Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Сэбиэскэй норуот геноцидын сиэртибэлэрин кэриэстиир күн

Сэбиэскэй норуот геноцидын сиэртибэлэрин кэриэстиир күн (нууч. День па́мяти же́ртв геноци́да сове́тского наро́да) — Арассыыйаҕа сыл аайы муус устар 19 күнүгэр бэлиэтэнэр. Толору аата: «Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар нацистар уонна кинилэр көмөлөһөөччүлэрэ оҥорбут сэбиэскэй норуот геноцидын кэриэстиир күн»[1].

Устуоруйата

2025 сыл сэтинньитигэр Судаарыстыбаннай Дуума депутаттарын бөлөҕө саҥа өйдөбүнньүк күнү олохтуур туһунан сокуон барылын көрүүгэ киллэрбитэ[2]. Көҕүлээччилэринэн Бэдэрээссийэ Сэбиэтин бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы Владимир Якушев, Дуума вице-спикерэ Ирина Ярова уонна фракция салайааччыта Владимир Васильев салайааччылаах «Биир Ньыгыл Арассыыйа» фракцияттан парламентарийдар буолбуттара[3].

Ахсынньы 16 күнүгэр 2025 сыллаахха «1941-1945 сыллардааҕы Аҕа дойду Улуу сэриитин кэмигэр сэбиэскэй норуот геноцидын сиэртибэлэрин үйэтитии туһунан» бэдэрээлинэй сокуон барылын Судаарыстыбаннай Дуума ылыммыта[4]. Ахсынньы 29 күнүгэр 2025 сыллаахха Арассыыйа Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин «Байыаннай албан аат күннэрин уонна Арассыыйа өйдөбүнньүк дааталарын туһунан» сокуоҥҥа уларытыылары киллэрэр бэдэрээлинэй сокуоҥҥа илии баттаабыта[3] Туһааннаах докумуон правовой информация официальнай интернет-порталыгар киллэриллибитэ[4]. Сокуон 2026 сыллаахха тохсунньу 1 күнүттэн олоххо киирбитэ.

Сокуон быһаарыылаах суругар соокуону ылыныы устуоруйаны фальсификациялааһыҥҥа утарсыыга уонна сэбиэскэй норуот хорсун быһыытын туһунан устуоруйаыы кырдьыгы харыстааһыҥҥа улахан суолталааҕын бэлиэтэммитэ[2].

Өйдөбүнньүк күнү талыы

Муус устар 19 күнэ бу күн 1943 сыллаахха ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Президиума «Сэбиэскэй гражданскай нэһилиэнньэни уонна билиэн түбэспит кыһыл армеецтары өлөрүүгэ, сордооһуҥҥа буруйдаах ньиэмэс-фашистскай үөдүгэннэргэ, үспүйүөннэргэ, сэбиэскэй гражданнар ахсааннарыттан дойдуну таҥнарааччыларга уонна кинилэр көмөлөһөөччүлэригэр накаастабыл дьаһалларын туһунан» 39 № Ыйаах таһаарбытынан сибээстээн талыллыбыта[4]. Бу докумуон Сэбиэскэй Социалистыы Республикалар Сойуустара оккупацияламмыт сиригэр-уотугар эйэлээх нэһилиэнньэни суох оҥорууга нацистар уонна кинилэр көмөлөһөөччүлэрин тус сыаллаах уонна киэҥ далааһыннаах политикаларын официальнайдык бэлиэтээбит уонна буруйдаах дьону эппиэккэ тардар быраап төрүттэрин быһаарбыт бастакы бырабаалаах аакта буолбута[3].

39 №-дээх ыйаах сэбиэскэй быраап тиһилигэр ураты накаастабыл көрүҥнэрин: «немецкэй, итальянскай, румынскай, венгерскай, финскай фашистскай үөдүгэннэри» ыйаан өлөрүү, ону тэҥэ үспүйүөннэргэ уонна төрөөбүт дойдуларын таҥнарааччыларга, олохтоох нэһилиэнньэттэн көмөлөһөөччүлэргэ 15-тэн 20 сылга диэри болдьохтоох хаатырга үлэлэрин киллэрбитэ. Бу буруйу оҥоруу дьыалаларын көрүү байыаннай-полевой сууттарга сүктэриллибитэ.

Ис хоһооно уонна суолтата

Өйдөбүнньүк күнү олохтооһун Аҕа дойду Улуу сэриитин уонна, чуолаан, эйэлээх нэһилиэнньэ алдьархайын туһунан устуоруйалыы өйү-санааны харыстыыр судаарыстыбаннай бэлиитикэ сорҕото буолбута[5]. Судаарыстыбаннай Дуума бэрэссэдээтэлэ Вячеслав Володин этэринэн, ньиэмэс-фашист оккупациятын сиэртибэтинэн ССРС-ка 13 мөлүйүөнтэн тахса гражданскай киһи буолбута[2].

Арассыыйатааҕы аахсыйа «Геноцид сиэртибэлэрин кэриэстиир биир дьайыы күнэ»

Сыл аайы муус устар 19 күнүгэр, 2021 сылтан саҕалаан, Арассыыйаҕа «Аҕа дойду улуу сэриитин сылларыгар нацистар уонна кинилэр көмөлөһөөччүлэрэ сэбиэскэй норуот геноцидын кэриэстиир биир дьайыы күнэ» диэн Бүтүн Арассыыйатааҕы аахсыйа ыытыллар[6]. Аахсыйа «Болдьоҕо суох» бэдэрээлинэй сырдатар бырайыак чэрчитинэн тэриллэр уонна оккупацияламмыт сирдэргэ эйэлээх сэбиэскэй гражданнарга нацистар уонна кинилэр көмөлөһөөччүлэрин буруйдарын туһунан устуоруйа кырдьыгын харыстааһыҥҥа туһуланар.

Тэрээһиннэр дойду үрдүнэн ыытыллаллар. 2022 сыллаахха 6,5 мөлүйүөнтэн тахса киһи кыттыбыта[6][7].

«Больдоҕо суох: сэбиэскэй норуот генодица» быыстапка, мемориальнай комплекс Зайцево дэр., Ленинградскай уобалас, ахсынньы, 2025
«Болдьоҕо суох» быыстапка, «Курскай кыргыһыы. Белгородскай хайысха» түмэл-диорама, ыам ыйа, 2025.
Аҕа дойду Улуу сэриитин кэмигэр Ленинградскай уобалас оҕолорун дьоруойдуу быһыыларын туһунан киинэни устуу, ахсынньы, 2024

Тэрээһиннэр сүрүн хайысхалара:

  • Үөрэх тэрээһиннэрэ: оскуолаларга, колледжтарга уонна үрдүк үөрэх кыһаларыгар геноцид тиэмэтигэр аналлаах биир кэлим уруоктар, кылаас чаастара уонна лекциялар ыытыллаллар. Дьарык кэмигэр тематическай видеофильмнар көрдөрүллэллэр, ол иһигэр «Болдьоҕо суох» циклтан, устуоруйа чахчылара уонна докумуоннар дьүүллэһиллэллэр[8].
  • Мемориальнай аахсыйалар: биир сүрүн үгэһинэн нацистар буруйдарын сиэртибэлэригэр анаммыт мемориалларга уонна пааматынньыктарга сибэкки дьөрбөтүн ууруу буолар. Бэтэрээннэр, былаас бэрэстэбиитэллэрэ уонна уопсастыбаннай тэрилтэлэр кыттыылаах миитиннэр-реквиемнар уонна үөрүүлээх тэрээһиннэр ыытыллаллар[9].
  • Култуурунай-сырдатар тэрээһиннэр: архыып докумуоннарын тематическай быыстапкалара, чинчийэр бырайыактар презентациялара уонна түмэллэргэ уонна бибилитиэкэлэргэ экспозициялар тэриллэллэр. Бу тэрээһиннэр алдьархай кээмэйин дьэҥкэтик көрдөрөллөр уонна геноцид сиэртибэлэрин дьылҕаларын кэпсииллэр[10].

Аахсыйа кыттыылаахтарынан оскуола оҕолоро, устудьуоннар, уһуйааччылар, көрдүүр дьон, судаарыстыбаннай уорганнар уонна киэҥ уопсастыба бэрэстэбиитэллэрэ буолаллар[11].

Быһаарыылар

  1. ↑ Федеральный закон от 21.04.2025 г. № 74-ФЗ, Президент России. Сигэнии күнэ: 14 Муус устар 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Путин подписал закон о Дне памяти жертв геноцида советского народа. РИА Новости (29 Ахсынньы 2025). Сигэнии күнэ: 14 Муус устар 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Путин подписал закон об установлении Дня памяти жертв геноцида советского народа. ТАСС (29 Ахсынньы 2025). Сигэнии күнэ: 14 Муус устар 2026.
  4. ↑ 1 2 3 Путин установил День памяти жертв геноцида советского народа. РБК (29 Ахсынньы 2025). Сигэнии күнэ: 14 Муус устар 2026.
  5. ↑ Глава НЦИП: день памяти геноцида советского народа уже укоренен в общественном сознании, TACC. Сигэнии күнэ: 14 Муус устар 2026.
  6. ↑ 1 2 День единых действий. Без срока давности. Сигэнии күнэ: 14 Муус устар 2026.
  7. ↑ Методические рекомендации по проведению памятных мероприятий, приуроченных к 19 апреля Дню единых действий. memory45.su (19 Муус устар 2025). Сигэнии күнэ: 14 Муус устар 2026.
  8. ↑ Классный час: «День единых действий, в память о геноциде советского народа...» Инфоурок. Сигэнии күнэ: 14 Муус устар 2026.
  9. ↑ Торжественное возложение цветов в рамках Дня единых действий... Администрация Велижского района (19 Муус устар 2022). Сигэнии күнэ: 14 Муус устар 2026.
  10. ↑ День единых действий в память о геноциде советского народа. РИА Новости (19 Муус устар 2025). Сигэнии күнэ: 14 Муус устар 2026.
  11. ↑ Закон об установлении 19 апреля Дня памяти жертв геноцида советского народа подписан президентом. Интерфакс (29 Ахсынньы 2025). Сигэнии күнэ: 14 Муус устар 2026.

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар