драматургияҕа
1980 сылтан прозаны уонна публицистиканы кытта сэргэ драматургиянан дьарыктанан саҕалаабыта. 1980 сыллаахха «Аммаҕа саас этэ» диэн пьесаны суруйбута, бу үлэтэ Саха сирин Суруйааччыларын сойууһун уонна Саха АССР Култууратын министиэристибэтин күрэхтэригэр бириэмийэнэн бэлиэтэммитэ. 1982 сыллаахха пьеса П. А. Ойуунускай аатынан Саха дыраама тыйаатырыгар туруоруллубута, 1985 сыллаахха ССРС Култууратын министиэристибэтин дипломун ылбыта[2].
«Сэрии тыйыс тыына» (1984) драма Кыайыы 40 сылыгар анаммыт күрэххэ Саха АССР Култууратын министиэристибэтин бастакы бириэмийэтинэн бэлиэтэммитэ[1].
Кэлин Саха дыраама тыйаатырын сыанатыгар кини маннык пьесалара туруоруллубуттара:
- «Эргиллиэм хайаан да» (2001) — саха урбаанньыта Г. В. Никифоров — Манньыаттаах уолун туһунан;
- «Бастыҥ хатыыта» (2006) — саха демократическай хамсааһынын лидэрэ В. В. Никифоров-Күлүмнүүр туһунан;
- «Кэт Марсден: Айыы санаа аанньала» (2009) — англиятааҕы аһымал сиэстэрэтин туһунан;
- «Көмүөл» (2010) — Ксенофонтовтар саха интеллигеннэрин дьиэ кэргэннэрин туһунан[2].
Ону таһынан, пьесалара А. С. Пушкин аатынан Нуучча академическай тыйаатырыгар, Нерюнгритааҕы дыраама тыйаатырыгар, «Гулун» тыйаатырга уонна Бүрээт академическай дыраама тыйаатырыгар туруоруллубуттара. Кини сценарийдарынан үс уус-уран киинэ уһуллубута[5].
Устуоруйаны уонна докумуоннары үөрэтэр үлэтэ
Сэбиэскэй кэмҥэ умнууга барбыт өрөбөлүүссүйэ иннинээҕи саха интеллигенциятын бэрэстэбиитэллэрин олохторун үөрэтиинэн дьарыктаммыта. Арассыыйа, Финляндия, Кытай, Япония, АХШ архыыптарыгар үлэлээбитэ. Чуолаан, саха эмиграннарын суолларын чинчийбитэ, Ксенофонтовтар дьиэ кэргэннэрин, В. В. Никифоров-Күлүмнүүр, Г. В. Никифоров-Манньыаттаах уолун олохторун үөрэппитэ. Ол түмүгэр 2002 сыллаахха эрэпириэссийэҕэ түбэспит уонна тас дойдуларга күрээн барбыт саха дьонун дьылҕаларын туһунан «Ааспыт кэм аартыктарынан» кинигэтэтин бастакы чааһа күн сирин көрбүтэ[6].
АХШ Кэҥгириэһин бибилэтиэкэтигэр үлэлээбит уонна сахалары үөрэппит Михаил Винокуров архыыбын дойдутугар төннөрүүгэ кыттыбыта[1].
2006 сылтан саха уопсастыбаннай диэйэтэллэригэр, интеллигеннэригэр, атыыһыт-меценаттарыгар уонна аҕабыыттарыгар анаммыт «Саха саарыннара» диэн араадьыйа биэриитин ыыппыта[5].
Библиографията
- «Аммаҕа саас этэ» / Дьокуускай: Саха сиринээҕи кинигэ издательствота, 1992. — 42 с.
- «Аммаҕа саас этэ: кэпсээннэр, сэһэн, драмалар» / Саха сиринээҕи кинигэ издательствота, 1992. — 156 с.
- «Сир ыарыыта: [Пьесалар]». — Дьокуускай: Бичик, 1997. — 124 с.
- «Таптыыр, ахтар дьоннорум: сэһэннэр, кэпсээннэр». — Дьокуускай: ХИФУ, 2012. — 158 с.
- «Учуутал». — Дьокуускай: Сахаада, 2013. — 47 с.
- «Эргиллиэм хайаан да!: [пьесалар]». — Дьокуускай, 2017. — 279 с.
- «Повесть о вечной любви». — Дьокуускай: Сахапечать, 2017. — 96 с[2].
Сыанабыл
Саха норуодунай суруйааччыта Софрон Данилов эдэр ааптардар инникилэрин туһунан маннык эппиттээх: «Саха литературатын инникитэ прозаҕа Николай Лугинов аатын кытта, поэзияҕа — Наталья Харлампьеваны, оттон драматургияҕа — Баһылай Харысхалы кытта ситимнээх буолуоҕа»[7].
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай суруйааччыта (2018)[8];
- Арассыыйа Улахан литературнай бириэмийэтэ (2009)[2];
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ[3];
- ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1986 сыллаахтан)[2];
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин Духуобунаһын академиятын академига[8];
- Амма улууһун Ытык олохтооҕо[5];
- Хаҥалас улууһун Ытык олохтооҕо;
- Мээндиги Ытык олохтооҕо;
- Тиит Арыы (Хаҥалас улууһа) Ытык олохтооҕо[9].
Дьиэ кэргэнэ
- Кэргэнэ — Галина Васильевна Васильева;
- Икки оҕолоохтор, сиэннэрдээхтэр[9].
.svg){kind=small}