Арассыыйа билимин күнэ

Аныгы Арассыыйаҕа бэлиэ күн 1724 сыл тохсунньу 28 күнүгэр (саҥа истиилинэн олунньу 8 күнэ) Билим акадьыамыйатын төрүттэммит күнүгэр бэлиэтэнэр буолбута. Бу күн Бүөтүр I ыйыытынан Арассыыйа Сенаата Ыйаах таһаарбыта.

ССРС саҕана Билим күнэ муус устар 3-с баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ. Бу күн талыллыбыт төрүөтүнэн В. И. Ленин «Набросок плана научно-технических работ» диэн үлэни муус устар ыйын 18 уонна 25 икки ардыгар нэдиэлэҕэ суруйбута буолбута.

Күн бүгүҥҥэ диэри үгүс билим хамаандалар Билим күнүн «былыргы истиилинэн», ол эбэтэр муус устар ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтииллэр (холобур, 2022 сыллаахха бырааһынньык муус устар ыйын 17 күнүгэр түбэспитэ)^[2], тоҕо диэтэххэ, 1918 сыллаахха муус устар ыйын 18 уонна 25 икки ардыгар нэдиэлэҕэ В. И. Ленин «Набросок плана научно-технических работ» диэн үлэни бэлэмнээбитэ.

Арассыыйа Федерациятын бэрэсидьиэнин 1999 сыл олунньу 7 күнүнээҕи «устуоруйа үгэһи тутуһан уонна Арассыыйаҕа Билим академията төрүттэммитэ 275 сылын бэлиэтииргэ дойду иһинээҕи билим судаарыстыба уонна уопсастыба сайдыытыгар чаҕылхай оруолун учуоттаан» уурааҕынан, 1999 сылтан саҕалаан сыл аайы олунньу 8 күнүгэр Арассыыйа билимин күнэ бэлиэтэнэр^[3].

Үгүс билим тэрилтэлэр оҕолорго уонна улахан дьоҥҥо анаан иитэр-үөрэтэр тэрээһиннэри ыыталлар. Маннык тэрээһиннэри (быыстапкалары, лиэксийэлэри, маастар-кылаастары, билим-популярнай көрдөрүүлэри уонна да атын тэрээһиннэри) МГУ уонна Вконтакте^[4], Курчатов аатынан институт национальнай билим-чинчийэр киинэ^[5], Тимирязев аатынан академия^[6], В. И. Ленин аатынан бибилэтиэкэ (Санкт-Петербург)^[7], Дарвин түмэлэ^[8], «Зарядье» паарката^[9], Хотугу Кавказ уонна хайа-металлургическай институт^[10]. Арассыыйа Баана Билим академията 275 сыллаах үбүлүөйүгэр «Билим» анал манньыат сериятын таһаарбыта.

Араас тэрилтэлэргэ бырааһынньыктааҕы кэнсиэрдэр ыытыллаллар. Кинилэр, холобур, Казанскай судаарыстыбаннай култуура институтугар ыытыллыбыттара^[11]. Москваҕа Кириэмил дыбарыаһыгар (нууч.) (сах. 2020 сыллаахха гала-кэнсиэр ыытыллыбыта. Кэнсиэр чэрчитинэн эдэр учуонайдарга бириистэр туттарыллыбыттара^[12]. 2024 сыллаахха Самараҕа Билим академията 300 сыллаах үбүлүөйүн чиэһигэр гала-кэнсиэр ааспыта. Губернатор Дмитрий Азаров эрэгийиэннээҕи учуонайдарыгар бириистэри уонна бириэмийэлэри туттарбыта^[13].

В. И. Ленин аатынан бибилэтиэкэҕэ «Научно, но не скучно» билим лаборатория (Санкт-Петербург)

Тохсунньу 25 күнүгэр Арассыыйа устудьуоннарын күнэ, эбэтэр Татьянин күнэ бэлиэтэнэр. Бу бырааһынньык дириҥ устуоруйалаах: 1755 сыл тохсунньу 25 (эргэ истиилинэн тохсунньу 12) күнүгэр императрица Елизавета Петровна «Москуба университетын тэрийэр туһунан» ыйаахха илии баттаабыта. Арассыыйа Бэрэсидьиэнин 2005 сыл тохсунньу 25 күнүнээҕи 76-с нүөмэрдээх ыйааҕынан Арассыыйа устудьуоннарын күнэ официальнайдык бигэргэммитэ^{[14][15][16][17]}.

Ону таһынан аспирантураҕа бэлэмнэниини ааһа сылдьар эдэр чинчийээччилэргэ анаммыт, аҕыйахтык биллэр эрээри суолтата баар Аспирант күнэ (тохсунньу 21 күнэ) баар.