Данилов Дмитрий Алексеевич

1935 сыллаахха сэтинньи 15 күнүгэр Саха АССР Ньурба оройуонун Андайбыт сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ^[3].

1943 сыллаахха Андайбыт алын оскуолатын бастакы кылааһыгар үөрэнэ киирбитэ. Сэттис кылааска диэри Өҥөлдьө сэттэ кылаастаах оскуолатыгар үөрэммитэ, онтон үөрэҕин Ньурба орто оскуолатыгар салҕаабыта.

Дмитрий 1953 сыллаахха педагогическай институт устуоруйа-билэлиэгийэ бакылтыатын устуоруйа салаатыгар үөрэнэ киирбитэ. Университеты бүтэрэн баран 1957 сыллаахха Эдьигээн оройуонугар устуоруйа уонна обществоведение учууталынан ананан барбыта. 1960-63 сылларга Мэҥэ-Хаҥалас оройуонун Нахаара сэттэ кылаастаах оскуолатын дириэктэринэн уонна Төҥүлү орто оскуолаларын учууталынан үлэлээбитэ.

Дмитрий Алексеевич 1963 сыллаахха Саха государственнай университетын аспирантуратыгар үөрэнэ киирбитэ. 1967 сыллаахха ССРС педагогика Билимин Академиятын педагогика түөрүйэтин уонна устуоруйатын билим-чинчийэр институтугар (Москва к.) «Саха АССР Уһук Хоту өттүгэр уопсай үөрэхтээһин оскуолатын тэрийии уонна педагогическай кыһалҕалара» тиэмэҕэ хандьыдаат диссэртээссийэтин ситиһиилээхтик көмүскээбитэ^[4].

1966 сылтан М. К. Аммосов аатынан Саха государственнай университетыгар, билигиҥҥи Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университекка ассистент, аҕа уһуйааччы, дассыан, бэрэпиэссэр, хаапыдыра сэбиэдиссэйэ, педагогическай бакылтыат деканын, кэлин институт дириэктэрин дуоһунастарыгар үлэлээбитэ.

Дмитрий Алексеевич СГУ педагогическай бакылтыатын төрүттээччитэ (1981)^[4].

Дмитрий Алексеевич 1986 сыллаахха А. М. Горькай аатынан Киевтээҕи государственнай педагогическай институкка «Сибиир автономнай өрөспүүбүлүкэлэригэр уопсай орто үөрэхтээһини сайыннарыы тэрийэр-педагогическай төрүттэрэ» тиэмэҕэ дуоктар диссэртээссийэтин көмүскээбитэ^[4].

1993 сыллаахха Саха государственнай университетын педагогическай институтун базатыгар арыллыбыт уонна 2011 сыллаахха диэри үлэлээбит 13.00.01 — Уопсай педагогика, педагогика уонна үөрэхтээһин устуоруйата, 13.00.02 — Үөрэтии уонна иитии теорията уонна методиката исписээлинэстэргэ диссэртээссийэ сэбиэтин төрүттээбитэ.

Өр сылларга М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет педагогическай институтун идэтийбит педагогика, уйулҕа уонна үөрэҕириини салайыы хаапыдыратын сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ^[5], 2018 сылтан 2020 сылга диэри М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет педагогическай институтун социальнай педагогика хаапыдыратын бэрэпиэссэринэн үлэлээбитэ.

2020 сыллаахха ахсынньы 23 күнүгэр Дьокуускай куоракка өлбүтэ^[6].

250-тан тахса бэчээттэммит билим үлэ, ол иһигэр 26 монография, 26 үөрэх босуобуйатын ааптара. Манна тэрийэр-салайар контекска уопсай орто үөрэхтээһини тупсарыы оптимальнай механизмнара, ону тэҥэ дойду Уһук Хоту уонна Уһук Илин эрэгийиэннэр усулуобуйаларыгар идэтийбит үөрэхтээһини саҥардыы суоллара оҥоһулубуттара.

80-с сыллар ортолоруттан саҕалаан Чурапчы, Ньурба, Үөһээ Бүлүү, Уус-Алдан, Сунтаар, Горнай улуустарыгар уонна Дьокуускай куоракка үөрэтии уонна иитии инновационнай технологияларын апробациялааһын үлэтин салайбыта^[7].

Хабаровскай, Камчатскай, Красноярскай, Иркутскай, Биробиджан педагогическай үрдүк үөрэх кыһаларын, Магаданнааҕы аан дойдутааҕы университеты, Бүрээт госуниверситетын, ону таһынан Аляскаттан (АХШ), Италияттан уонна Францияттан кэлбит кэллиэгэлэрин кытта бииргэ үлэлээбитэ^[7].

Кини билим салалтатынан араас сылларга 94 хандьыдаат уонна 14 билим дуоктара тахсыбыта.

• Социально-педагогические основы организации школьной системы в автономных республиках Сибири. — Якутск: Книжное издательство, 1976;
• Сельская школа Якутии: организационно-педагогическое обеспечение. — Якутск: Книжное издательство, 1988;
• Народная педагогика и современная национальная школа. — Улан-Удэ: Бэлиг, 1993.

• 1970 — «Килбиэннээх үлэтин иһин. В. И. Ленин төрөөбүтэ 100 сылын бэлиэтээн» мэтээл;
• 1974 — «РСФСР норудунай үөрэҕириитин туйгуна» бэлиэ;
• 1989 — «Саха АССР билимин үтүөлээх үлэһитэ» бочуоттаах аат;
• 2005 — Арассыыйа Бэдэрээссийэтин Бэрэсидиэнэ В. В. Путин ыйааҕынан «1941-1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Кыайыы 60 сыла» үбүлүөйдээх мэтээлинэн наҕараадаламмыта^[8] .
• 2005 — Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнэ В. А. Штыров ыйааҕынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин «1941-1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитин бэтэрээнигэр» үбүлүөйдээх бэлиэнэн 1941—1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Кыайыы 60 сылын чэрчитинэн наҕараадаламмыта^[9].
• 2005 — «Саха Өрөспүүбүлүкэтин Учууталларын учууталлара» түөскэ кэтиллэр бэлиэнэн наҕараадаламмыта.
• 2005 — Билим уонна тиэхиникэ уобалаһыгар Саха Өрөспүүбүлүкэтин Судаарыстыбаннай бириэмийэтэ анаммыта.
• 2006 — «Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ньурба улууһун Бочуоттаах олохтооҕо» аат иҥэриллибитэ.
• 2006 — АБ-тин Бэрэсидьиэнэ В. В. Путин ыйааҕынан билим-педагогическай үлэҕэ улахан ситиһиилэрин уонна сударыстыбаннай үөрэх тэрилтэлэрин үрдүк квалификациялаах исписэлиистэри бэлэмнээһиҥҥэ сүҥкэн кылаатын иһин «Арассыыйа Бэдэрээссийэтин Билимин үтүөлээх диэйэтэлэ» бочуоттаах аат иҥэриллибитэ^[10].
• 2007 — «Арассыыйа Бэдэрээссийэтин үрдүкү идэтийбит үөрэхтээһинин Бочуоттаах үлэһитэ» түөскэ кэтиллэр бэлиэнэн наҕараадаламмыта.
• 2007 — «Арассыыйа Бэдэрээссийэтин Үөрэхтээһинин туйгуна» түөскэ кэтиллэр бэлиэнэн наҕараадаламмыта.
• 2008 — «Билим оскуолатын төрүттээччитэ» бочуоттаах ааты иҥэриллэр Арассыыйатааҕы айылҕа үөрэҕин Академиятын сертификатынан наҕараадаламмыта^[11].
• 2008 — Д. А. Данилов салайар хаапыдырата "Арассыыйа Кыһыл Көмүс хаапыдырата"дипломунан наҕараадаламмыта^[11][12].
• 2010 — өр сыллаах үтүө суобастаах үлэтин, үрдүк профессиональнай үөрэхтээһин эрэгийиэннээҕи тиһигин сайыннарыыга кылаатын, СӨ-тин квалификациялаах исписэлиистэрин бэлэмнээбитин иһин СӨ-тин Вице-президенэ Е. И. Михайлова махтал суругунан наҕараадаламмыта.
• 2010 — «Дьокуускай куорат» КУо сиригэр үрдүк үөрэх салаатыгар үрдүк квалификациялаах билим-педагогическай кадрдары бэлэмнээһиҥҥэ кылаатын иһин Дьокуускай куорат Дууматын бэрэссэдээтэлин махтал суругунан наҕараадаламмыта.
• 2010 — Арассыыйа Бэдэрээссийэтин бэрэсидьиэнэ Д. А. Медведев ыйааҕынан «Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Кыайыы 65 сыла» үбүлүөйдээх мэтээлинэн наҕараадаламмыта.
• 2010 — СӨ-тин Президенэ В. А. Штыров ыйааҕынан «1941—1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитин бэтэрээнигэр» 1941—1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Кыайыы 65 сылынан сибээстээн Саха Өрөспүүбүлүкэтин үбүлүөйдээх бэлиэтинэн наҕараадаламмыта.
• 2010 — СӨ-тин Президенэ Е. А. Борисов ыйааҕынан «Гражданскай килбиэн» Саха Өрөспүүбүлүкэтин туйгун бэлиэнэн наҕараадаламмыта.
• 2014 — «ХИФУ Бочуоттаах бэрэпиэссэрэ» аат иҥэриллибитэ.
• 2015 — Саха Өрөспүүбүлүкэтин ыччат дьыалаларыгар уонна дьиэ кэргэн политикатын министиэристибэтин «Дьиэ кэргэн политикатын сайыннарыыга кылаатын иһин» түөскэ кэтиллэр бэлиэнэн наҕараадаламмыта.
• 2015 — Арассыыйа үөрэҕириитин академиятын (нууч.) (сах. президенин Л. А. Вербицкая махтал суругунан наҕараадаламмыта.

2021 сыллаахха алтынньы 5 күнүгэр Учуутал күнүн чэрчитинэн СВФУ Педагогическай институтугар Д. А. Данилов аатынан педагогическай мастарыскыайга учуонай мемориальнай дуоската аһыллыбыта^[13].

Дмитрий Алексеевич Данилов өр сылларга үлэлээбит, тэрийсибит пединститута учуонай үбүлүөйдээх сааһыгар анаммыт виртуальнай быыстапкалары, билим-чинчийэр кэмпэриэнсийэлэри тэрийэр^[14][15][16].

Педагогическай институт «Социальнай педагогика» хаапыдырата сыллата ыытыллар өрөспүүбүүкэтээҕи үөрэнээччилэр педагогикаҕа уонна уйулҕаҕа олимпиадаларыгар Дмитрий Алексеевич Данилов кэриэһигэр анаммыт «Педагогический старт» номинацияны туйгун үөрэнээччилэргэ туттарар^[17].