Азербайдьаан тыла
Азербайдьаан тыла, эбэтэр атыннык Азери диэн ааттанар Азербайдьааҥҥа уонна хоту Ирааҥҥа саҥарыллар түүр төрүттээх тыл. Тыл ону тэҥэ Арассыыйаҕа (Дагестааҥҥа), Грузия хоту уонна илин өттүгэр, хотугулуу илин Турцияҕа уонна Украинаҕа тарҕаммыт.
Бичигэ
1929 сыл иннинэ, Азербайдьаан тыла Перс тылынан суруллар. 1929-1938 сылларга латыын алпабыыта туттуллар буолбута. 1938 сыллаахтан 1991 сыллаахха дылы кириллица туттуллубута, ол кэнниттэн 1991 сыллаахха латыын алпабыытыгар төннүбүтэ. Сорох сирдэргэ, ол курдук Дагестаҥҥа, билиҥҥигэ дылы кириллица туттуллар.
| Урукку латыын бичигэ (1929-1938 версията; билигин туттуллубат; 1991 сыллааҕынан уларытыллыбыта) |
Ил латыын бичигэ (1991 сыллаахтан) |
Кириллица (1958 сыл версията, Дагестаҥҥа билигин да туттуллар) |
Перс-арааб бичигэ (Iran; 1922 сыллаахха диэри) |
IPA |
|---|---|---|---|---|
| Aa | Аа | Аа | آ / ـا | /ɑ/ |
| Ää | Əə | Әә | ا / َ / ە | /æ/ |
| Bb | Bb | Бб | ﺏ | /b/ |
| Cc | Cc | Ҹҹ | ﺝ | /dʒ/ |
| Čč | Çç | Чч | چ | /tʃ/ |
| Dd | Dd | Дд | ﺩ | /d/ |
| Ee | Ee | Ее | ئ | /e/ |
| Ff | Ff | Фф | ﻑ | /f/ |
| Gg | Gg | Ҝҝ | گ | /ɟ/ |
| Ǧǧ | Ğğ | Ғғ | ﻍ | /ɣ/ |
| Hh | Hh | Һһ | ﺡ / ﻩ | /h/ |
| Ii | İi | Ии | ی | /i/ |
| Jj | Yy | Јј | ی | /j/ |
| Kk | Kk | Кк | ک | /k/ |
| Ll | Ll | Лл | ﻝ | /l/ |
| Mm | Mm | Мм | ﻡ | /m/ |
| Nn | Nn | Нн | ﻥ | /n/ |
| Ŋŋ | Ңң | ݣ / نگ | /ŋ/ | |
| Oo | Oo | Оо | وْ | /o/ |
| Öö | Öö | Өө | ؤ | /œ/ |
| Pp | Pp | Пп | پ | /p/ |
| Гг | ﻕ | /g/ | ||
| Rr | Rr | Рр | ﺭ | /r/ |
| Ss | Ss | Сс | ﺙ / ﺱ / ﺹ | /s/ |
| Šš | Şş | Шш | ﺵ | /ʃ/ |
| Tt | Tt | Тт | ﺕ / ﻁ | /t/ |
| Uu | Uu | Уу | ۇ | /u/ |
| Üü | Üü | Үү | ۆ | /y/ |
| Vv | Vv | Вв | ﻭ | /v/ |
| Xx | Xx | Хх | خ | /x/ |
| Yy | Iı | Ыы | ی | /ɯ/ |
| Zz | Zz | Зз | ﺫ / ﺯ / ﺽ / ﻅ | /z/ |
| Žž | Jj | Жж | ژ | /ʒ/ |
| ʼ | ʼ | Ьь | ع | /ʔ/ |
Быһаарыылар
Эбии бу тиэмэҕэ
| Төрүт тыл | |||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Огур бөлөҕө | |||||||||||||||||
| Көннөрү түүр бөлөҕө |
| ||||||||||||||||
| Оҥоһуу тыл | |||||||||||||||||
1 Булкаас тыл; † Өлбүт. | |||||||||||||||||
 Арассыыйа ил тыллара |
|
|---|---|
| Федераал тыл | Нуучча |
| Федерация субъектарын тыллара | Абазин • Аваар • Агул • Адыыг • Азербайдьаан • Алтай • Башкиир • Бүрээт • Даргин • Ингуш • Кабарда-Черкес • Калмык • Карачаай-Балкаар • Коми • Кырыым татаардарын • Кумык • Лак • Лезгин • Ноҕай • Марий (Хайатааҕы Марий, Ходуһалаах Марий) • Мордва (Мокша, Эрзя), • Осетин • Рутул • Саха • Табасаран • Татаар • Тат • Тыва • Удмурт • Украин • Хакас • Цахур • Чэчиэн • Чуваш |
| Официальнай стаатустаах тыллар | Вепс • Долгаан • Казах • Карел • Коми-Перем • Мансий • Ненец • Селькуп • Финн • Хантый • Чукча • Эбэҥки • Эбээн • Дьүкээгир (Хотугу Дьүкээгир, Соҕурууҥу Дьүкээгир) |