Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Лобанов Федор Матвеевич

УРУБИИКИ иһигэр маннык араспаанньалаах дьон туһунан ыстатыйалар бааллар, көр Лобанов.

Фёдор Матвеевич Лобанов (1930 сыл кулун тутар 15 күнэ, Маай (Амма), Саха АССР — 2009 сыл муус устар 9 күнэ) — опера ырыаһыта, мелодист, ырыа айааччы, Саха АССР үтүөлээх артыыһа, Саха хомсомуолун лауреата[1]. Сахалартан үрдүк анал үөрэхтээх аан бастакы баритон (дыраама баритона)[2].

Олоҕун олуктара

1930 сыллаахха кулун тутар 15 күнүгэр Саха АССР Амма оройуонун Покровка сэлиэнньэтигэр дьадаҥы бааһынай дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт[1].

Убайынаан Матвейдыын харахтара катаракта ыарыылаах төрөөбүттэр (көрбөт кэриэтэ эбиттэр)[2].

1937 сыллаахха Маай нэһилиэк Покровкатын алын оскуолатыгар үөрэнэ киирбит.

1944 сыллаахха, ыарыытыттан төһө да хааччахтаннар, эрэйи көрдөр, сэттэ кылаастаах оскуоланы бүтэрбит, Амма орто оскуолатыгар үөрэнэ киирбит.

Араас үлэҕэ үлэлии сылдьыбыт.

1948—1958 сс. — ыалдьан, өр эмтэммит.

1952 сыллаахха аан бастаан араадьыйаҕа ыллаабыт. 1954 сыллаахха бэйэтэ айбыт «Биһиги партиябыт» ырыатынан Москваҕа ырыа күрэҕэр баран кэлбит, лауреат буолбут.

1958 сыллаахха Римскай-Корсаков аатынан Ленин уордьаннаах Ленинградтааҕы консерваторияттан ыҥырыы тутан, үөрэнэ киирбит.

Вокалга уһуйааччытынан камернай ырыаһыт, сопрано, музыка учуонайа Софья Акимовна Пядышева буолбут[1].

1963 сыллаахха консерваторияны туйгуннук үөрэнэн бүтэрэн, идэтийбит опера ырыаһыта, ырыа педагога буолбут[2].

Ол сыл Саха араадьыйатын солиһынан үлэлээн саҕалаабыт. Манна кини нуучча уонна тас дойдулар хампаһыытардарын классика арияларын уонна романсаларын толорбут.

2009 сыллаахха муус устар 9 күнүгэр өлбүт[1].

Айар үлэтэ

Мелодист, ырыа айааччы, саха бэйиэттэрин хоһооннорун уонна бэйэтэ айбыт ырыаларын толорооччу быһыытынан биллибит.

1953 сыллаахха «Биһиги партиябыт» диэн бастакы ырыатын айбыт. Бу ырыаны Москваҕа буолбут Бүтүн Арассыыйатааҕы уус-уран самодеятельностарын көрүүгэ толорон, лауреат аатын ылбыт.

1968 сыллаахха «Мелодия» фирмаҕа биэс ырыалаах пластинката тахсыбыт («Улуу омукка эҕэрдэ», «Эрэнэ күүтэбин», «Үрүҥ түүн», «Арахсыы», «Өлүөнэ эбэ» ырыалардаах)[3].

Солист быһыытынан С. В. Рахманинов «Алеко» оператыгар Каватина Алеко партиятын, Г. А. Григорян «Цветок Севера» оперетыгар Руслан ариятын, И. О. Дунаевскай «Золотая долина» оперетыгар Николай романсын оркестрдаах толороро.

Саха араадьыйатын концертмейстерынаан Полина Константиновна Розинскаяны кытта ыкса үлэлэспит[1].

80-н тахса ырыаны айбыт, онтон 29 ырыа «Эн, комсомол — мин дьолум!» 15,000 экземплярдаах хомуурунньукка 1984 сыллаахха бэчээттэнэн тахсыбыт[4].

«Эн, комсомол — мин дьолум!» ырыата Комсомол төрүттэммитэ 50 сааһыгар анаммыт, Саха сирин комсомолун ырыаларын конкурсугар бастакы бириэмийэни ылбыт[1].

Былатыан Ойуунускай, Күннүк Уурастыырап, Леонид Попов, Моисей Ефимов, Сергей Васильев, Пантелеймон Тулааһынап, Алексей Бродников, Макаар Хара, Баал Хабырыыс, Сэмэн Данилов уо.д.а. поэттар тылларыгар ырыалары айбыт[2].

«Розаҕа» диэн ырыатын норуодунай артыыс Анна Егорова ыллыыра, убайа Матвей Лобанов «Сибэккилээх түннүккэ», «Комсомол»,"Партия" уо.д.а. ырыаларын ыллыыра. Вокальнай циклин Анегина Ильина толороро.

90-тан тахса ырыата ССРС радиофондатыгар уһуллан, харалла сытар.

Толорор ырыалара

  • «К розе», «Подымайся рано, дружок» романстар;
  • С. В. Рахманинов «Алеко» оператыттан Каватина Алеко партията;
  • Г. А. Григорян «Цветок Севера» опереттатыттан Руслан арията;
  • И. О. Дунаевский «Золотая долина» опереттатыттан Николай романса;
  • үгүс сахалыы ырыалар[1].

Дьиэ кэргэнэ, аймахтара

Аҕата Матвей Лобанов, сыылкаҕа кэлбит нуучча сыдьаана, Аан дойду бастакы сэриитин кыттыылааҕа, полка ырыаһыта эбит. Германияҕа билиэҥҥэ түбэһэ сылдьан баран, дойдутугар төннөөт Гражданскай сэрии кыттыылааҕа буолбут. Амманы төгүрүйүүгэ кыһыллар диэки сэриилэспит.

Кэлин Мэҥэ Хаҥаластан төрүттээх Матрёна Ильиничнаны (аҕатынан Романова) кэргэн ылан, үс оҕоломмуттар[2].

Аҕалара эрдэ өлөн, ийэлэрэ үс оҕону бэйэтэ ииппит, үрдүк үөрэхтээбит[1].

Убайа — Лобанов Матвей Матвеевич, опера ырыаһыта, Саха АССР норуодунай артыыһа.

Уоллаах кыыс оҕолордоох, сиэннэрдээх[2].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Саха хомсомуолун бириэмийэтин лауреата (1976);
  • Саха АССӨ үтүөлээх артыыһа[5] (1980);
  • «Килбиэннээх үлэтин иһин. В. И. Ленин төрөөбүтэ 100 сылын көрсө» мэтээл;
  • «Аҕа дойду Улуу сэриитин 1941—1945 сылларыгар килбиэннээх үлэтин иһин» мэтээл;
  • Үлэ бэтэрээнэ[1][2].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Мелодия жизни Фёдора Матвеевича Лобанова (рус.). Улус Медиа (24 Олунньу 2026).
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Ымыылаах ырыаһыттар. Федор Лобанов (рус.) (24 Олунньу 2026).
  3. ↑ Поет Федор Лобанов: [аудиозапись] (рус.). Сигэнии күнэ: 8 Кулун тутар 2026.
  4. ↑ Эн, комсомол - мин дьолум = Комсомол, ты - мое счастье (рус.). Сигэнии күнэ: 8 Кулун тутар 2026.
  5. ↑ О присвоении почетного звания «Заслуженный артист Якутской АССР»: Указ Президиума Верховного Совета ЯАССР // Соц. Якутия. — 1980. — 12 марта.

Литература

  • Бойлохов Н. Эдэр саас ырыаhыта // Коммунизм сардаҥата. — Үөhээ Бүлүү. — 1985. — Атырдьах ыйын 22 к.
  • Винокуров Н. Федор Матвеевич Лобанов // Хотугу сулус. — 1977. — № 4. — С. 33.
  • Дьяконов Н. Дьоллоох киhи ырыаhыт // Кыым. — 1965. — Алтынньы 10 к.
  • Егорова Ф. Ырыа алыба // Кыым. — 1978. — Ыам ыйын 1 к.
  • Кривошапко Г. Талаан тардыыта // Кыым. — 1980. — Кулун тутар 14 к.
  • Федор Лобанов // Никаноров В., Семенов А. Саха самодеятельнай композитордара уонна мелодистара. — Дьокуускай, 1993. — С. 18.
  • Алексеева Г. Песня Федора Лобанова // Соц. Якутия. — 1978. — 25 апр.
  • Лобанов Ф. М. // Никитин П. П. Мастера якутской сцены. — Якутск, 1985. — С. 156—157.
  • Новгородов Г. Ф .М. Лобанов // Верхоянский коммунист. — Батагай. — 1976. — 2 дек.
  • Они будут певцами // Соц. Якутия. — 1959. — 26 нояб.

Категориялар