Тобуроков Николай Николаевич
Тобуроков Николай Николаевич (1934 сыл кулун тутар 1 күнэ эбэтэр 1936 сыл кулун тутар 1 күнэ, Ороһу нэһилиэгэ, Үөһээ Бүлүү улууһа — 2021 сыл бэс ыйын 9 күнэ, Дьокуускай) — саха сэбиэскэй, Арассыыйа лингвист учуонайа, литератураны чинчийээччи уонна ырытааччы, филология билимин доктора, профессор.
Олоҕун олуктара
Үөһээ Бүлүү улууһун Ороһу нэһилиэгэр 1932 сыллаахха кулун тутар 1 күнүгэр төрөөбүт. Дьэбдьэкиэй уонна Ньукулай Тобуруокаптар сэттис оҕолоро, кыра уоллара. 1940 сыллаахха бастакы кылааска киирбит. 1947 сыллаахха Үөһээ Бүлүү Намын сэттэ кылаастаах оскуолатын бүтэрбит уонна Бүлүүтээҕи педучилищеҕа киирбит.
1951 сыллаахха — Бүлүү училищетын туйгуннук үөрэнэн бүтэрбит. 17 саастааҕар Абыйга учууталлыы барбыт, Мугурдаах сэттэ кылаастаах оскуолатыгар үлэлээбит. Икки сыл буолан баран Кириэс Мойуор алын оскуолатыгар сэбиэдиссэйинэн анаммыт.
1958 сыллаахха Саха государственнай университетын бүтэрбит[1].
Онтон кэргэнин Валентина Родченкова-Тобуруокабалыын Бүлүү Хампа орто оскуолатыгар учууталлаабыттар.
1960—1964 сс. — аспирант, Тыл, литература уонна история институтун билим үлэһитэ.
1965 сыллаахха «Эрилик Эристиин. Олоҕо уонна айар үлэтэ» диэн тиэмэҕэ кандидат диссертациятын көмүскээбит.
1987 сыллаахха «Түүр тыллаах Сибиир омуктарыгар сэбиэскэй поэзия сайдыыта» диэн тиэмэҕэ доктор диссертациятын көмүскээбит.
1994 сылтан олоҕун бүтэһик күннэригэр дылы М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илин федеральнай университет саха литературатын кафедратын чинчийээччи-профессора[2][3].
2021 сыллаахха бэс ыйын 8 күнүгэр Дьокуускайга өлбүт[4].
Дьиэ кэргэнэ, аймахтара
- Родченкова-Тобурокова Валентина Максимовна — кэргэнэ, М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илин федеральнай университет тыл үөрэҕэр уонна риторикаҕа кафедратын доцена.
- Тобуроков Петр Николаевич — бииргэ төрөөбүт убайа, Саха норуодунай поэта, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа.
Айар үлэтэ
30 кинигэ, монография уонна 300-н тахса научнай ыстатыйалары суруйбут.
А. Е. Кулаковскай, П. Ойуунускай, Эрилик Эристиин, Н. Е. Мординов — Амма Аччыгыйа, Суорун Омоллоон, Иван Гоголев, Сэмэн Руфов о. д. а. саха суруйааччыларын, поэттарын айымньыларын сиһилии чинчийбит[1].
Сүрүн үлэлэрэ
- «Якутский стих» — Якутск, 1985.
- «Хакасский стих» — Абакан, 1991.
- «Проблемы сравнительного стиховедения» — М.: Наука, 1991.
- «Сибирью рожденные: Очерки о поэзии народов Сибири». — Якутск, 1992.
- «Саха литературатын историята» . — Якутск, 2001.
- «Саха литературата». X кылаас учебнига (соавтор Филиппова Н. И.) — Дьокуускай, 2007 с..
- «Саха литературата». XI кылаас учебнига. (Соавтордар Сивцева П. В., Филиппова Н. И.) — Дьокуускай, 2007 с.
- «Алампа». (Соавтор Семенова В. Г.) — Дьокуускай, 2004 с.
- «П. Тобуруокап. Талыллыбыт айымньылар» — Дьокуускай, 2010 с.
- «О жизни и деятельности Афанасия Уваровского» (Соавтор Васильев Ю. И.) — Якутск, 2001 г.
- «К 95-летию народного поэта Петра Тобурокова» — Якутск, 2012 г[2].
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- Эрилик Эристиин аатынан литературнай бириэмийэ лауреата (1992);
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимин үтүөлээх үлэһитэ (1996);
- «Аҕа дойду иннигэр өҥөлөрүн иһин» II ст. уордьан;
- «В.И. Ленин төрөөбүтэ 100 сылын көрсө» мэтээл;
- «Килбиэннээх үлэтин иһин» мэтээл;
- «1941-1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр килбиэннээх үлэтин иһин» мэтээл;
- Арассыыйа Федерациятын билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх бэтэрээнэ;
- Чурапчы улууһун Чакыр нэһилиэгин Ытык олохтооҕо;
- Үөһээ Бүлүү улууһун Ороһу нэһилиэгин Ытык олохтооҕо[1][4].