Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Айыы Таҥараны көрсүү

Айыы Таҥараны көрсүү нууч. (Сре́тение Госпо́дне, ону тэҥэ Сретение, (гир. συνάντησις «встреча»[1]), Храмҥа аҕалыы (гир. Ἡ Ὑπαπαντὴ τοῦ Κυρίου, лат. Praesentatio Domini «Таҥараны билиһиннэрии») — христианство бырааһынньыга, устуоруйалыы таҥара дьиэтигэр уонна сорох протестант конфессияларыгар бэлиэтэнэр[2]. Оҕо Иисус Христоһу Ороһуоспаҕа төрөөбүтүн кэнниттэн түөрт уонус күнүгэр саҥа төрөөбүт уолаттары барыларын Тор этиитинэн Иерусалим таҥара дьиэтигэр аҕалыы евангелие түбэлтэтин ахтыыга анаммыт.

Православиеҕа уон икки бырааһынньык (нууч.) (сах. ахсаанныгар киирэр. Таҥараны көрсүүнү аныгынан олунньу 2(15) күнүгэр эбэтэр олунньу 2 күнүгэр, олохтоох община эбэтэр таҥара дьиэтэ хайа халандаары туһанарыттан көрөн бэлиэтиилэр. Католицизмҥа григориан халандаарынан олунньу 2 күнүгэр, Эрмээн апостол таҥар дьиэтигэр — олунньу 14 күнүгэр бэлиэтэнэр.

Евангелиеҕа сюжета

Лука Евангелиентын быһыытынан. 2:22—39, . 2: 22-39, Иосиф уонна Мария түөрт уон хонуктаах оҕо Иисуһу Иерусалим таҥара дьиэтигэр аҕалбыттар уонна сокуон ыйыыларын толорон дьадаҥылар сиэртибэлэрин аҕалбыттар — «икки горлицаны эбэтэр икки куобах оҕотун» (Лк. 2: 24; ср.: Хахай. 12:8). Итинэн ыал бастакы уол оҕотун Таҥараҕа аныыр туһунан ыйыыны (нууч.) (сах. толорбуттар.

Бырааһынньык славянскай аата «сретение» (көрсүһүү) Сибэтиэй дьиэ кэргэн таҥара дьиэтин, оҕону мэктиэлэммит Мессия курдук ылыммыт кырдьыктаах Симеон Богопримецтыын Көрсүһүүтүн кытта сөп түбэһэр. Симеон бүгүн христианствоҕа «Билигин ыытан кэбис» диэн малыыппа быһыытынан туттуллар тыллары эппитэ[3]:

Ныне отпускаешь раба Твоего, Владыко, по слову Твоему, с миром, ибо видели очи мои спасение Твое, которое Ты уготовал пред лицем всех народов, свет к просвещению язычников и славу народа Твоего Израиля.

— Лк. 2:29—32

Иосиф уонна Мария маннык тыллартан соһуйбуттара. Марияҕа туһаайан Симеон пророк эппитэ::

И благословил их Симеон и сказал Марии, Матери Его: се, лежит Сей на падение и на восстание многих в Израиле и в предмет пререканий, и Тебе Самой оружие пройдет душу, — да откроются помышления многих сердец.

— Лк. 2:34—35

Бу тыллар «Уордаах сүрэхтэри сымнатыы» Боҕоруодьусса иконатын төрдө буолбуттара[4].

Онно Иисуһу пророчица Анна эмиэ көрсүбүтэ, ол кэнниттэн Таҥараны уруйдаан, инники быыһаныы туһунан кэпсиир буолбута.

Таҥара дьиэтин үһүйээнинэн, Симеон Птолемей II Филадельф саҕана ытык Суругу гириэк тылыгар тылбаастыырга үлэлээбит «сэттэ уон икки» тылбаасчыт ахсааныгар киирэрэ; бу үһүйээҥҥэ эмиэ Симеон Исайя Мессия Деваттан төрөөбүтүн туһунан билгэлээһинигэр саарбахтааһын уонна аанньал арыйыыта билгэлээһин туолуутун көрө илигинэ өлүө суоҕа диэн этиллэр.

Дуччо. «Сретение». «Маэста», фрагмент, 1308—1311. Опера-дель-Дуомо түмэлэ, Сиена
Таҥараны көрсүү. Рогир ван дер Вейден

Евангелист кэпсээҥҥэ киириитигэр Богородица уонна Иосиф итэҕэллээх иудейдар курдук Моисей сокуонун оҕо төрүүрүгэр сыһыаннаах бары ирдэбиллэрин кичэйэн толороллоругар болҕомтотун уурар. Тиэмэни маннык туруоруу быыһаныы туһунан саҥа арыйыы Эргэ Кэс тылы мэлдьэһии буолбакка, урукку сокуоҥҥа бэриниилээх буолуу (тэҥн.: Мф. 5:17). Биир кэмҥэ кэпсээҥҥэ көрсүө, сэмэй буолуу тиэмэтэ арыллар: Таҥара ийэтэ бэйэтин ыраас буолуутунан сокуону баһыйан, бэйэтин баҕатынан кини дьаһалларын ылынар уонна онон итэҕэйээччилэргэ көрсүө, сэмэй буолуу холобурун көрдөрөр[5]. Христос Эмиэ-Сокуону Таһаарааччы-сокуону баһыйары «сокуонунан» толорор, тыын көҥүлүн тутуһан буукубаҕа сулууспалааһыҥҥа аккаастаабат[6].

Кэпсээн бастакы хоһоонноругар «сокуон» диэн тылы үс төгүл туттуу" онтон кини киин өттүгэр Сибэтиэй Тыын тиэмэтигэр ис хоһоонноох утарыта туруута (онно Тыын туһунан эмиэ үс төгүл этиллэр) «сокуон эпохатыттан» «алгыс эпохатыгар» көһүүнү бэлиэтиир соруктаах композиционнай ньыма курдук быһаарыллыан сөп[7]. Айыы Таҥараны көрсүү туһунан кэпсээн бэйэтэ эмиэ ити Евангелиеттан атын устуоруйаҕа параллель быһыытынан тутуллубута — быһыы, аат ааттааһын уонна сибэтиэй Иоанн Предтеча таҥара дьиэтигэр аҕалыы туһунан (Лк. 1:59—80).

undefined

Бырааһынньык сулууспата

Бырааһынньыгы олохтооһун

Таҥараны көрсүү бырааһынньыга Иерусалимҥа үөскээбитэ уонна бу куорат христианскай сыаркабын таҥара халандаарыгар IV үйэҕэ баар буолбута. Аан маҥнай маннык Таҥара үөскээһинин бырааһынньыгын кэнниттэн 40 хонуктаах таҥара үөрэҕин циклын бүтүүтэ бэлиэтэммитэ, онно Ороһуоспа уонна Сүрэхтэнии евангелие түгэннэрэ ахтыллыбыттара[8].

Бу бырааһынньык саамай былыргы туоһу суругунан IV үйэтээҕи «Эгерия паломничествота» буолар:

« Сороковой день от Эпифании празднуется здесь с большою честью. В этот день бывает процессия в Анастасис (Храм Гроба Господня), и все шествуют, и всё совершается по порядку с величайшим торжеством, как бы в Пасху. Проповедуют все пресвитеры, и потом епископ, толкуя всегда о том месте Евангелия, где в сороковой день Иосиф и Мария принесли Господа в Храм, и узрели Его Симеон и Анна пророчица, дочь Фануила, и о словах их, которые они сказали, узрев Господа, и о приношении, которое принесли родители. И после этого, отправив все по обычному порядку, совершают Литургию, и затем бывает отпуст. »

Иисус Христос сирдээҕи олоҕун түгэннэрин таҥара үөрэҕин кэҥэтии хабаана 451 сыллааҕы Халкидон собуорун кэнниттэн сайдыыны ылбыта. Рим таҥара дьиэтигэр Мария Ыраастаныытын бырааһынньыгын V үйэ бүтүүтүгэр, оттон Константинополь таҥара дьиэлэригэр Айыы Таҥараны көрсүү аатынан VI үйэ бастакы аҥарыгар бэлиэтиир буолбуттара[8].

Православиеҕа

Нуучча православнай таҥара дьиэтигэр туттулла сылдьар Иерусалим устаабынан, Айыы Таҥараны көрсүү бырааһынньыктарын ахсааныгар киирэр[9], ол эрээри Боҕоруодьусса бырааһынньыктарыгар майгынныыр кэккэ бэлиэлэрдээх. Айыы Таҥараны көрсүү биир күн иннинээҕи уонна 7 хонук кэннинээҕи сулууспаларга ахтыллар[10].

Киэһээҥҥ сулууспаҕа Урукку кэс тылтан үс паремия ааҕыллар: бастакы сүһүөх оҕолору атыылаһыы бэрээдэгэр анаммыт Биэс Кинигэ араас фрагменнарыттан бастакы састааба (Исх. 12:51— 13:3, 11—12, 14—16, 22—29; Лев. 12:2—4, 6—8; Числ. 8:14—18), иккиһэ — Ис. 6:1—12, үсүһэ— Ис. 19:1, 3—5, 12, 16, 19—21 о Египет туһ. Айыы Таҥараны көрсүү суолталаах гимнографическай айымньыларыгар Косма Маюмскайга киирэр канон уонна кэлин, хаһан эрэ бэйэтэ туспа ырыа буола сылдьыбыт «Богородица Дево, упование христианом» канон 9-с ырыатыгар хос ырыалар киирэллэр. Бырааһынньык стихирдара Иоанн Дамаскин, Андрей Критскай уонна да атын, кыра биллэр гимнографтарга тиксэллэр. Литургияҕа ойуулуур антифоннар толоруллаллар, киирии хоһоон иһиллэр, бырааһынньык тропара уонна кондага ылланаллар. Библия ааҕыылара: Евр. 7:7—17. Лк 2:22-40[10].

Львов собуорун кэнниттэн Нуучча православнай таҥара дьиэтинн састаабыгар элбэх урукку грек-католическай общиналар киирбиттэринэн сибээстээн, латыынныы төрүттээх Айыы Таҥара Көрсүүтүгэр чүмэчи алгыһын чыына туттууга киирбитэ[10].

Бырааһынньык сүрүн ырыалара
церковнославянскайдыы Нууччалыы грек тылынан[11]
Тропарь, 1-кы глас[12] Радуйся, Благодатная Богородице Дево, из Тебе бо возсия Солнце Правды — Христос, Бог наш, просвещаяй сущия во тьме. Веселися и ты, старче праведный, приемый во объятия Свободителя душ наших, дарующаго нам воскресение Радуйся, благодатная Богородица Дева, ибо из Тебя воссияло Солнце правды, Христос Бог наш, просвещающий находящихся во тьме. Веселись и ты, старец праведный, принявший во объятия Освободителя душ наших, дарующего нам воскресение Χαῖρε κεχαριτωμένη Θεοτόκε Παρθένε· ἐκ σοῦ γὰρ ἀνέτειλεν ὁ Ἥλιος τῆς δικαιοσύνης, Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν, φωτίζων τοὺς ἐν σκότει. Εὐφραίνου καὶ σὺ Πρεσβύτα δίκαιε, δεξάμενος ἐν ἀγκάλαις τὸν ἐλευθερωτὴν τῶν ψυχῶν ἡμῶν, χαριζόμενος ἡμῖν καὶ τὴν Ἀνάστασιν
Кондак, 1-кы глас[12] Утробу Девичу освятивый Рождеством Твоим и руце Симеоне благословивый, якоже подобаше, предварив, и ныне спасл еси нас, Христе Боже, но умири во бранех жительство и укрепи люди, ихже возлюбил еси, Едине Человеколюбче Утробу Девичью освятивший Рождением Твоим, и руки Симеона благословивший, заранее, как надлежало, и ныне Ты спас нас, Христе Боже. Но огради миром среди войн народ Твой и укрепи тех, кого Ты возлюбил, Единый Человеколюбец Ὁ μήτραν παρθενικὴν ἁγιάσας τῷ τόκῳ σου, καὶ χεῖρας τοῦ Συμεὼν εὐλογήσας ὡς ἔπρεπε, προφθάσας καὶ νῦν ἔσωσας ἡμᾶς Χριστὲ ὁ Θεός. Ἀλλ' εἰρήνευσον ἐν πολέμοις τὸ πολίτευμα, καὶ κραταίωσον Βασιλεῖς οὓς ἠγάπησας, ὁ μόνος φιλάνθρωπος
Задостойник Припев: Богородице Дево, упование христианом, покрый, соблюди и спаси на Тя уповающих.

Ирмос 9 песни, глас 3

В законе сени и писаний образ видим, вернии, всяк мужеский пол, ложесна разверзая, свят Богу. Тем Перворожденное Слово, Отца Безначальна, Сына, Первородящася Материю неискусомужно, величаем

Припев: Богородица Дева, надежда христиан, покрой, сохрани и спаси надеющихся на Тебя.

Ирмос 9 песни, глас 3

В тени Закона и Писаний образ видим, верные: всякое существо мужского пола, разверзающее утробу матери, посвящено Богу. Поэтому Перворожденное Слово безначального Отца, Сына, перворождаемого не знавшей мужа Матерью, мы величаем

Припев: <...>

Ирмос 9-й песни канона: Ἐν νόμῳ, σκιᾷ καὶ γράμματι, τύπον κατίδωμεν οἱ πιστοί, πᾶν ἄρσεν τὸ τὴν μήτραν διανοῖγον, ἅγιον Θεῷ· διὸ πρωτότοκον Λόγον, Πατρὸς ἀνάρχου Υἱόν, πρωτοτοκούμενον Μητρί, ἀπειράνδρῳ, μεγαλύνομεν

Величание Величаем Тя, Живодавче Христе, и чтем Пречистую Матерь Твою, Еюже по закону ныне принеслся еси в храм Господень Славим Тебя, Податель жизни, Христос, и чтим Пречистую Твою Матерь, Которой Ты по закону сегодня был принесён в Божий храм <…>

Айыы Таҥараны көрсүү улуу хараланыы бастакы нэдиэлэтин бэнидиэнньигэр түбэһэр буоллаҕына, оннук түгэн олус сэдэхтик буолар, бырааһынньыктааҕы таҥара сулууспата, Устаап быһыытынан, ол иннинээҕи күҥҥэ — олунньу 1 күнүгэр, Бырастыы көрдөһөр өрөбүлгэ көһөрүллэр.

Католицизмҥа

Католическай таҥара дьиэтигэр Айыы Таҥараны көрсүү (лат. Praesentatio Dominiлат, ол аата Таҥара дьиэтигэр Айыы Таҥараны Көрдөрүү) бырааһынньык статустаах (festum), «өрөгөйдөөх» рангаттан намыһах; олунньу 2 күнүгэр бэлиэтэнэр. Павел VI реформаларын иннинэ XX үйэ ортотугар бырааһынньык Мария Ыраастаныыта диэн ааттаах этэ. Норуокка аата: «чүмэчи күнэ», тоҕо диэтэххэ, бу күн VI үйэҕэ үөскээбит үгэһинэн чүмэчилээх хаамыы тэрийиллэр, ону таһынан чүмэчини сибэтии оҥоһуллар[13][10].

Айыы Таҥараны көрсү бырааһынньыгар аҕабыыттар литургияҕа кэтэр таҥастара — Быыһааччыга уонна Боҕоруодьуссаҕа анаммыт атын бырааһынньыктарга курдук үрүҥ.

Дьиҥнээх месса иннинэ Көрсүһүү күнүгэр чүмэчини алгыыр сиэр-туом уонна чүмэчилээх хаамыы ыытыллар. Алгыс сиэрэ-туома таҥараҕа сылдьыбыт дьон бары антифон ырыатыгар чүмэчи уматалларыттан саҕаланар. Аҕабыыт киирии тиэкис кэнниттэн таҥара дьиэтин устун ааһар, сибэтиэй уунан чүмэчи тутан үҥээччилэри ыһар. Ол кэнниттэн аҕабыыт эмиэ киниэхэ бэлэмнэммит чүмэчини ылан: «Айыы тойону көрсө эйэни кытта барыаҕыҥ», — диэн кириэстээх хаамыытын саҕалыыр. Кириэс хаамыытын кэмигэр Симеон Ырыата ылланар. Кириэс хаамыыта бүппүтүн кэннэ итэҕэйээччилэр таҥара дьиэтигэр миэстэлэригэр төннөллөр, чүмэчини умуруораллар, месса көннөрү бэрээдэгинэн салҕанар[14].

Иконографията

Эрдэтээҥи христианскай искусствоҕа Көрсүү сцената Римҥэ Санта-Мария-Маджоре триумфальнай аркатын мозаикаларыгар (432—440) көрдөрүллэр, онно Христос оҕо сааһын циклигэр киллэриллэр уонна Марияны Боҕоруодьусса быһыытынан ытыктааһыны бигэргэтиини кытта сибээстээх. Сүрүн персонажтартан ураты (оҕолоох Мария, Иосиф, Симеон, пророчица Анна) аанньаллар, аҕабыыттар алтарь аттыгар уонна сиэртибэлиир икки холууптар ойууланаллар[15].

IX үйэ ортотуттан Көрсүү иконалара Христоһу Симеон кууһан турар курдук эбэтэр Мария Симеоҥҥа кыра оҕону биэрэр түгэнин курдук элбэхтик көрдөрүллэр, онуоха толуйар сиэртибэ быһыытынан уобарас литургическай ис хоһооно бэлиэтэнэр. XI—XII үйэлэргэ Көрсүү икки уонус бырааһынньыктар циклларыгар киирэр (Осиос-Лукас, Неа-Мони, Дафни). Серб төрүттээх асимметричнай композиция таҥара дьиэтин боруогар көрсүһүү былыргы нуучча ускуустубатыгар тарҕаммыта, онтон XVI—XVII үйэлэр бүтүүлэригэр сюжет Четих-Минейтан уонна ырыалартан ылыллыбыт ымпыктанан-чымпыктанан уустугурар. Арҕаа Европа үгэһигэр XII үйэттэн «чүмэчи хаамыытын» матыыбынан бигэргэнэр сцена үксүн готическай портальнай скульптура көрүҥүнэн эмиэ ойууланар[15].

Быһаарыылар

  1. ↑ Дьяченко Г. М. Полный церковнославянский словарь. — 1899. — С. 655.
  2. ↑ Сретение Господне в протестантской церкви (рус.). ria.ru. Сигэнии күнэ: 15 Муус устар 2026.
  3. ↑ «Ныне отпущаеши». Православная энциклопедия. Сигэнии күнэ: 15 Муус устар 2026.
  4. ↑ Икона Божьей Матери Умягчение злых сердец, Православный Церковный календарь. Сигэнии күнэ: 15 Муус устар 2026.
  5. ↑ Bede the Venerable Homilies on the Gospels. Book One: Advent to Lent. — USA: Gorgias Press, 2010. — С. 179–180.
  6. ↑ Исихий Иерусалимский. Две проповеди на Праздник Сретения Господня святого Исихия Иерусалимского // Восток Свыше (духовный, литературно-исторический журнал). — Ташкент, 2019. — Вып. 50, № 2. — С. 62–73.
  7. ↑ Bovon, François A Commentary on the Gospel of Luke 1:1–9:50 // Luke. — Minneapolis: Fortress Press, 2002. — 96–107 с.
  8. ↑ 1 2 Праздник Сретения Господня в 2026 году, Православный церковный календарь. Сигэнии күнэ: 15 Муус устар 2026.
  9. ↑ Лукашевич А. А. Господские праздники // Православная энциклопедия. — М., 2006. — Т. XII : «Гомельская и Жлобинская епархия — Григорий Пакуриан». — С. 173—178. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 5-89572-017-X.
  10. ↑ 1 2 3 4 Петров А.Е., Желтов М., иер., Квливидзе Н. В. Сретение Господне // Православная энциклопедия. — Т. 65. — С. 643—656.
  11. ↑ Τῌ Β' ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΜΗΝΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ Ἡ Ὑπαπαντὴ τοῦ Κυρίου, καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ (рус.). azbyka.ru. Сигэнии күнэ: 16 Муус устар 2026.
  12. ↑ 1 2 Православный календарь. Февраль, день 2. Православие.ru (20110217073450). Сигэнии күнэ: 16 Муус устар 2026.
  13. ↑ Праздники Римско-католической церкви. Сигэнии күнэ: 15 Муус устар 2026.
  14. ↑ 2 февраля. Литургическая Тетрадка (рус.). claret.ru. Сигэнии күнэ: 15 Муус устар 2026.
  15. ↑ 1 2 Сретение Господне • Большая российская энциклопедия - электронная версия. old.bigenc.ru. Сигэнии күнэ: 15 Муус устар 2026.

Литература

Сигэлэр

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар