Неймохов Егор Петрович

Неймохов Егор Петрович (1950 сыл кулун тутар 30 күнэ, Мэҥэ Алдан, Саха АССР2011 сыл бэс ыйын 25 күнэ, Дьокуускай) — сэбиэскэй, Арассыыйа суруйааччыта, саха норуодунай суруйааччыта, Платон Ойуунускай аатынан Судаарыстыбыннай бириэмийэ лауреата, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ[1].

Олоҕун олуктара

1950 сыллаахха кулун тутар 30 күнүгэр Томпо улууһун Мэҥэ Алдан нэһилиэгэр холкуостаах дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүтэ. Кириэс-Халдьаайы орто оскуолатын бүтэрбитэ.

1973 сыллаахха Саха судаарыстыбаннай университет устуоруйа уонна тыл факультетын бүтэрбитэ.

Саха АССР миниистирдэрин Сэбиэтин иһинэн бэчээккэ судаарыстыбаннай кистэлэҥ харабылын салалтыгар эрэдээктэринэн, ССРС билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын Саха сиринээҕи филиалын тыл, литература уонна устуоруйа институтун социологияҕа лабораториятын лабараанынан, «Эдэр коммунист» хаһыат кэрэспэдьиэнинэ үлэлээбитэ.

  • 1978—1985 сс. — «Хотугу сулус» сурунаал эрэдээксийэтигэр салаа сэбиэдиссэйэ, сүрүн эрэдээктэри солбуйааччы;
  • 1985—1989 гг. — ССКП Саха обкомугар култуура салаатын инструктора;
  • 1989—1991 гг. — ССКП Саха обкомун кинигэтин кыһатыгар тахсар «Аргыс» уонна «Айсберг» сурунааллар сүрүн эрэдээктэрдэрэ;
  • 1993 г. — Саха судаарыстыбаннай университетын саха литературатын доцена;
  • 1993—1996 гг. — Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнин судаарыстыбаннай наҕараадалыыр хамыыһыйа эппиэтээх сэкирэтээрэ;
  • 1996—1999 гг. — Саха Сирин Санкт-Петербург куоракка бэрэстэбиитэлистибэтигэр Бастайааннай бэрэстэбиитэл сүбэһитэ;
  • 1999—2001 сс. — «Саха сирэ» хаһыат эрэдээксийэтигэр салаа эрэдээктэрэ;
  • 2001—2008 гг. — СӨ суол тутуутун Дириэксийэтигэр сүрүн специалиһа;
  • 2006—2011 гг. — Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын Сойууһун бырабылыанньатын бэрэссэдээтэлэ[1].

2011 сыллаахха бэс ыйын 25 күнүгэр ыалдьан өлбүтэ[2].

Айар үлэтэ

Саха уонна нуучча тылынан успуорт публицистикатыгар, проза уонна кинодраматургия жанрдарыгар үлэлээбитэ. Литератураҕа бастакы айымньытынан 1975 с. «Эдэр коммунист» хаһыакка тахсыбыт «Сэргэлээххэ сааскы күн» кэпсээн буолбут. 1977 с. «Восхождение на Олимп», 1980 с. «Тустууга анаммыт олох» (Д. Эверстовы кытта) диэн саха тустууктарын Роман Дмитриев уонна Павел Пинигин тустарынан документальнай кинигэлэрэ тахсыбыт.

Сүрүн айымньылара: «Хапсыһыы» (1983), «Көтүү» (1986), «Сайсары күөлгэ түбэлтэ» (1988), «Хаһыы» (1992). Бу айымньыларынан Саха тыйаатыра, норуот тыйаатырдара испэктээкиллэри туруорбуттара.

Атын биллэр айымньылара: «Таптал түөрт кэмэ» (Четыре времени любви, 2000), «Хара мааска» (Чёрная маска, 2002), «Ильмень үрдүнэн туруйалар» (Журавли над Ильменем, 2004), «Великий снайпер России» (2009) сэһэннэр; «Быһах биитинэн» (По лезвию ножа, 2005), «Алампа» (2006, 2009 гг., икки кинигэлээх), «Эр киһи уонна дьахтар» (Мужчина и женщина, 2010) романнар.

Нууччалыы, атын да омуктар тылларыгар тылбаастаммыт айымньылардаах. Саха тылыгар нуучча суруйааччыта Ю. Сергеев «Царская охота» кинигэтин тылбаастаабыт.

Егор Неймохов Саха сиригэр уус-уран киинэ жанра сайдарыгар улахан кылаат киллэрбит. Кини сценарийынан уһуллубут «Хара мааска» киинэ 2003 сыллаахха Москваҕа буолбут детектив киинэлэр Аан дойдутааҕы киинэ бэстибээллэригэр «Бастыҥ оонньуулаах киинэ» номинация иһинэн ааттаммыта. Кини «Ильмень үрдүнэн туруйалар» сэһэнинэн 2005 сыллаахха уус-уран киинэ уһуллубута[1], 2016 сыллаахха «Сайсары күөлгэ түбэлтэ» сэһэнинэн «Сайсары күөлгэ» уус-уран киинэ уһуллубута (Арассыыйа үрдүнэн «Мой убийца» диэн аатынан тахсыбыта)[3].

«Хотугу сулус» уордьан, «Саха Өрөспүүбүлүкэтин ытык олохтооҕо» бириэмийэ уонна да атын судаарыстыбаннай наҕараадалар балаһыанньаларын, эскиистэрин уонна сокуоннарын ылыныытыгар көхтөөхтүк үлэлээбит[4].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Саха норуодунай суруйааччыта (05.06.2006 тахсыбыт Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнин 2725 №-дээх Ыйааҕа)[5];
  • Саха хомсомуолун бириэмийэтин лауреата;
  • Платон Ойуунускай аатынан Судаарыстыбыннай бириэмийэ лауреата (16.11.2005 тахсыбыт Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнин 2389 №-дээх Ыйааҕа)[6];
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ;
  • Томпо улууһун ытык олохтооҕо[7].

Аатын үйэтитии

  • 2010 сыллаахха «Олох — бүппэт хапсыһыы» диэн Егор Неймохов туһунан икки сиэрийэлээх документальнай киинэ тахсыбыта[8];
  • 2012 сыллаахха М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет Учуонай сүбэтэ тыл уонна омуктар култуураларын Институтун бастыҥ устудьуоннарыгар анаан Е. П. Неймохов анал ааттаах истипиэндийэтин олохтообута[9];
  • 2016 сыллаахха Дьокуускай куоракка Егор Неймохов олорбут Кальвица уулуссатын 9/1 дьиэтигэр өйдөбүнньүк дуоска туруоруллубута[10].

Быһаарыылар

  1. 1 2 3 Неймохов Егор Петрович (рус.) (22 Ахсынньы 2025).
  2. Народный писатель Якутии Егор Неймохов ушел из жизни (рус.). РИА (22 Ахсынньы 2025).
  3. Мой убийца (2016). Сигэнии күнэ: 22 Ахсынньы 2025.
  4. Яркая жизнь Е.П. Неймохова (рус.) (22 Ахсынньы 2025).
  5. Ыйаах «Якутия» хаһыакка 07.06.2006 тахсыбыт
  6. Ыйаах «Саха сирэ» хаһыакка 25.11.2005 тахсыбыт
  7. Почётные граждане. Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия). Сигэнии күнэ: 22 Ахсынньы 2025. Архивировано 20 Кулун тутар 2014 года.
  8. Наша семья. Воспоминания Марии Неймоховой. Сигэнии күнэ: 22 Ахсынньы 2025.
  9. Вручена стипендия имени Е.П. Неймохова. Сигэнии күнэ: 22 Ахсынньы 2025.
  10. В Якутске открыли памятную доску народному писателю Егору Неймохову. ЯСИА. Сигэнии күнэ: 22 Ахсынньы 2025.