Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ

1980 сылга диэри ССРС-ка мэдиссиинэ үлэһиттэрин чиэстээһин биир күнэ олохтоммотоҕо, бу бырааһынньыгы хас биирдии эрэгийиэн бэйэ баҕатынан официальнайа суох бэлиэтиир этэ^[2].

Официаллык, мэдэссиинэ үлэһитин күнэ ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун «Бырааһынньыктааҕы уонна бэлиэ күннэр туһунан» 3018-Х №-дээх уурааҕынан 1965 сыллаахха ахсынньы 10 күнүгэр олохтоммута^[3]. Бырааһынньык сыл аайы бэс ыйын үһүс өрөбүлүгэр бэлиэтэниэхтээх этэ, уонна 1981 сыллаахха аан бастаан судаарыстыба таһымыгар бэлиэтэммитэ^[4].

ССРС ыһыллыбытын кэннэ, Мэдиссиинэ үлэһитин күнүн сыл аайы бэс ыйын үһүс өрөбүлүгэр бэлиэтиир үгэһин урукку сэбиэскэй өрөспүүбүлүкэлэрэ үгүстэрэ оннунан хаалларбыттара^[5][6].

Сыл аайы бэс ыйын үһүс өрөбүлүгэр бэлиэтииллэр:

• Арассыыйа^[7][8]
• Белоруссия^[9]
• Казахстан^[10][11]
• Армения^[8]
• Латвия^[12]
• Молдавия^[8]

Атын күҥҥэ бэлиэтииллэр:

• Литва — муус устар 27 күнэ^[13]
• Украина — бэс ыйын 27 күнэ
• Киргизия — бэс ыйын маҥнайгы өрөбүлэ^[14]
• Азербайджан — бэс ыйын 17 күнэ^[15]
• Таджикистан — бэс ыйын 18 күнэ^[16]
• АХШ (Доктор күнэ) — 30 марта

Медик күнүгэр Арассыыйаҕа бырааһынньыктааҕы кэнсиэртэр уонна испэсэлиистэри наҕараадалааһын сиэрэ-туома ыытыллар — үөрүүлээх быһыыга-майгыга үлэһиттэргэ бочуоттаах грамоталары, дипломнары уонна судаарыстыбаннай бэлиэлэри туттараллар, «Арассыыйа Бэдэрээссийэтин үтүөлээх бырааһа» уонна «Арассыыйа Бэдэрээссийэтин доруобуйа харыстабылын үтүөлээх үлэһитэ» ааттары иҥэрэллэр^[17][18][19].

Арассыыйа бары эрэгийиэннэригэр бу күн (эбэтэр бу иннинэ) арассыыйатааҕы уонна аан дойдутааҕы мэдиссиинэ түмсүүлэрин кытта уопут атастаһыыга уонна түмсүүгэ туһуламмыт араас кэмпэриэнсийэлэри, билим-быраактыкалыы сэминээрдэри ыыталлар^[20][17].

«Билинии» бириэмийэ

2001 сылтан мэдиссиинэ үлэһитин күнүгэр сыл аайы «Билинии» сүрүн мэдиссиинэ бириэмийэтин туттараллар, бырайыагы Бастакы ханаал уонна АБ Доруобуйа харыстабылын уонна социальнай сайдыы министиэристибэтэ (2012 сылтан АБ Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтэ) олоххо киллэрэллэр^[17].

Медиктэр бааллара

Москваҕа сыл аайы медиктар бааллара ыытыллар (киирбит үп сорҕото үтүөнү оҥорор пуондаларга көһөрүллэр)^[21]. Онно араас идэлээх биллиилээх быраастар уонна АБ Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин бэрэстэбиитэллэрэ кытталлар. Сыл аайы баалы үгэс быһыытынан 22 дебютан пааралар, Арассыыйа мэдиссиинэтин үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэрин бастыҥ устудьуоннара арыйаллар^[22][23].

Пирогов уордьана

2020 сыллаахха, Медик күнүгэр, быраастар аан бастаан Пирогов уордьанынан «Коронавирус инфекциятын (COVID-19) утары охсуһууга кылаатын, быраас иэһин толорууга көрдөрбүт дьулуурун уонна үрдүк идэтийиитин иһин» наҕараадаламмыттара^[24]. Лауреаттарынан стационардар, поликлиникалар, лабораториялар, суһал мэдиссиинэ көмөтүн станциялара, анал мэдиссиинэ кииннэрэ уонна да атын мэдиссиинэ тэрилтэлэрин мэдиссиинэ үлэһиттэрэ буолбуттара^[25].

Арассыыйа үгүс куораттарыгар Медик күнүгэр (эбэтэр бу иннинэ) эрэгийиэн хабааннаах мэдиссиинэ бириэмийэлэрин туттарыы сиэрэ-туома ыытыллар. Холобур, 2002 сылтан Свердловскай уобаласка «Медицинскэй олимп» профессиональнай билинии бириэмийэтин туттараллар^[27].

• Мэдиссиинэ үлэһитин униформата XIX үйэҕэ баар буолбута. Английскай быраас Джозеф Листер үрүҥ өҥ кирэ ордук көстөрүн, хас биирдии быраас санитария сыалыгар үрүҥ халааты кэтиэхтээҕин эппитэ^[28].
• Былыргы гириэк бырааһын Гиппократы «медицина аҕата» диэн ааттыыллар^[29].
• «Гиппократ андаҕара» диэн оригинальнай тиэкиһи нууччалыы тылбааһа балачча уустук, онон уларыппыттара — сүрүн балаһыанньалары ылбыттара. Тиэкиһи медицинскэй тэрилтэлэри бүтэрээччилэр этэллэр^[28].
• Аан дойду үгүс дойдуларыгар анал идэлээх дааталар бааллар: Аан дойдутааҕы быраас күнэ^[30], Аан дойдутааҕы стоматолог күнэ, Аан дойдутааҕы сиэстэрэ күнэ, Аан дойдутааҕы травматолог күнэ^[31] уо. д. а. Арассыыйаҕа исписэлиис быраастар идэтийбит бырааһынньыктара олохтоммуттара: Учаастактааҕы терапевт күнэ, Биэлсэр күнэ, Суһал мэдиссиинэ көмөтүн үлэһиттэрин күнэ уо. д. а^[32].