Өйдөбүл
«Үөрэх сыла» диэн өйдөбүл үөрэх процеһын биир сылга анаммыт циклынан быһаарыллар.
Үөрэх сылын кэлэр халандаар сылларын нүөмэрдэринэн бэлиэтииллэр. Холобур, «2025/2026 үөрэх сыла»[2].
Үөрэх сылын уһуна
Аан дойду араас дойдуларыгар үөрэх сылын саҕаланыыта уонна түмүктэниитэ атын. Бу кэм дойду сокуонунан бигэргэтиллэр. Үөрэх күнүн саҕаланыытын уонна түмүктэниитин туһунан быһаарыыны үксүн үөрэх тэрилтэтэ бэйэтэ ылынар[3].
Европа дойдуларыгар үөрэх атырдьах ыйыттан-балаҕан ыйыттан саҕаланар уонна ыам ыйыгар-бэс ыйыгар түмүктэнэр. Холобур, Данияҕа, Финляндияҕа, Швецияҕа оскуолалар атырдьах ыйын ортотуттан, оттон Австрияҕа, Францияҕа, Испанияҕа, Италияҕа балаҕан ыйын бастакы аҥаарыттан үлэлииллэр. Германияҕа уонна Швейцарияҕа, эрэгийиэнтэн тутулуктаах, үөрэх сыла атырдьах ыйын ортотуттан эбэтэр балаҕан ыйын бүтүүтүгэр саҕаланыан сөп[3][4].
АХШ-ҕа уонна Канаадаҕа биир кэлим стандарт суох. Күннэрэ штаат/провинция сокуонунан быһаарыллар, ол эрээри үөрэх тэрилтэлэригэр дьарык күһүн саҕаланар уонна сайын саҕаланыытыгар түмүктэнэр[3].
Латинскай Америка сорох дойдуларыгар бастакы үөрэх күнэ олунньу саҕаланыытыгар буолар (Аргентина, Бразилия, Коста-Рика). Чиилигэ үөрэх сыла кулун тутар 1 күнүгэр саҕаланар, оттон Кубаҕа уонна Мексикаҕа балаҕан ыйын саҕаланыытыгар.
Австралияҕа уонна Саҥа Зеландияҕа оҕолор тохсунньу бүтүүтэ-олунньу саҕаланыытыгар үөрэнэн саҕалыыллар[3].
Африка дойдуларыгар үөрэх халандаара араас буолар. Холобур, ЮАРга уонна Танзанияҕа үөрэх сыла тохсунньуга, Судааҥҥа — кулун тутарга, Алжирга, Туниска, Египеккэ, Мароккоҕа, Эфиопияҕа, Сомалига, Нигерияҕа — балаҕан ыйыгар саҕаланар.
Азияҕа эмиэ биир кэлим буолбатах. Холобур, балаҕан ыйын 1 күнүгэр үөрэх процеһа Кытайга, Монголияҕа, Казахстаанҥа, Кыргыстааҥҥа, Таджикистааҥҥа, Туркменияҕа, тохсунньу 2 күнүгэр — Сингапурга, кулун тутар бастакы күнүгэр — Соҕуруу Кэриэйэҕэ, муус устар 1 күнүгэр — КНДРга, ыам ыйыгар — Таиланҥҥа, бэс ыйыгар — Пилипииҥҥэ, оттон от ыйыгар — Индияҕа уонна Непалга уо. д. а. саҕаланар[3].
Арассыыйаҕа
Үөрэх сылын устата оскуола биир кылааһыгар, үрдүк эбэтэр орто анал үөрэх тэрилтэтин биир кууруһугар үөрэнии салҕанар.
Арассыыйаҕа үөрэх сыла очнай үөрэххэ балаҕан ыйын 1 күнүттэн саҕаланар, ол «Билии күнэ» диэн ааттанар. Ол эрээри үөрэх тэрилтэтин быһаарыытынан үөрэх сылын саҕаланыыта икки ыйтан ордуга суох болдьоххо көһөрүллүөн сөп[5].
Очно-заочнай уонна заочнай үөрэххэ үөрэх сылын саҕаланыытын үөрэх тэрилтэтэ бэйэтэ быһаарар.
Үөрэх сыла үөрэх тэрилтэтэ бигэргэтэр үөрэх былаанынан түмүктэнэр[1]. Оскуола бүтэһик кылаастарыгар үөрэх процеһа түмүктүүр аттестациянан түмүктэнэр[6].
Үөрэх циклэ
Оскуолаларга
«Арассыыйа Федерациятыгар үөрэхтээһин туһунан» сокуоҥҥа олоҕуран[7] оскуолалар үөрэх циклын бэйэлэрэ быһаарыахтарын сөп — үөрэх чиэппэринэн, триместринэн эбэтэр биместринэн[8]. Үөрэх сылын маннык араарыы атын дойдуларга эмиэ баар[9].
Чиэппэрдэр
Чиэппэр систиэмэтэ үөрэх сылын түөрт аҥы араарар[10]:
- бастакы чиэппэр — балаҕан ыйыттан алтынньы бүтүүтүгэр диэри;
- иккис чиэппэр — сэтинньиттэн ахсынньы бүтүүтүгэр диэри;
- үһүс чиэппэр — тохсунньуттан кулун тутар бүтүүтүгэр диэри;
- төрдүс чиэппэр — муус устартан ыам ыйын бүтүүтүгэр диэри.
Чиэппэр систиэмэтинэн үөрэнэр оҕолор сылга түөртэ каникулларга тахсаллар[8].
Триместрдар
Триместр (модуль) систиэмэтинэн үөрэх сыла «5 + 1» диэн модульга арахсар: биэс үөрэх нэдиэлэтин кэннэ биир сынньалаҥ нэдиэлэтэ кэлэр[10].
Биместрдар
Үөрэх сыла биэс үөрэх кэмигэр (биместрга) араарыллар, хас биирдиитэ сыыппаранан бэлиэтэнэр — сэттэ нэдиэлэ, кинилэр икки ардыларыгар — иккилии нэдиэлэлээх бэһис сынньалаҥ кэмнэрэ. Алтыс биместр — икки ый усталаах сайыҥҥы сынньалаҥ[8].
Сынньалаҥнар
Үөрэх сылыгар каникуллар, ол аата үөрэх процеһыгар үөрэхтэн босхо кэм, киирсэллэр[2].
Каникуллар уһуннара үөрэх стандартын быһыытынан быһаарыллар.
Быһаарыылар
Эбии бу тиэмэҕэ
 |
|
|---|
