Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Пасха

Пасха (гир. πάσχα, ивр. פֶּסַח‎ [ˈpʲesəx]), Христос тиллиитэ (гир. Ἡ Ανάστασις τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ), Сырдык Христос тиллиитэ — христианнар ордук былыргы уонна улахан суолталаах бырааһынньыктара[1]. Иисус Христос Тиллиитин туһунан үөрүүлээх ахтыыга ананар. Христианствоҕа Пасха — дьэбириэйдэр Египеттэн Тахсыыларын кытта ситимнээх Песах диэн бырааһынньыктарын саҥа өйдөбүлэ буолар[2][3][4].

2026 сыллаахха Пасха илин пасхалияҕа кулун тутар 30 күнүгэр (муус устар 12 күнүгэр), оттон арҕаа пасхалияҕа — муус устар 5 күнүгэр бэлиэтэнэр. Финляндия сыаркаптарыттан ураты, православнай сыаркаптар бары илин пасхалияны туһаналлар, оттон католик таҥара дьиэтэ, Армения апостоллаах сыаркаба уонна протестант деноминацияларын баһыйар үксэ арҕаа пасхалияны тутуһаллар.

Ойуулааһына

Бырааһынньык Иисус Христос тиллиитин (нууч.) (сах. чиэһигэр олохтоммут[5][1], Библия уонна христианскай үөрэх барыта бу бэлиэ күн тула үөскээбит[6][прим. 1].

Православиеҕа Пасха сүрүн бырааһынньык быһыытынан статуһа «бырааһынньыктар бырааһынньыктара уонна үөрүүлэр үөрүүлэрэ» диэн тылларынан бэриллэр[7].

undefined

Билигин Пасха күнэ-дьыла сыл аайы ый-күн халандаарынан ааҕыллар, ол иһин көһө сылдьар бырааһынньык буолар.

Былыргы дьэбириэй тыла «Пе́сах» иудейскай Пасханы бэлиэтиир[8], ый халандаарынан бэлиэтэнэр. Бу тыл (ивр. פסח‎ паса́х — «ааста, туораата») диэн тылтан тахсар, бу Таҥара Египет бастакы оҕолорун өлөрөн, дьэбириэй дьиэлэрин ааспытын санатара[9]:

В полночь Господь поразил всех первенцев в земле Египетской, от первенца фараона, сидевшего на престоле своём, до первенца узника, находившегося в темнице, и всё первородное из скота.

— Исх. 12:29

Арамейскай бырааһынньык аата, пи́сха диэн иһиллэр[9], гириэк тылыгар киирбит, онтон латыын тылыгар көспүт уонна Европа тылларыгар тарҕаммыт: pâques (фр.), pascua (исп.), па́сха (нууч.)[10].

Былыргы Кэс Тыл Пасхата дьэбириэй норуота Египет кулуттугуттан тахсыбытын өйдөбүнньүгэр оҥоһуллара[6][9], ол гынан баран Пасханы бэлиэтиир үгэс Тахсыы иннинэ үөскээбит уонна аан бастаан сүөһү иитиитигэр, онтон кэлин сир оҥоруутугар сыһыаннаах эбит[11][12][13].

Христианнарга бырааһынньык аата атыннык өйдөнөр буолбут — «өлүүттэн олоххо, сиртэн халлааҥҥа көһүү»[14]. Таҥара дьэбириэйдэри Египет кулуттугуттан босхолообутун курдук, христианин Иисус Христос өлүүтүнэн уонна тиллиитинэн аньыы кулуттугуттан босхолонор; онон христианство Пасхата былыргы Кэс Тыл Пасхатыттан төрүттэммит[15].

Сыаркаптарга Пасханы бэлиэтээһин православиеҕа 40 күн[1], арҕаа христианствоҕа 50 күн салҕанар[16].

Устуоруйата

Эргэ Кэс Тыл Пасхата

Былыргы Кэс Тыл Пасхата, билиҥҥи Пе́сах (дьэбириэй Пасхата) курдук, дьэбириэйдэр Египеттан тахсыбыттарын өйдөбүнньүгэр бэлиэтэнэрэ[прим. 2], ол аата дьэбириэйдэр кулуттан босхолонуулара. «Пе́сах» (ивр. פֶּסַח‎) диэн аат «ааста», «туораата» диэн суолталаах[9]. Бу уон египетскай казнь туһунан кэпсээҥҥэ сыһыаннаах.

undefined

Биир «иэдээн» атынынан солбуллара, уонна бүтэһигэр фараон израиль норуотун ыыппакка, Таҥара «Египеты сүрдээхтик накаастаабыта», бары бастакы оҕолору өлөрөн[6][прим. 3], ол аата эр дьон бары бастакы удьуордарын — дьоҥҥо да, сүөһүгэ да[17]. Дьүүллэммит иудейдар дьиэлэрин Таҥара анал бэлиэлээбит (хой оҕотун хаанынан аан холуодатыгар):

« А Я в сию самую ночь пройду по земле Египетской и поражу всякого первенца в земле Египетской, от человека до скота, и над всеми богами Египетскими произведу суд. Я Господь. И будет у вас кровь знамением на домах, где вы находитесь, и увижу кровь и пройду мимо вас, и не будет между вами язвы губительной, когда буду поражать землю Египетскую. И да будет вам день сей памятен, и празднуйте в оный праздник Господу во все роды ваши; как установление вечное празднуйте его. »

Бүтэһик казнь кэнниттэн фараон дьэбириэй норуотун үөрүн-сүөһүтүн кытта ыыппыта, оттон куттаммыт египтяннар дьэбириэйдэри түргэнник баралларыгар ыксаппыттара (Исх. 12:31-33).

Пасха агнеһа

Бу түбэлтэлэр өйдөбүнньүлэригэр «Израиль бары уопсастыбатыгар» ниса́н 14-с күнүгэр (дьэбириэй халандаарын бастакы ыйа) киэһэ а́гнеһы — биир саастаах омсото суох эр оҕо барааны эбэтэр козёлу, уокка буһаран, уҥуоҕун тоһуппахха, опре́сноктары уонна аһыы оттору кытта пасха түүнүгэр дьиэ кэргэн иһигэр сииргэ дьулуһуллара (Исх. 12:1—10, Чис. 9:1—14). Пасха аһылыгын амсайыы «былыргы кэс тыл устуоруйатын сүрүн түбэлтэтин— дьэбириэйдэр Египеттан тахсыыларын туоһута» буолара[18].

Пасха агнеһа атыннык «пасха» («песах») диэн ааттанара[9][прим. 4]. Маннык туттууну, холобур, евангелистар Кистэлэҥ Киэһэ туһунан кэпсээннэригэр булуохха сөп (Мф. 26:17—19, Мк. 14:12—16, Лк. 22:8—15).

Пасха Саҥа Кэс Тылга

Пасха Евангелиеларга хаста да ахтыллар, ол гынан баран ураты миэстэни Кистэлэҥ Киэһэ туһунан кэпсээн ылар, Матфей, Марк уонна Лука бырааһынньыктааҕы пасха аһылыга быһыытынан ойуулууллар (Мф. 26:27-19, Мк. 14:12—16, Лк. 22:8—15), уонна онтон кэлин Иисус Христос кириэскэ тиириитэ.

undefined

Кистэлэҥ Киэһэ (нууч.) (сах. кэмигэр Иисус Христос бырааһынньык суолтатын уларыппыт тыллары эппитэ уонна дьайыылары оҥорбута. Иисус пасха сиэртибэтин миэстэтин бэйэтинэн солбуйбута, уонна түмүгэр «былыргы Пасха саҥа Агнец Пасхата буолар, дьону ыраастыыр туһугар биирдэ уонна үйэлэргэ өлөрүллүбүт», оттон саҥа пасха аһылыгынан Евхаристия буолар[19].

Казнь бээтинсэҕэ буолбутунан, «Иудейдар, субуотаҕа кириэскэ эти-сиини хаалларбат туһугар… Пилаттан кинилэр сотолорун тоһутарга уонна уһуларга көрдөспүттэрэ» (Ин. 19:31), уонна саллааттар кириэскэ тиириллибит ороспуонньуктар сотолорун тоһуппуттара, ол гынан баран, «Иисуска кэлэн, кини өлбүтүн көрөн, кини сотолорун тоһуппатахтара» (Ин. 19:32—32). Бу түгэн туһунан кэпсиир Иоанн Богослов, кинилэргэ Сибэтиэй Сурук тыллара туолбуттарын көрөр: «Ибо сие произошло, да сбудется Писание: кость Его да не сокрушится» Ин. 19:36.

Саҥа пасха сиэртибэтин өйдөбүлэ апостол Павел тылларыгар үчүгэйдик көстөр (1Кор. 5:7):

« …Пасха наша, Христос, заклан за нас. »

Былыргы Кэс Тыл сиэртибэлэрин тохтотуу

70 сыллаахха Иерусалим хыраама урусхалламмытын кэннэ ритуальнай пасха агнеһын өлөрүү тохтообута[9][18], уонна билиҥҥи Песах оҥоруутун ритуалыгар кини туһунан «буһарыллыбыт эт кыра өлүүскэтин сииргэ» диэн түүн аһылык кэмигэр дьулуһуллар[18].

Эрдэтээҥи христианство

Пасха бырааһынньыга апостоллар саҕана баар этэ уонна аан бастаан Иисус Христос өлүүтүн өйдөбүнньүгэр анаммыта, ол иһин аан бастаан бүтүн Илиҥҥэ нисан ый 14-с күнүгэр, дьэбириэйдэр пасха агнеһын бэлэмниир күннэригэр, Иоанн Евангелиетын уонна былыргы сыаркап аҕаларын (Ириней, Тертуллиан, Ориген) санааларынан, Иисус Христос кириэскэ өлүүтэ буолбута[1]. Пасха бырааһынньыга Христианскай сыаркап үөскээбитин саҕаттан сыаркаптааҕы бырааһынньыктар сүрүннэрэ этэ[20].

undefined

Сорох эрдэтээҥи источниктарга бээтинсэ Христос эрэйин-муҥун өйдөбүнньүгэр пост уонна кутурҕан күнэ этэ диэн этиллэр («Пастырь Ермы», III,V:1), оттон баскыһыанньа — үөрүү күнэ (Тертуллиан, «De corona mil.», гл. 3). Бу нэдиэлэтээҕи бэлиэтээһиннэр Иисус Христос өлүүтүн уонна тиллиитин сыл аайы бэлиэтиир күннэригэр түбэстэхтэринэ ордук үөрүүлээх буолаллара[1].

Кыра азия сыаркаптарыгар, ордук иудеохристианнарынан, I үйэҕэ бырааһынньык сыл аайы иудейскай Песахтыын — нисан 14 күнүгэр бэлиэтэнэрэ, тоҕо диэтэххэ иудейдар да, христианнар да бу күн Мессия кэлиэ диэн күүтэллэрэ (Блаж. Иероним, Толк. на Мф. 25,6 — PL 26,192). Сорох сыаркаптар бырааһынньыгы иудейскай Песах кэнниттэн бастакы баскыһыанньаҕа көһөрөллөрө, тоҕо диэтэххэ Иисус Христос Песах күнүгэр өлөрүллүбүтэ уонна Евангелиелар быһыыларынан субуота кэнниттэн, ол аата баскыһыанньаҕа тиллибитэ. II үйэҕэ бырааһынньык бары Сыаркаптарга сыл аайы бэлиэтэнэр характерданар. Ол кэмҥэ сорох христианнар «пасха поста» диэни туталлара, ол суукка, икки суукка, эбэтэр 40 чаас устата буолара[21]. Эрдэтээҥи христианскай суруйааччылар айымньыларыгар — св. Ириней Лионскай Рим епископугар Викторга суругар, «Пасха туһунан тыл» Мелитон Сардийскайга[22], Аполлинарий Иерапольскай, Климент Александрийскай, св. Ипполит Римскай айымньыларыгар — сыл аайы кириэскэ өлүү уонна Христос тиллиитин күнүн бэлиэтиир туһунан сибидиэнньэлэр бааллар. Кинилэр айымньыларыттан көстөрүнэн, аан бастаан ураты поһунан Христос эрэйэ-муҥа уонна өлүүтэ «Кириэс Пасхата» диэн бэлиэтэнэрэ — πάσχα σταυρόσιμον, pascha crucificationis, ол дьэбириэй Песахыгар түбэһэрэ, пост баскыһыанньа түүнүгэр диэри салҕанара. Онтон кэлин Христос тиллиитэ үөрүүлээх «Тиллии Пасхата» диэн бэлиэтэнэрэ — πάσχα άναστάσιμον, pascha resurrectionis. Билиҥҥи богослужебнай Устаапка бу былыргы бырааһынньыктар суоллара хаалбыт[23]. Ордук бу Улуу Чэппиэр, Бээтинсэ уонна Субуота сулууспаларын бырааһынньыктааҕы элэмиэннэригэр уонна Пасха нэдиэлэтин түүннээҕи сулууспатын структуратыгар, ол Улуу Субуота канонунааҕы минорнай пасха полунощницатыттан уонна үөрүүлээх-көтүүлээх пасха утренятыттан турар[23]. Ону тэҥэ Устаапка баскыһыанньа Пасхатын Вознесениеҕа диэри бэлиэтиир былыргы үгэс көстөр.

Сотору кэминэн Поместнай Сыаркаптарын үгэстэрин ыккардыгар уратылар бааллара биллибитэ. Рим уонна Кыра Азия таҥара дьиэлэрин ыккардыгар «Пасха мөккүөрэ» диэн ааттаммыт мөккүөр тахсыбыта. Кыра Азия христианнара, кинилэри уон төрдүстээхтэр эбэтэр квартодециманнар (нисан ыйын 14-с күнүттэн) диэн ааттыыллара, Иоанн Богослов суолтатыгар олоҕуран, нэдиэлэ күнүттэн тутулуга суох Пасханы куруук нисан 14-с күнүгэр бэлиэтиир үгэһи тутуһаллара. Дьэбириэй Пасхатын аата кинилэртэн христианскай бырааһынньыкка көспүтэ уонна кэлин тарҕаммыта[24]. Ол кэмҥэ Арҕаа дойдуга, иудеохристианство сабыдыалын билбэтэх буолан, Пасханы дьэбириэй Пасхатын кэнниттэн бастакы баскыһыанньа күнүгэр бэлиэтиир буолбуттара. Ону ааҕалларыгар Күн уонна Түүн тэҥнэһиитин кэнниттэн бастакы толору ый туолуутун учуоттууллара. 155 сыллаахха Смирна епискоба Поликарп, Пасханы бииргэ бэлиэтиир туһунан кэпсэтээри, Рим епискобыгар Аникеттыын көрсүбүтэ, ол эрээри сөбүлэһии тахсыбатаҕа. Кэлин, 190—192 сыллардаахха, Рим епискоба Виктор Палестинаҕа, Понтка, Галлияҕа, Александрияҕа, Коринфка буолбут собуордарга Кыра Азия христианнара бэйэлэрин үгэстэриттэн аккаастаналларын ирдээбитэ уонна атын таҥара дьиэлэрин кинилэри кытта ситимнэрин быһарга ыҥырбыта. Лионскай Сибэтиэй Ириней Кыра Азия христианнарын таҥара дьиэтиттэн туоратыыны утаран тахсыбыта уонна Виктору итэҕэппитэ: кини этэринэн, тас форма өттүнэн уратылар Таҥара дьиэтин сомоҕолоһуутугар мэһэй буолуо суохтаахтар[1][25].

Бастакы Аан дойдутааҕы собуор

Бүтүн христианскай ойкумена Пасханы биир күн бэлиэтиирин туһунан боппуруос 325 сыллаахха Никеяҕа ыҥырыллыбыт, кэлин Бастакы Аан дойдутааҕы диэн ааттаммыт епископтар собуордарыгар көрүллүбүтэ[26]. Собуор христианскай общиналар Пасха күнүн бэйэ-бэйэлэрин кытта сөбүлэһэн быһаарар буолалларыгар быһаарыы ылбыта, ону таһынан күн-түүн тэҥнэһиитин иннинэ түбэһэр дьэбириэй күнүн батыһар үгэһи буруйдаабыта[27]:

« Когда рассматривался вопрос о святейшем дне Пасхи, при общем согласии было признано целесообразным, чтобы праздник этот совершался всеми в один и тот же день… Посему не имейте ничего общего с этим ненавистнейшим народом… »

Устуорук, епископ уонна Бастакы Аан дойдутааҕы Собуор кыттыылааҕа Евсевий Кесарийскай «Ытык василевс Константин олоҕун туһунан» кинигэтигэр суруйарынан, Собуор кэмигэр бары епископтар Итэҕэл бэлиэтин ылыныынан эрэ муҥурдаммакка, Пасханы бары биир бириэмэҕэ бэлиэтииргэ илии баттаабыттара[28]:

« 14-с бас. Собуор Итэҕэл уонна Пасха туһунан биир санаанан быһаарыыта: Итэҕэли биир ситимнээхтик билинэр туһугар, быыһыыр Пасха бырааһынньыгын бары биир бириэмэҕэ ыытыахтаахтара. Ол иһин уопсай уураах ылыныллыбыта уонна онно баар буолбут дьон бары илии баттаан бигэргэппиттэрэ. Бу дьыалалары бүтэрэн баран, василевс (Улуу Константин) Таҥара дьиэтин өстөөҕүн үрдүнэн иккис кыайыытын ситиспитин туһунан эттэ, ол иһин Таҥараҕа анаан кыайыы бырааһынньыгын ыытта. »

Евсевий Кесарийскай, Константин импэрээтэр тылларын хатылаан туран, Бастакы Аан Дойдутааҕы собуор аҕалара маннык быһаарыыны ылалларыгар тугу салайтарбыттарын аҕалар[29]:

« Биһиги, биллэн турар, биир сыл иһигэр Пасха иккитэ бэлиэтэнэрин тулуйуохпут суоҕа. Онон, эһиги үтүө санааҕыт толкуйдаан көрдүн: биир кэмҥэ сорохтор пуостуу сылдьаллара, оттон атыттар малааһын тэрийэллэрэ, Пасха күннэрин кэннэ сорохтор бырааһынньыктаан сынньаналлара, оттон атыттар пуоһу тутуһаллара төһөлөөх куһаҕанын уонна барсыбатын. Ол иһин, Таҥара дьаһала бу боппуруоһу сөптөөхтүк көннөрөргө уонна биир бэрээдэккэ аҕаларга көҥүллээтэ, ити быһаарыыны бары сөбүлүөххүт диэн эрэнэбин. »

Собуор уураах таһаарбыта эрээри, ол тиэкиһэ биһиги кэммитигэр тиийбэтэ. Профессор В. В. Болотов Никейскай собуор Пасханы бастакы сааскы ый туолбут ыйын кэнниттэн кэлэр баскыһыанньаҕа бэлиэтииргэ быһаарбыт диэн түмүккэ кэлбитэ. Ол аата туолбут ый сааскы күн-түүн тэҥнэһиитин кытта сөп түбэһэр эбэтэр ол кэнниттэн буолар ыйыгар[30]. Ол эрээри аҕабыыт Д. А. Лебедев маннык диэн бигэргэтэрэ: «Собуор Пасха күнүн туһунан боппуруоһу сиһилии дьүүллээбэтэҕэ… (оттон) киниэхэ үксүн сыһыарыллар „бастакы сааскы туолбут ый кэнниттэн кэлэр баскыһыанньаҕа Пасханы бэлиэтииргэ“ диэн уураах — бу кэлин үөскээбит Александрийскай пасхалия бириинсибин эрэ өйдөбүлэ буолар»[31].

Александрия епискоба бу күнү ааҕан таһаарыахтаах уонна бырааһынньык биир күн буоларын хааччыйар туһуттан Римҥэ эрдэттэн биллэриэхтээх этэ. Ол эрээри, ханнык эрэ кэм кэнниттэн итинник иһитиннэрии тохтообута. Илин уонна Рим Пасханы бэйэлэрин ааҕыыларынан, үксүгэр араас күннэргэ бэлиэтиир буолбуттара. Александрияҕа пасхальнай таабылыссалар — өр кэмҥэ Паасха күнүн-дьылын быһаарар пасхальнай халандаар — оҥоһуллубуттара. Кинилэр төрүттэринэн 19 сыллаах ый-күн эргиирэ буолбута, оттон сааскы күн-түүн тэҥнэһиитин күнүнэн кулун тутар 21 күнэ ылыныллыбыта. 520-с сыллардаахха бу пасхалияны Рим сыаркаба ылыммыта[32].

Бастакы Бүтүн Аан Дойдутааҕы собуор Пасха туһунан аан бастакы быһаарыыта сыаркап устаабыгар төрүт буолбута.

341 сыллаахха буолбут Антиохия таһымнаах собуор бэйэтин бастакы быраабылатыгар Пасханы бэлиэтээһин туһунан Бастакы Бүтүн Аан Дойдутааҕы собуор уураахтарын кытаанахтык тутуһары ирдиир. Бу быраабыланы кэһии иһин сыаркаптан ууратыы уонна аҕабыыт саныттан устуу курдук кытаанах миэрэлэр көрүллүбүттэрэ.

IV үйэтээҕи туоһулар этэллэринэн, ол кэмҥэ Арҕаа да, Илин да дойдуларга Кириэстээх Пасха уонна Баскыһыанньа Пасхата иккиэн холбоспуттар. Кириэстээх Пасханы бэлиэтээһин Баскыһыанньа Пасхатын иннинэ буолара, уонна хайа-хайалара пасхальнай баскыһыанньа иннинэ уонна кэнниттэн биирдии седмица тухары салҕаналлара. V үйэҕэ эрэ «Пасха» диэн аат Христос Тиллиитин бырааһынньыгын бэлиэтииргэ уопсай туттууллаах буолбута. Кэлин Пасха күнэ таҥара сулууспатыгар улам ордук чорбойон, «күннэр ыраахтааҕылара» диэн ааты ылбыта[1].

Орто үйэлэр уонна Саҥа кэм

VI үйэҕэ Рим сыаркаба илиҥҥи пасхалияны ылыммыта. Ол эрээри Никейскай собуор кэнниттэн дэхси 500 сыл тухары Пасха араас пасхалияларынан бэлиэтэммитэ. Александрийскай пасхалия христианскай аан дойдуга XVI үйэ бүтүөр диэри, 800 сылтан тахса туһаныллыбыта. Илиҥҥи эбэтэр Александрийскай пасхалия Матфей Властарь суруйбут түөрт хааччахтыыр мэһэйдэригэр олоҕурар[33]:

« Биһиги Пасхабытыгар булгуччулаах түөрт хааччах олохтоммута. Олортон иккитин Апостольскай быраабыла (7-с) бигэргэтэр, оттон иккитэ суруллубатах номохтортон төрүттээхтэр. Бастакыта биһиги Пасханы сааскы күн-түүн тэҥнэһиитин кэнниттэн бэлиэтиэхтээхпит; иккиһэ иудейдары кытта биир күн бэлиэтиэ суохтаахпыт; үсүһэ судургутук күн-түүн тэҥнэһиитин кэнниттэн буолбакка, ол кэнниттэн кэлэр бастакы туолбут ый кэнниттэн буолуохтаах; төрдүһэ туолбут ый кэнниттэн иудейдар ааҕыыларынан нэдиэлэ бастакы күнүттэн атын кэмҥэ буолуо суохтаах. Ол иһин, бу түөрт хааччах өйдөөхтөргө да, көннөрү дьоҥҥо да тэҥҥэ тутуһулларын туһугар, уонна аан дойду үрдүнэн христианнар Пасханы биир кэмҥэ бэлиэтииллэрин наадатыгар (онно эбии туспа астрономическай ааҕыылары туһаммакка) аҕалар канон оҥорон сыаркапка биэрбиттэрэ. »

Билиҥҥи кэм

1923 сыллаахха Константинополь патриарха Мелетий IV (Метаксакис) Эллада, Румыния уонна Сербия православнай сыаркаптарын бэрэстэбиитэллэрин кытта «Бүтүн православнай» мунньаҕы ыыппыта. Бу мунньахха новоюлианскай халандаары ылыммыттара. Кини григорианскай халандаардааҕар өссө чопчу этэ уонна 2800 сылга диэри кинини кытта сөп түбэһэрэ. Илиҥҥи сыаркаптар бу быһаарыыны утарбыттара, оттон Александрия сыаркаба Олохтоох Собуору тэрийэн, саҥа халандаары киллэрэр наадата суох диэн уураах таһаарбыта. Нуучча уонна Сербия сыаркаптарыгар халандаары уларыта сатаан баран, норуот ортотугар аймалҕан тахсыан сөбүн иһин урукку халандаары хаалларбыттара[34].

undefined

1924 сыл кулун тутарыгар саҥа истиилинэн Константинопольскай (Григорий VII кэмигэр) уонна Эллада сыаркаптара көспүттэрэ. Румыния таҥаратын дьиэтэ «саҥа юлианскай» халандаары 1924 сыл алтынньы 1 күнүгэр ылыммыта.

Мелетий киллэрбит уларытыыларын аҕабыыттар уонна норуот утарбыттарын иһин, кини 1923 сыл балаҕан ыйын 20 күнүгэр дуоһунаһыттан барарга күһэллибитэ. 1926 сыл ыам ыйын 20 күнүгэр Мелетий Александрия таҥаратын дьиэтин Папатынан уонна патриархынан буолбута. Онно кини, урукку собуор быһаарыытын аахсыбакка, саҥа халандаары киллэрбитэ. Греция сыаркаптарыгар улахан хайытыы тахсыбыта, ол боппуруос күн бүгүнүгэр диэри быһаарылла илик. Хас да туспа бэйэни салайынар эргэ истииллээх гириэк Синодтара тэриллибиттэрэ.

1948 сыллаахха Москубаҕа буолбут Бүтүн Православнай мунньахха Пасха уонна бары көһө сылдьар бырааһынньыктар Александрия пасхалиятынан уонна юлианскай халандаарынан бэлиэтэнэллэр диэн быһаарыллыбыта. Көспөт бырааһынньыктары хас биирдии Таҥара дьиэтэ бэйэтэ тутуһар халандаарынан ыытар буолбута. Ол сыл Антиохия православнай сыаркаба «саҥа юлианскай» халандаарга көспүтэ.

Бүгүн юлианскай халандаарынан Арассыыйа, Иерусалим, Грузия, Сербия[35], Украина уонна Синай православнай сыаркаптара, ону тэҥэ Афон манаахтара толору туһаналлар.

2014 сыллаахха Польша православнай таҥаратын дьиэтэ төттөрү юлианскай халандаарга көспүтэ[36][37].

Финляндия православнай таҥаратын дьиэтэ григорианскай халандаарга толору көспүтэ.

Атын Поместнай Православнай таҥара дьиэлэрэ Пасханы уонна атын көһө сылдьар бырааһынньыктары юлианскай халандаарынан, алгыс тиийбэт (көспөт) бырааһынньыктары, ол иһигэр Орооһуоланы — григорианскай халандаарынан бэлиэтииллэр.

Великобританияҕа 1928 сыллаахха тахсыбыт «Пасха туһунан аакка» Пасха күнүн муус устар иккис субуотатын кэнниттэн бастакы баскыһыанньаҕа бэлиэтииргэ диэн этиллибитэ[38]; ол эрээри бу уураах олоххо киирбэтэҕэ. 1997 сыллаахха Алеппо куоракка (Сирия) буолбут саммикка Сири үрдүнээҕи Таҥара дьиэлэрин сэбиэтэ Пасха күнүн күн халандаарыгар биир кэмҥэ (муус устар иккис баскыһыанньатыгар) бэлиэтииргэ, эбэтэр астрономия көрдөбүллэригэр олоҕуран бүтүн христианнар аан дойдуларыгар биир кэлим Пасхалияны бигэргэтэргэ этии киллэрбитэ. Реформаны 2001 сылга анаабыттара эрээри, Сэбиэт бары чилиэннэрэ ону ылымматахтара.

Пасха күнүн ааҕыы

Пасха баскыһыанньатын күннэрэ, 2001—2030
год Григорианскай пасхалия
(арҕааҥы сиэр)		 Александрийскай пасхалия
(илин сиэр)
2001 муус устар 15 күнэ
2002 кулун тутар 31 күнэ ыам ыйын 5 күнэ
2003 муус устар 20 күнэ муус устар 27 күнэ
2004 муус устар 11 күнэ
2005 кулун тутар 27 күнэ ыам ыйын 1 күнэ
2006 муус устар 16 күнэ муус устар 23 күнэ
2007 муус устар 8 күнэ
2008 кулун тутар 23 күнэ муус устар 27 күнэ
2009 муус устар 12 күнэ муус устар 19 күнэ
2010 муус устар 4 күнэ
2011 муус устар 24 күнэ
2012 муус устар 8 күнэ муус устар 15 күнэ
2013 кулун тутар 31 күнэ ыам ыйын 5 күнэ
2014 муус устар 20 күнэ
2015 муус устар 5 күнэ муус устар 12 күнэ
2016 кулун тутар 27 күнэ ыам ыйын 1 күнэ
2017 муус устар 16 күнэ
2018 муус устар 1 күнэ муус устар 8 күнэ
2019 муус устар 21 күнэ муус устар 28 күнэ
2020 муус устар 12 күнэ муус устар 19 күнэ
2021 муус устар 4 күнэ ыам ыйын 2 күнэ
2022 муус устар 17 күнэ муус устар 24 күнэ
2023 муус устар 9 күнэ муус устар 16 күнэ
2024 кулун тутар 31 күнэ ыам ыйын 5 күнэ
2025 муус устар 20 күнэ
2026 муус устар 5 күнэ муус устар 12 күнэ
2027 муус устар 28 күнэ ыам ыйын 2 күнэ
2028 муус устар 16 күнэ
2029 муус устар 1 күнэ муус устар 8 күнэ
2030 муус устар 21 күнэ муус устар 28 күнэ

Пасха күнүн суоттуур уопсай быраабыла маннык: «Пасха сааскы толору ый кэнниттэн бастакы баскыһыанньаҕа бэлиэтэнэр».

Икки пасхалия - александрийскай уонна григорианскай - иккиэн бу бириинсипкэ олоҕураллар.

Пасха күнэ ый уонна күн халандаардарын бэйэ-бэйэлэригэр сыһыаннарынан (ый-күн халандаарынан) быһаарыллар[39].

Суоттааһын уустуга бэйэ-бэйэлэриттэн тутулуга суох астрономия сиккыллара (цикллара) уонна хас да ирдэбил булкуһууларыттан тутулуктаах:

  • Сир Күнү тула эргийиитэ (сааскы күн уонна түүн тэҥнэһиитин күнэ);
  • Ый Сири тула эргийиитэ (толору ый);
  • бэлиэтэнэр күнэ — баскыһыанньа.

Y сылга толору ый хаһан буоларын суоттуур иһин көмүс G чыыһыланы булуохха наада — бу Ый толору буолуутун 19 сыллаах циклыгар сыл хаһыс буолара (метон циклын (нууч.) (сах. көр).

Б. э. 1-кы сылыгар көмүс G чыыһыла 2-гэ тэҥ этэ. Онон, биһиги эрабыт (эбэтэр Христос төрүөҕүттэн) Y сылыгар көмүс G чыыһыла маннык буолар:

G = (Y/19 түҥэтии ордуга) + 1.

Ый олоҕо — кулун тутар 1 күнүгэр ый «сааһын» көрдөрөр чыыһыла, ол эбэтэр ааспыт ый фазатыттан кулун тутар 1 күнүгэр диэри хас күн ааспытын ахсаана. Кэлэр сыллар ыйдарын олохторун ыккардынааҕы уратыта 11-гэ тэҥ. Ый ыйын күнүн ахсаана — 30.

Ый_олоҕо = (11 · G) / 30 түҥэтии ордуга

Саҥа ый = 30 — Ый_олоҕо.

Толору ый = Саҥа ый + 14.

Өскөтүн толору ый кулун тутар 21 (муус устар 3) күнүттэн эрдэ буоллаҕына, кэлэр толору ый Пасха киэнэ диэн ааҕыллар (ол аата, тахсыбыт чыыһылаҕа 30 күн эбиллэр). Өскөтүн Пасха толору ыйа баскыһыанньа күнүгэр түбэстэҕинэ, Пасха кэлэр баскыһыанньаҕа бэлиэтэнэр (ол эбэтэр, тахсыбыт чыыһылаҕа 7 күн эбиллэр).

Илиҥҥи (православнайдар, греко-католиктар уонна былыргы илиҥҥи сыаркаптар итэҕэйээччилэрэ) уонна Арҕааҥҥы (латинскай сиэрдээх католиктар уонна протестанттар) христианнар биир быраабыланан суоттанар, ол эрээри араас пасхалиялары туһанар буоланнар, Пасха күннэрэ ураты буолан тахсаллар.

Илиҥҥи үгэс быһыытынан, Пасха александрийскай пасхалиянан суоттанар. Онон, Пасха бастакы күнэ (Пасха нэдиэлэтэ) юлианскай халандаарынан кулун тутар 22 күнүттэн муус устар 25 күнүгэр диэри 35 күн иһигэр ханнык эрэ биир күҥҥэ түбэһэр (бу XX—XXI үйэлэргэ саҥа истиилинэн муус устар 4 күнүттэн ыам ыйын 8 күнүгэр диэри кэмигэр сөп түбэһэр). Өскөтүн Пасха кулун тутар 25 күнүгэр (муус устар 7 күнүгэр) бэлиэтэнэр Благовещение бырааһынньыгын кытта биир күҥҥэ түбэстэҕинэ, ол Кириопасха (Господня Пасха) диэн ааттанар.

Римскай-католическай уонна протестантскай сыаркаптарыгар Пасха күнүн григорианскай пасхалиянан суоттууллар. XVI үйэҕэ Римскай-католическай сыаркаба халандаар реформатын ыыппыта. Бу реформа сыала Пасха бэлиэтэнэр күнүн халлааҥҥа буола турар көстүүлэргэ сөп түбэһиннэрии этэ (ол кэмҥэ эргэ пасхалиянан тахсар толору ый уонна күн тэҥнэһиитин күннэрэ сулустар дьиҥнээх турууларыттан ырааппыт этэ). Саҥа пасхалияны Неаполь астронома Алоизий Лилий уонна ньиэмэс иезуит-манааҕа Христофор Клавий (Клавиус) оҥорбуттара.

Илиҥҥи уонна арҕааҥҥы сыаркаптарын ыккардыгар Пасха күнэ атын буолара сыаркап толору ыйын күнэ уонна күн халандаардарын уратытыттан (XXI үйэҕэ 13 күн) сылтаан үөскүүр. Григорианскай Пасха 30 % кэриҥэр юлианскай кытта сөп түбэһэр, 45 % — биир нэдиэлэннэн эрдэ буолар, 5 % — 4 нэдиэлэннэн, 20 % — 5 нэдиэлэннэн эрдэ түбэһэр; 2 эбэтэр 3 нэдиэлэ ураты буолбат[40].

Григорианскай Пасха сороҕор иудейскай Пасханы кытта сөп түбэһэр (холобур, 1903, 1923, 1927, 1954, 1981 сылларга), оттон сороҕор оннооҕор эрдэ буолар (1921, 1975, 2005, 2008, 2016 сылларга иудейскайтан биир ый эрдэ). Православнай пасхалияҕа маны Евангелие түбэлтэлэрин утумун кэһии курдук көрөн, көҥүллээбэттэр. Александрийскай пасхалияҕа Пасха, астрономия өттүнэн хойутаан иһэр буолан, куруук иудейскайтан хойут буолар[40].

undefined

UNIX-ка майгынныыр операционнай тиһиктэргэ Пасха күнүн ncal[41] диэн программа суоттуон сөп. Пасха күнүн ааҕар алгоритмын программа исходнай кодугар киирэн көрүөххэ сөп. Холобур: 

# ыйыллыбыт сылга
# арҕааҥҥы Пасха күнүн
# суоттаа уонна таһаар
ncal -e 2016

# ыйыллыбыт сылга
# илиҥҥи Пасха күнүн
# суоттаа уонна таһаар
ncal -o 2016

Өскөтүн сылын ыйбатахха, программа Пасха күнүн билиҥҥи сылга суоттуоҕа.

Пасха сыаркап сылыгар

Пасха күнэ бэриллибит сыллааҕы Евангелие түбэлтэлэрин утумунан бэлиэтэнэр көһөр бырааһынньыктар күннэрин быһаарар:

  • Лазарь субуотата;
  • Господь Иерусалимҥа киириитэ — Пасха иннинэ биир нэдиэлэ[42]:
Норуот, Лазарь дьиктитик тиллибитин билэн, Иисус Христоһу кэлэр Ыраахтааҕы курдук үөрүүлээхтик көрсөр (Ин. 12:12);
  • Страстная Седмица — Пасха бырааһынньыгын иннинээҕи нэдиэлэ:
    • Улуу чэппиэр — Христос Иерусалимҥа Сион горницатыгар Евхаристия сиэрин олохтуур. Синоптическай Евангелиелар бу күнү опресноки күнүнэн, ол эбэтэр иудейскай Пасханан (Песах) курдук суруйаллар. Иоанн Евангелиета уонна атын Евангелиелар салгыы буолбут түбэлтэлэрэ көрдөрөрүнэн, Иерусалим иудейдара Пасханы Христос өлөрүллүбүтүн кэннэ, ол эбэтэр икки күнүнэн хойут бэлиэтээбиттэр. Биир быһаарыынан, Кумран булумньуларын учуоттаан туран, Галилея халандаара Иерусалим киэниттэн икки күнүнэн хойутаан испит диэн сабаҕаланар. Онон, Кистэлэҥ киэһээҕэ Былыргы Кэс тыллааҕы Песах — бараан, арыгы уонна опреснок — Саҥа Кэс тыл Пасхатын кытта (Христостуун, Кини Этэ-Сиинэ уонна Хаана) мистическэйдик ситимнэһэр[43];
    • Улуу бээтинсэ — үгэс быһыытынан, Песах бырааһынньыгын иннинэ Понтий Пилат, норуот Иисуһу көрдөһүө диэн эрэнэн, биир хаайыылааҕы босхолуон баҕарар. Онуоха аҕабыыттар баһылыктарынан тэптэриллэн, норуот Варавваны босхолуурга көрдөһөр. Иоанн Христос кириэскэ тиириллиитэ Пасха күнүгэр буолбутун бэлиэтиир, тоҕо диэтэр Эргэ Кэс тыл Пасхатыгар (Песах) кэрэх агнеһын өлөрүү — Саҥа Кэс тыл Пасхата — Христос аан дойду аньыытын иһин Таҥара Агнеһын курдук сиэртибэҕэ бэриллиитин прообраһа буолар. Пасха агнеһын (бастакы төрөөбүт уонна итэҕэһэ суох) уҥуоҕа тоһутуллуо суохтаах буоларын курдук, Христоска эмиэ, атын өлөрүллүбүт дьон курдук буолбакка, атаҕын уҥуоҕун тоһуппаттар. Иосиф Аримафейскай уонна Никодим, Пилаттан Иисус этин-сиинин көмөргө көҥүл ылан баран, плащаницанан суулаабыттара уонна субуотааҕы сынньалаҥ кэлиэн иннинэ чугастааҕы хоруопка — хайа хаспаҕар уурбуттара. Көмүүгэ Мария Магдалина уонна «атын Мария» бааллара;
    • Улуу субуота — первосвященниктар Христос үс хонугунан тиллиэм диэн эппитин өйдөөн кэлэллэр. Кинилэр бырааһынньык уонна субуота күн буолан турдар да, Пилатка тиийэн «үөрэнээччилэрэ этэ-сиинэ уоран баран тилиннэ диэн сымыйалаабатыннар» диэн үс күҥҥэ харабыл туруорарга көрдөһөллөр. Православнай христианнар Пасха дьикти туоһуга Иерусалимҥа Господь Уҥуоҕун хыраамыгар православнай Пасха иннинээҕи Улуу субуотаҕа буолар Ытык Уот түһүүтүн киллэрэллэр.
  • Пасха — Христос Сырдык Тиллиитэ:
Христос Тиллиитэ (субуота кэнниттэн бастакы күн) — субуотааҕы сынньалаҥ кэнниттэн уҥуохха Мироносица-дьахталлар бараллар. Кинилэр иннилэринэ уҥуохха Ангел түһэр уонна тааһы саҕарытар, сир хамсыыр, оттон харабыллар куттаналлар. Ангел дьахталларга Христос тиллибитин уонна кинилэри Галилеяҕа көрсүөҕүн туһунан этэр. Христос үөрэнээччилэригэр көстүүтэ;
  • Православиеҕа Антипасха, католицизмҥа Пасха Октавата — тиллибит Христос Пасха 8-с күнүгэр үөрэнээччилэригэр көстүүтэ уонна Фома итэҕэйиитэ:
8 хонук буолан баран (Антипасха, Фома нэдиэлэтэ), Христос үөрэнээччилэригэр, Фомаҕа, хатанан турар аанынан иккистээн көстөр. Иисус Фомаҕа, тиллибит эт-сиин дьиҥнээҕин тургутарга, баастарыгар тарбахтарын угар. Фома: «Мин Таҥарам!» — диэн хаһыытыыр.
Христос Тиллиитин кэннэ түөрт уон күн тухары үөрэнээччилэригэр көстөрүн салгыыр. Ол курдук, Тивериада байҕалыгар (Галилеяҕа) балыктыы сылдьар кэмнэригэр (маны Иоанн Богослов иһитиннэрэр), ону таһынан биэс сүүстэн тахса туоһу киһиэхэ көстөр (1Кор. 15:6);
  • Господь Өрө тахсыыта — Пасха кэнниттэн түөрт онус күн:
Тиллии кэнниттэн түөрт онус күнүгэр Иисус, халлааҥҥа өрө тахсар;
  • Пятидесятница — Пасха кэнниттэн биэс онус күн (православиеҕа Сибэтиэй Троица күнүн кытта биир күн буолар):
Тиллии кэнниттэн биэс онус күҥҥэ апостоллар Господь эрэннэрбитин курдук Сибэтиэй Дуух бэлэҕин ылаллар.

Пасха үгэстэрэ

Пасха бары үгэстэрэ сыаркап сиэригэр туомугар үөскээбиттэрэ. Оонньуу-күлүү, бырааһынньыктааһыны кытта Улуу пост кэнниттэн разговениены кытта ситимнээх, ол аата тутулунуу кэмигэр мунньуллубут бары бырааһынньыктар, ол иһигэр дьиэ кэргэн дьоро күннэрэ, Пасха кэмигэр көһөрүллэн бэлиэтэнэллэрэ.

Пасха таҥара сулууспата

Пасхаҕа, сыаркап халандаарын саамай сүрүн бырааһынньыгар, Литургиялаах ураты үөрүүлээх таҥара сулууспата ыытыллар. Трулльскай собуор 66-с быраабылата итэҕэйэр дьоҥҥо Сырдык нэдиэлэ күннэригэр «Сибэтиэй Кистэлэҥнэртэн астыныҥ» диэн соруйар. Вальсамон санаатыгар, бу тыллар итэҕэйээччилэр бу кэмҥэ күн аайы Причастие ыларга бэлэм буолуохтаахтарын туһунан этэллэр[44]. Христианство бастакы үйэлэригэр Пасха күнэ катехуменнара үгүстэрэ сүктэриллэр күннэринэн буолара[45][46]; кинилэр Улуу пост (нууч.) (сах. кэмигэр бэлэмнэнэн баран, бу күҥҥэ сүрэхтэнэллэрэ.

Таҥара дьиэтигэр былыргыттан Пасха сулууспатын түүнүн ыытар үгэс олохсуйбута; эбэтэр сорох дойдуларга (холобур, Сербияҕа) сарсыарда эрдэ күн тахсыытын кытта ыыталлар. «Дидахе» диэн былыргы суруйууга Евхаристияны кытта холбоммут пасхальнай мэлииппэлэр ойууланан суруллубуттар.

Пасха эҕэрдэтэ

Пасха уота таҥара сулууспатыгар улахан суолталаах. Уот Иисус Христос тиллиитин кэннэ «бары норуоттары сырдатар Таҥара Сырдыгын» бэлиэтиир. Греция уонна Арассыыйа улахан куораттарыгар православнай таҥара дьиэлэрэ Таҥара Уҥуоҕун дьиэтиттэн кэлэр Ытык Уоту кэтэһэллэр.

Католическай үгэскэ Пасха сулууспата саҕаланыан иннинэ Пасхал диэн ааттанар ураты пасхальнай чүмэчини уматаллар. Бу чүмэчи уотун бары христианнарга түҥэтэллэр, ол кэнниттэн эрэ сулууспа саҕаланар. Бу чүмэчи Пасха нэдиэлэтин бары таҥара сулууспаларыгар умайар[47].

Москваҕа Сербскай подворьеҕа Сибэтиэй Апостоллар Петр уонна Павел хыраамыгар Паасхалааҕы үрдүк тэрээһиннээх сулууспа

Пасха уота

Пасха уота таҥара сулууспатыгар улахан оруолу ылар. Уот Иисус Христос тиллибитин кэннэ «бары норуоттары сырдатар Таҥара Сырдыгын» бэлиэтиир. Греция уонна Арассыыйа улахан куораттарыгар православнай таҥара дьиэлэригэр Христос Иинин Хыраамыттан Илгэ уоту күүтэллэр.

Иерусалимҥа Христос Иинин Хыраамыгар Илгэ уот түһүүтэ

Иерусалимтан Илгэ уот кэлбитин кэннэ, аҕабыыттар уоту куорат хыраамнарыгар үөрүүлээхтик тарҕаталлар. Христианнар ол уоттан тута бэйэлэрин чүмэчилэрин уматыналлар. Сулууспа кэнниттэн сорохтор уоттаах лаампаларын дьиэлэригэр илдьэллэр уонна сыл устата умуруорбакка тута сатыыллар.

Osterfeuer — Германияҕа Пасха кутаалара. Уот Христос тиллиитин бэлиэтиир. Кини хараҥаны кыайар. Сырдыгы аҕалар. Дьоҥҥо эрэли бэлэхтиир

Католическай үгэскэ Пасха сулууспата саҕаланыан иннинэ Пасхалы — ураты чүмэчини уматаллар. Пасхал уотун бары христианнарга түҥэтэллэр, ол кэннэ сулууспа саҕаланар. Бу чүмэчи Пасха нэдиэлэтин бары сулууспаларыгар умайар.

Пасхал

Пасха аһылыга

Улуу субуота кэмигэр (бу үксүн улахан таҥара дьиэлэригэр оҥоһуллар) уонна Пасха сулууспатын кэнниттэн (кыра тыа сирин таҥара дьиэлэригэр) бырааһынньык остуолугар бэлэмнэммит куличтары, творогтан оҥоһуллубут пасхалары уонна пасхальнай сымыыттары освящение ааһар[48].

undefined

Нуучча православнай сыаркабыгар освящение «сыыры уонна сымыыты алгыырга аналлаах мэлииппэнэн» доҕуһуолланар. Оттон куличтары освящениелыырга анаммыт туспа мэлииппэ суох[49].

undefined

Христианскай үгэскэ Пасха сымыыта Таҥара Уҥуоҕун (нууч.) (сах. бэлиэтиир: сымыыт тас өттүттэн туох да тыыннааҕа суох курдук көстөр да, иһигэр саҥа олох баар, ол олох кэлин таска тахсыахтаах; ол иһин сымыыт «хоруопка олох үөскүүрүн бэлиэтэ» буолар[50][1].

Православие үгэһигэр сымыыт бэлэхтиир үгэһи Мария Магдалина импэрээтэр Тиберийга сымыыт аҕалбытын туһунан үһүйээни кытта ситимнииллэр.

Димитрий Ростовскай суруйуутунан, сибэтиэй равноапостольнай Мария Магдалина импэрээтэргэ киирэр кыаҕы булан баран, киниэхэ: «Христос тилиннэ!» — диэн тыллардаах кыһыл өҥнөөх сымыыты бэлэхтээбит. Сибэтиэй Димитрий этэринэн, Мария дьадаҥы буолан кураанах илиитинэн тиийиэн баҕарбакка сымыыты талбыт, оттон кыһыл өҥө импэрээтэр болҕомтотун тардар сыаллаах эбит[51].

Атын барылынан, аан бастаан сымыыт судургу, үрүҥ өҥнөөх эбит. Импэрээтэр Христос тиллибитин туһунан дьикти сураҕы истэн баран: «Хайдах сымыыт үрүҥтэн кыһыл буолар кыаҕа суоҕун курдук, өлбүт дьон эмиэ тиллибэт»,— диэн эппит. Онуоха сымыыт кини хараҕын иннигэр кытарбыт[52].

Сымыыты араас өҥүнэн кырааскалыыр буолбуттарын үрдүнэн, чуолаан кыһыл өҥ үгэс буолбут: кыһыл өҥ кириэскэ тиириллибит Христос тохпут хаанын бэлиэтиир[1]. (Уопсайынан, кыһыл өҥ Пасха бырааһынньыгар сөп түбэһэр. Ол курдук, бу күн таҥара сулууспатыгар кэтиллэр таҥас өҥө эмиэ кыһыл буолар.)

Православнай үгэскэ Пасханы кытта артос ситимнээх — бу Сырдык нэдиэлэ таҥара сулууспатыгар туттуллар ураты килиэп. Нуучча сыаркабын үгэһигэр артоһу Пасха литургиятын бүтүүтүгэр, заамвоннай мэлииппэ кэнниттэн сибэтиэйдииллэр. Бу килиэп Сырдык нэдиэлэ тухары сыаркапка баар буолар уонна Сырдык субуотаҕа литургия кэнниттэн христианнарга түҥэтиллэр. «Арассыыйаҕа артоһу ол күҥҥэ сиэбэккэ, ураты түбэлтэлэргэ, холобур, ыалдьар кэмҥэ сииргэ анаан дьиэҕэ харайар үгэс тарҕаммыт»[53][54].

undefined

Пасха остуолун бэлэмнээһини Улуу чэппиэргэ бүтэрэ сатыыллар.

Пасхатааҕы куолакал тыаһа

Арассыыйаҕа

Улуу нэдиэлэ тухары куолакал тыаһа Улуу бээтинсэҕэ диэри собуоннуур. Бээтинсэ киэһээҥҥи таҥара сулууспатыгар, Улуу субуота сарсыардатыгар ыытар уонна көмүү сиэрин туомун толорор кэмнэригэр, эмиэ куолакал охсоллор. Плащаницаны таҥара дьиэтин ортотугар уурбуттарын кэннэ трезвон иһиллэр, ол кэннэ, билигин баар үгэһинэн, куолакаллар «Улуу субуота түүнүн ортото буолуор диэри, ол аата Пасха сулууспатыгар ыҥырар благовест саҕаланыар диэри» чуумпуйаллар.

Сырдык нэдиэлэҕэ эрэ таҥара дьиэтин устааба сулууспа буолбат кэмигэр куолакал охсору көҥүлүүр. Куолакал тахсар сирин баҕалаах дьоҥҥо барыларыгар аһыы үгэһэ Арассыыйаҕа XIX үйэҕэ номнуо баар этэ диэн итэҕэйэллэр. Бу үгэс 1990-с сылларга иккис тыынын ылбыта, ол эрээри билигин куолакалларга арыалдьыта суох киллэрэр таҥара дьиэтин булар уустук, тоҕо диэтэр бу дьайыы охсооччуларга бэйэлэригэр да, куолакалларга да, кинилэри салайар систиэмэҕэ уонна куолакал атын тэриллэригэр кутталлаах буолуон сөп.

Атын дойдулар

Францияҕа эмиэ куолакаллар чуумпурар үгэстэрэ баар, ол Улуу бээтинсэттэн саҕалаан «Быыһааччы тиллиитин үөрүүлээх бэлиэтээһиҥҥэ диэри» салҕанар. Өскөтүн бу кэмҥэ кыра оҕолор улахан дьонтон куолакаллар тоҕо тыаһаабаттарын туһунан ыйыттахтарына: «Римҥэ көтөн бардылар»,— диэн хоруйдуур үгэс олохсуйбут.

Атын сиэрдэр

Бырааһынньык тыаһа-ууһа бэлиэ суолталаах буолуон сөп. Холобур, Греция сорох сыаркаптарыгар Евангелиеҕа Иерусалимҥа сир хамсааһынын туһунан ааҕан саҕалаатахтарына, дьиэ иһэ улахан айдаанынан туолар. Итэҕэйээччилэр Христос тиллиитигэр кини хоруобун тааһа төкөнүйбүтүн бэлиэтээн, бэйэлэрэ «сир хамсааһынын» оҥороллор: кинилэр «мас кирилиэстэри паалканан охсон тоҥсуйаллар, оттон кырдьаҕастар ыскамыайкалары тыаһаталлар», ол кэмҥэ паникадилалар хачайдыыллар бараллар.

Норуот үгэстэрэ

Славяннар үгэстэрэ

Пасха киэһэтигэр сыаркап тэлгэһэтигэр норуот күүлэйдээһини саҕалыыр. Арассыыйа импиэрийэтигэр хороводтаах, оонньуулаах, хачыаллаах бырааһынньыктар араас сирдэргэ биир күнтэн саҕалаан икки-үс нэдиэлэҕэ диэри салҕаналара уонна Кыһыл сыыр диэн ааттаналлара.

Сербияҕа уонна Арассыыйаҕа пасхальнай сымыыттарынан «христосоваллаһаллара» — дьон бэйэ-бэйэлэрин иэдэстэриттэн үс төгүл сыллыылларын курдук, сымыыттары икки өттүттэн алдьаталлара. Оҕолор сымыыты «төкүнүтүү» оонньуутун тэрийэллэрэ: ким сымыыта ыраах төкөнүйэрин күрэхтэһэллэрэ. Арассыыйаҕа сир үүнүүлээх буоллун диэн пасхальнай сымыыттары сир үрдүнэн төкөнүтэр үгэс баара.

Арҕаа Европа үгэстэрэ

Арҕааҥҥы сорох дойдуларга Пасха сарсыардатыгар пасхальнай сымыыттары кистиир үгэс баар. Оҕолор уһуктаат да, дьиэни бүтүннүү кэрийэ сылдьан сымыыты көрдүүллэр. Оҕолор тиһэҕэр элбэх араас өҥнөөх сымыыттардаах «пасхальнай куобах уйатын» булан ылаллар. Куобах үүнүү уонна баай-дуол бэлиэтэ буолан, Германияҕа XVI үйэттэн Пасха бэлиэтинэн буолбута, ол кэннэ аан дойду үрдүнэн тарҕаммыта. Куобах көрүҥүнэн араас оонньуурдары, минньигэстэри уонна сувенирдары оҥороллор.

Католиктарга Пасханы бэлиэтээһин

Католиктар үксүн Пасха иннинээҕи нэдиэлэни Улуу нэдиэлэ диэн ааттыыллар. Кини Пальмалаах (Вербнай) баскыһыанньаттан (Таҥара Иерусалимҥа кириитин бэлиэтиир күн) саҕаланар. Араас эрэгийиэннэргэ, араас норуоттарга бу күннэр ураты үгэстэрдээхтэр уонна сиэрдээхтэр. Ол курдук, Улуу бэнидиэнньик, Улуу оптуорунньук уонна Улуу сэрэдэ эйэлэһиигэ ананаллар. Сорох дойдуларга бу дьиэни-уоту хомуйар уонна киэргэтэр кэм, ону оптуорунньуктар хойутаабакка бүтэрэр ирдэнэр[55]. Улуу сэрэдэҕэ Тыл Литургиятын кэмигэр Матфей Евангелиетыттан (Мф 26:14-25) Иуда таҥнарыытын туһунан быһа тардыы ааҕыллар. Ол кэнниттэн Христос эрэйдэниитигэр анаммыт Пасха Триденствиета кэлэр, онно Улуу бээтинсэ сүрүн миэстэни ылар. Католическай үгэһинэн, Кистэлэҥ киэһээҕэ анаммыт Улуу чэппиэргэ Sanctus диэн ааттанар илии куолакалларын мас өтүйэлэр тыастарынан солбуйаллар. Киэһээҥҥи Месса Христос Иерусалимҥа Сионскай горницаҕа оҥорбут бастакы Евхаристиятын өйдөбүлүгэр ыытыллар. Бу күн Mandatum диэн ааттанар атах сууйуутун сиэрэ ыытыллар[56].

undefined

Иисус Христос кириэскэ тиириллиитигэр уонна өлүүтүгэр анаммыт Страстной бээтинсэҕэ, Католическай таҥара дьиэтигэр сылга бириэмэтигэр эрэ Евхаристия оҥоһуллубат. Күнүс сыаркаптарга Кириэс суолун сулууспата ааһар, ол кэмҥэ аҕабыыттар уонна итэҕэйээччилэр латыын сиэрин тутуһар хас биирдии католическай сыаркабын тула баар 14 «станцияны» кэрийэллэр. Киэһэ Таҥара Эрэйдэниитин сулууспата ыытыллар. Алтаартан бары таҥастары, чүмэчилэри уонна кириэһи ылаллар. Литургия чуумпуга аҕабыыттар киириилэриттэн саҕаланар. Аҕабыыт сиргэ түһэр, оттон сыаркапка баар дьон бары тобукка тураллар. Страстной бээтинсэ литургиятын ураты бэлиэтэ диакон уонна аҕабыыт солбуһа толорор үөрүүлээх уопсай мэлииппэлэрэ (лат. Orationes sollemnes). Литургия биир саамай сүрүн чааһынан Кириэскэ сүгүрүйүү буолар[56].

Улуу субуота — Быыһааччыны көмүүнү уонна Кини үөдэн түгэҕэр түһүүтүн ахтан ааһар күн. Пасха баскыһыанньата субуотаҕа хараҥаран эрдэҕиттэн саҕаланар. Католическай таҥара дьиэлэригэр пасхальнай бдение кэмигэр Пасха иннинээҕи Месса ыытыллар. Кини Сырдык Литургиятыттан саҕаланар: таҥара дьиэтин иннигэр кутаа оттоллор, онтон аҕабыыт Пасхал диэн тиллибит Христоһу бэлиэтиир улахан чүмэчини уматар. Пасхалы хараҥа хыраамҥа Exsultet (лат. «Үөрүүнэн туоллуннар») диэн гимн доҕуһуоллаах киллэрэллэр, бу гимн дьоҥҥо-сэргэҕэ Христос тиллибитин туһунан иһитиннэрэр. Итэҕэйээччилэр бэйэлэрин чүмэчилэрин уочаратынан Пасхалтан уматаллар[57]. Ол кэннэ Пасхалы алтаарга туруораллар, Тыл Литургията, онтон Сүрэхтээһин Литургията саҕаланар. Католическай сыаркабыгар улахан бырааһынньыктарга улахан дьону кириэстиир үгэс баар. Кириэстэбил кэнниттэн Евхаристическай Литургия ыытыллар. Сулууспа бүтүүтүгэр аҕабыыт: «Христос тилиннэ!» — диэн биллэрэр. Итэҕэйээччилэр: «Кырдьык тилиннэ»,— диэн хоруйдууллар. Ол кэннэ кириэстээх хаамыы ааһар[58]. Тиһэҕэр Te Deum laudamus (лат. «Эйигин айхаллыыбыт, Таҥара») диэн өрөгөйүн ырыанан уопсай мэлииппэ түмүктэнэр. Кириэстээх хаамыы ону таһынан Пасха сарсыардатыгар бастакы Месса иннинэ буолуон сөп[56]..

undefined

Иккис триденствие Пасха баскыһыанньатын, Сырдык бэнидиэнньиги уонна Сырдык оптуорунньугу түмэр. Бу Христос тиллиитигэр анаммыт үс бырааһынньыктаах өрөбүл күн. Баскыһыанньаҕа үөрүүлээх месса кэнниттэн Римскэй Папа Ватикаҥҥа Сибэтиэй Петр собуорун балконуттан Христос тиллибитин туһунан үтүө сураҕы биллэрэр. Понтифик Сан-Пьетро болуоссатыгар мустубут тыһыынчанан итэҕэйээччилэргэ үгэс буолбут Urbi et Orbi (лат. «Куоракка уонна Аан дойдуга») диэн алгыһын тиэрдэр. Эҕэрдэ аан дойду элбэх тылынан этиллэр[57].

Европа үгүс дойдуларыгар Страстной нэдиэлэ уонна Пасха кэнниттэн нэдиэлэ оскуола оҕолоругар уонна устудьуоннарга каникул кэмэ буолар. Европа элбэх дойдута, ону таһынан Австралия, Пасханы уонна Пасхальнай бэнидиэнньиги судаарыстыбаннай бырааһынньык быһыытынан бэлиэтииллэр. Австралияҕа, Улуу Британияҕа, Германияҕа, Канаадаҕа, Латвияҕа, Португалияҕа, Хорватияҕа уонна Латинскай Америка үгүс дойдуларыгар Страстной бээтинсэ эмиэ судаарыстыбаннай өрөбүл күн буолар. Оттон Испанияҕа Пасха триденствиета судаарыстыбаннай бырааһынньык.

Пасха өрөбүллэрэ

Пасха бырааһынньыгар хас да күн сынньанар судаарыстыбалар (үксүн 4 күн: бэнидиэнньик, бээтинсэ, субуота уонна баскыһыанньа):

Пасха светскэй култуураҕа

Нуучча култууратыгар

  • Ф. М. Достоевскай айымньыларыгар Лазар тиллиитин мотива улахан оруолу оонньуур (холобур, «Братья Карамазовы»). Тиллии тиэмэтин ааптар төттөрүттэн арыйар — сытыйыы нөҥүө. Бу маннык быһаарыылаах боппуруоһу туруоруу буолар: эбэтэр Христос тиллибит, эбэтэр олох ханнык да суолтата суох (холобур, Зосима кырдьаҕас этэ-сиинэ сытыйан сыттаммытыттан иноктар итэҕэллэрэ мөлтөөһүнэ, Свидригайлов ааттыыр ад курдук сиик буолбут баанньыга, Смердяков саамай куһаган персонаж быһыытыгар). «Идиот» ромаҥҥа Мышкин кинээс Рогожин дьиэтигэр Гольбейн «Өлбүт Христос» диэн хартыынатын көрөн баран: «Бу хартыынаттан ким баҕарар итэҕэлэ сүтүөн сөп!» — диэн хаһыытыыр.
  • М. А. Булгаков «Маастар уонна Маргарита» романыгар Пасха ураты суолталаах. Роман түбэлтэлэрэ Страстнай нэдиэлэҕэ уонна Пасха түүнэ саҕаланыытыгар буолаллар. Воланд бэйэтин доҕотторун уонна сүрүн дьоруойдары кытта Москубаттан барар кэмигэр түмүктэнэллэр: «Мессир! Субуота. Күн арҕаалаата. Биһиэхэ барар кэммит кэллэ». Москубаҕа буолар түбэлтэлэр сыаркап Страстнай нэдиэлэтигэр «пародия» курдуктар (холобур: Плащаницаны таһаарыы уонна төбөтө суох Берлиоһу көмүү).
  • П. Н. Краснов «Опавшие листья» романын бастакы чааһын 10—15 бастара 1880-с сыллардааҕы Санкт-Петербург куоракка буолар сыаркап Пасхатааҕы сулууспатыгар уонна дьиэ кэргэн Пасханы бэлиэтииллэригэр ананаллар.
  • Пасха тиэмэтэ Үрүн көмүс үйэ бэйиэттэрин айымньыларыгар эмиэ киирбитэ, холобур: С. Есенин — «Пасхальный благовест» («Колокол дремавший разбудил поля…»), К. Д. Бальмонт — «Вербы», И. Северянин — «Пасха в Петербурге».
А. В. Маковский, «Пасхальный стол» (1915—1916)

Пасха аккырыыккалара

XIX үйэ бүтүүтүттэн Арассыыйа импиэрийэтигэр Пасха курдук сүрүн бырааһынньыкка сатаан көрсүспэт аймахтарга уонна билэр дьоҥҥо пасхатааҕы аккырыыккалары ыытар үгэс олохтоммута. Бу суруктар араас эгэлгэ ойуулардаах буолаллара, онно сүрүннээн маннык тиэмэлэр көстөллөрө: пасха сымыыттара, куличтар, сыаркаптар, үстэ сыллаһар дьон, нуучча айылҕатын көстүүлэрэ, сааскы халаан уонна сибэккилэр[59].

1900-с сыллардааҕы үгэс буолбут ойуулаах (пасха сымыыттара) нуучча пасхатааҕы аккырыыкката
Сибэтиэй Паасха бырааһынньыгынан эҕэрдэ
Олох-дьаһай көстүүлээх нуучча пасхатааҕы аккырыыкката

Арассыыйа импиэрийэтигэр Пасхатааҕы аккырыыкка тыһыынчанан араас көрүҥнээхтик бэчээттэнэн тахсаллара. 1930-с сыллардааҕы бобуу кэнниттэн, 1941 сыл бүтүүтүттэн саҕалаан, Пасха аккырыыккалара ССРС-ка эмиэ тахсар буолбуттара уонна сыаркаптарга атыыланаллара. 1970-с сыллартан аккырыыккалары көннөрү бэчээттиир кыһалар («Искусство», «Планета», эрэгийиэннээҕи) маассабай тиражтарынан бэчээттээн саҕалаабыттара (ол кэмҥэ Пасхаҕа анаан ССРС килиэп собуоттарыгар буһарыллыбыт куличтар маҕаһыыннарга эмиэ көстөллөрө).

Арҕааҥҥы култуура

И. С. Бах лютеран сыаркабын Сибэтиэй нэдиэлэтин сулууспатыгар анаан «Страсти по Матфею», «по Иоанну» уонна «по Марку» (сороҕун) суруйбута, оттон Пасхаҕа «Пасхальная оратория». Иоганн Гёте «Фауст» айымньытын дьайыыта Пасха түүнүттэн саҕаланар. Пасхалааҕы үөрүү туһунан өйдөбүл Фауһу бэйэтигэр тиийинииттэн быыһыыр.

Пасха араас тылынан

Быһаарыылар

Ырытыылар
  1. ↑ Апостол Павел суруйбутунан,

    Өскөтүн Христос тиллибэтэх буоллаҕына, биһиги үөрэтиибит туһата суох, эһиги итэҕэлгит эмиэ туһата суох буолар.

    — 1Кор. 15:14
  2. ↑ «Авив ыйын кэтээ уонна бэйэҥ Таҥара туһугар Пасханы оҥор, тоҕо диэтэр Авив ыйыгар Таҥараҥ эйигин Египеттан түүн таһаарбыта» (Втор. 16:1)
  3. ↑ «Түүн ортото Таҥара Египет сирин бары бастакы төрөөбүт оҕолорун — бэстээх оллоонноох (престоллаах) олорор фараон бастакы оҕотуттан саҕалаан, хаайыыга сытар хаайыылаах бастакы оҕотугар диэри, уонна сүөһү бары бастакы төрөөбүттэрин өлөрдө. Онуоха фараон бэйэтэ, кини бары кулуттара уонна бүтүн Египет түүн уһуктубуттар; олус улахан хаһыы Египет сирин үрдүнэн таҕыста, өлүүтэ суох биир да дьиэ хаалбатаҕа.» (Исх. 12:29—30)
  4. ↑

    Агнеһы маннык аһааҥ: биилгит курдаммыт, атаххытыгар атах таҥастаах, илиигитигэр тайахтаах буолуҥ, уонна агнеһы тиэтэйэн аһааҥ: бу Таҥара Пасхата.

    — Исх. 12:11

    Онуоха Моисей Израиль бары кырдьаҕастарын ыҥыран ылан маннык эппит: «Бэйэҕит дьиэ кэргэттэригэр сөптөөх агнецтары талыҥ уонна пасханы анньан өлөрүҥ»…

    — Исх. 12:21
Источниктар
  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Барсов Н. И. Пасха, христианский праздник // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. — СПб, 1890—1907. — Т. 82 т. и 4 доп.
  2. ↑ Неклюдов, К. В.; свящ. Желтов, М.; Петров, А. Е.; Ткаченко, А. А. Пасха // Православная энциклопедия. — 2019. — Т. 54. — С. 695–731.
  3. ↑ Мелитон Сардийский О Пасхе / / пер. с греч. А.Г. Дунаева. — Мелитон Сардийский. О Пасхе. — СПб: Алетейя, 1999. — С. 520—694..
  4. ↑ Иустин Философ Диалог с Трифоном иудеем. — пер. и коммент.. — М., 1995.
  5. ↑ Bernard Trawicky, Ruth Wilhelme Gregory Anniversaries and Holidays. — American Library Association. — 2000. — 224 с.
  6. ↑ 1 2 3 Пасха Христова: смысл и история праздника. Нескучный сад (04.05.13). Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.
  7. ↑ На Пасху всё кругом ликует и играет. Азбука веры. Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.
  8. ↑ Davies N. Europe: A History. — Oxford University Press. — 1996. — 201 с.
  9. ↑ 1 2 3 4 5 6 Песах — статья из Электронной еврейской энциклопедии
  10. ↑ The weirdness of Holy Week. The Economist. Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.
  11. ↑ Пасха // Отоми — Пластырь. — М. : Советская энциклопедия, 1975. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 19).
  12. ↑ Ветхозаветное богослужение // Православная энциклопедия. — М., 2004. — Т. VIII : «Вероучение — Владимиро-Волынская епархия». — С. 59—66. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 5-89572-014-5.
  13. ↑ Audirsch J. G. The Legislative Themes of Centralization: From Mandate to Demise. — Wipf and Stock Publishers, 2014. — P. 108. — 224 p.
  14. ↑ Пасха. История праздника. Православный церковный календарь. Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.
  15. ↑ Протоиерей Серафим Слободской Закон Божий. Часть 82. Пасха и исход евреев из Египта. Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.
  16. ↑ Пасхальное время. — Католическая энциклопедия. — М, 2007. — Т. 3. — С. 1339—1340.
  17. ↑ арх. Никифор первенец // Библия. Ветхий и Новый заветы. Синоидальный перевод. Библейская энциклопедия. — 1891. // Библия. Ветхий и Новый заветы. Синодальный перевод. Библейская энциклопедия архимандрита Никифора. 1891.
  18. ↑ 1 2 3 Гриц И. Я. Агнец пасхальный // Православная энциклопедия. — М., 2000. — Т. I : «А — Алексий Студит». — С. 257—258. — 752 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-89572-006-4.
  19. ↑ Пасха или Христово Воскресение? Азбука веры. Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.
  20. ↑ Митрополит Иларион (Алфеев) Церковь в истории. Православная Церковь от Иисуса Христа до наших дней. — 2017.
  21. ↑ Скабалланович М. Н. Пасхальный пост. Толковый Типикон. Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.
  22. ↑ Святитель Мелитон Сардийский О Пасхе. Пер. с греч. и послесл. иеромонаха Илариона (Алфеева). — Крутицкое Патриаршее Подворье, Общество любителей церковной истории. — М, 1998.
  23. ↑ 1 2 иер. А. Сложеникин Празднование Святой Пасхи. Историко-литургическая справка.
  24. ↑ Мень А. В. О дне празднования Пасхи // Православное богослужение. Таинство, слово и образ. Наследие протоиерея Александра Меня. Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.
  25. ↑ Споры о праздновании Пасхи. Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.
  26. ↑ Письмо императора Константина. Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.
  27. ↑ Феодорит Кирский История Церкви Книга 1 глава 10. Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026. Архивировано 23 Бэс ыйын 2012 года.
  28. ↑ Евсевий Кесарийский Жизнь Константина. — Т. Книга 3. Глава 14.
  29. ↑ Евсевий Кесарийский. Жизнь Константина. Книга 3. Глава 18. Архивная копия от 7 Кулун тутар 2013 на Wayback Machine
  30. ↑ Профессор Болотов В. В. Лекции по истории Древней Церкви Споры о времени празднования Пасхи. Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026. Архивировано 28 Ахсынньы 2021 года.
  31. ↑ Протоиерей Ливерий Воронов. Календарная проблема. Никейский Собор и вопрос о Пасхе. Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026. Архивировано 5 Атырдьах ыйын 2020 года.
  32. ↑ Петрухно М. В. Споры относительно Никейского Собора и окончательный переход всех Церквей к александрийской пасхалии. Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026. Архивировано 29 От ыйын 2018 года.
  33. ↑ Матфей Властарь. Афинская Синтагма, буква «П» 7-я глава. Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.
  34. ↑ Мелетий Метаксакис: митрополит, архиепископ, Папа и Патриарх. Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026. Архивировано из оригинала 26 Балаҕан ыйын 2006 года.
  35. ↑ Календарь. — Православная энциклопедия. — Т. 29. — С. 440—464.
  36. ↑ Komunikat Kancelarii Św. Soboru Biskupów Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.(поль.)
  37. ↑ Польская православная церковь вернулась к юлианскому календарю. Московские ведомости. Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.
  38. ↑ Easter Act 1928. Официальный текст «Пасхального акта 1928 года». Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.
  39. ↑ Матфей Властарь. Глава 7‑я. О Святой Пасхе // Алфавитная синтагма.
  40. ↑ 1 2 Уржумцев П. В. О дате Святой Пасхи в 2002 году. Журнал Московской Патриархии (2002 год). Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.
  41. ↑ ncal(1). Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.
  42. ↑ О таинствах и службах повременных, о праздниках и воскресных днях, о совершителях богослужения, о храме и священных сосудах // О богослужении Православной церкви. — СПб., 1857. — Т. 2. — С. 62.
  43. ↑ Успенский Н. Д. Тайная Вечеря и Трапеза Господня. — Журнал Московской Патриархии, 1967. — Т. 3.
  44. ↑ Правило 66 Шестого Вселенского собора. Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.
  45. ↑ см. Дидахе, 7: «А что касается крещения, крестите так: преподав наперёд всё это вышесказанное, крестите во имя Отца и Сына и Святого Духа в живой воде (имеется в виду проточной, см. „Дидахе“ в Православной энциклопедии.). Если же нет живой воды, окрести в иной воде, а если не можешь в холодной, (окрести) в тёплой (то есть, видимо, в купели). Если же нет ни той, ни другой, то возлей воду на голову трижды во имя Отца и Сына и Святого Духа. А пред крещением пусть постятся крещающий и крещаемый и, если могут, некоторые другие, крещаемому же повели поститься наперёд один или два дня.»
  46. ↑ Великий пост. Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.: «Ещё один источник, из которого возник Великий пост — это предкрещальный пост. К III веку в Церкви распространился обычай совершать таинство Крещения в пасхальную ночь, а практика поститься перед принятием Крещения существовала в Церкви ещё в I веке (см., напр.: Didache 7. 4); предкрещальный и предпасхальный посты могли объединиться; в позднейших источниках с некоторыми этапами великопостного цикла могут связываться этапы оглашения»
  47. ↑ Сагарда А. И., Сагарда Н. И. Учение 12 апостолов: "По всем этим данным в 9-й и 10-й главах «Учения» должно видеть описание «вечери Господней», с которой соединена была и Евхаристия; порядок её представляется в таком виде: сначала совершалась трапеза, за которой произносились молитвы, изложенные в 9-й главе — первая над чашей, как и в молитвах Пасхальной Вечери или же в родственных с ними по содержанию молитвах Субботней трапезы, а вторая над преломляемым хлебом — следовала действительная трапеза. Так как после неё должна была совершаться Евхаристия, то уже и эти молитвы отражают на себе характер всей «вечери Господней». Только после трапезы («после насыщения») произносилась собственно Евхаристическая молитва (10), за которой следовало принятие Евхаристических даров: «если кто свят, пусть приступит». (см. I. 7. Историко-каноническое и литургическое значение Διδαχή. Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.)
  48. ↑ Оксана Головко. Освящение куличей, яиц и творожных пасох — обязательно ли? Православие и мир (09-04 -2015). Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.
  49. ↑ Издательство Московской Патриархии, 2012
  50. ↑ Anne Jordan Christianity / Nelson Thornes. — 5 April 2000.
  51. ↑ Димитрий Ростовский Жизнеописание равноапостольной святой мироносицы Марии Магдалины.
  52. ↑ Вопрос: Уважаемый Батюшка, скажите, пожалуйста, почему яйцо является символом Пасхи? Православие.Ru (3 Ыам ыйын 2005). Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.
  53. ↑ Желтов М. С., Рубан Ю. И. Артос // Православная энциклопедия. — М., 2001. — Т. III : «Анфимий — Афанасий». — С. 470—472. — 752 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-89572-008-0.
  54. ↑ Что такое артос? Православие и мир, интернет-портал (18 Муус устар 2006). Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.
  55. ↑ Holy Week (англ.). New Advent LLC.. Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.
  56. ↑ 1 2 3 Michał Pac. Święte Triduum Paschalne (польск.). Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.
  57. ↑ 1 2 Католическая Пасха: история и традиции. РИА Новости (20190421T0259). Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.
  58. ↑ Католическая Пасха: история и традиции празднования Католическая Пасха: история и традиции празднования. AiF. Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.
  59. ↑ Русская пасхальная открытка (рус.). Музей открытки. Сигэнии күнэ: 19 Олунньу 2026.
  60. ↑ Martirosyan, Hrach. “zatik” // Etymological Dictionary of the Armenian Inherited Lexicon (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 8), Leiden, Boston: Brill, 2010. P. 273–274.
  61. ↑ Richard Sermon. From Easter to Ostara: the Reinvention of a Pagan Goddess? // Time and Mind: The Journal of Archaeology, Consciousness and Culture. Volume 1, Issue 3, 2008.
  62. ↑ Reinhold Olesch. Die christliche Terminologie im Dravänopolabischen. Архивная копия от 29 Алтынньы 2019 на Wayback Machine // Zeitschrift für Slavische Philologie. Vol. 39, No. 1 (1976). S. 18.

Литэрэтиирэ

  • Иванов М. С., Лукашевич А. А., Квливидзе Н. В. Воскресение Иисуса Христа. — Православная энциклопедия, 2005. — Т. IX. — С. 414—423.
  • Э. П. C., Желтов М., свящ., Петров А. Е., Ткаченко А. А. Пасха // Православная энциклопедия. — 2019. — Т. LIV. — С. 695—731.

Сигэлэр

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар