Нуучча тылынанПартнёрдар бырайыактараАнал бырайыактар
Тас көрүҥүн уларытТылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Захаров Тимофей Васильевич

УРУБИИКИ иһигэр маннык араспаанньалаах дьон туһунан ыстатыйалар бааллар, көр Захаров.

Тимофей Васильевич Захаров — Чээбий (1866, Эмис — 1931) — олоҥхоһут, норуот ырыаһыта.

Олоҕун олуктара

1868 сыллаахха Боотур Уус улууһун (билигин Амма улууһа) Эмис нэһилиэгэр дьадаҥы ыалга төрөөбүтэ[1].

Бодойбо көмүс бириискэлэригэр мас кэрдээччинэн үлэлии сылдьан олоҥхоһут быһыытынан биллибитэ. Бириискэлэргэ Саха сирин араас улуустарыттан олоҥхоһуттары кытта көрсөр этэ, олор истэригэр Пётр Аммосович Охлопков — Наара Суох, Дмитрий Михайлович Говоров, Сергей Власьевич Герасимов, Ырыа Бабанча, Сергей Афанасьевич Зверев — Кыыл Уола[2].

1931 сыллаахха өлбүтэ[1].

Айар үлэтэ

Биллиилээх олоҥхоһуттар Н. А. Абрамов — Кынат, И. И. Бурнашев — Тоҥ Суорун, Е. Е. Иванова кинини бэйэлэрин үөрэтэччилэринэн ааҕаллара.

Норуот бэйиэтэ В. М. Новиков — Күннүк Уурастыырап уонна Саха АССР үтүөлээх артыыһа У. Г. Нохсооров бэрт элбэхтик кинини сэҥээрэн истибиттэрэ.

Олоҥхону толороро. Биллэр айымньылара: «Тойон Дьаҕарыма бухатыыр», «Күн Эрили Бухатыыр», «Бэрт Киһи Бэриэт Бэргэн», «Үрүҥ Уолан бухатыыр», «Көмүс Чүүччүлээн бухатыыр» уонна «Ала Булкун» буолаллар[2].

«Алантаҕа төрөөбүт айаас ала аттаах Ала Булкун бухатыыр», кылгастык «Ала Булкун» олоҥхотун 1906 сыл кыһыныгар Виктор Николаевич Васильев Амма улууһугар суруйан ылбыта. Кинини Арассыыйа билимин Академиятын Антропология уонна этнография түмэлигэр анаан этнографическай кэллиэксийэ хомуйбута[2].

Айымньы тиэкиһэ икки чаастан турар уонна 9 097 устуруокалаах. Елена Афанасьевна Архипова чинчийиитигэр сэттэ-уон биир сүһүөхтээх строкалар баһыйаллара бэлиэтэнэр; аллитерация устуруокалар 41 % көстөр, бүтэһик рифма — устуруокалар 57 %[2].

1994 сыллаахха олоҥхо туспа кинигэнэн Дьокуускайга бэчээттэммитэ. Виктор Николаевич Васильев суруйуутун Эдуард Карлович Пекарскай уонна Николай Васильевич Емельянов бэлэмнээбиттэрэ; нууччалыы тылбааһын Георгий Васильевич Баишев — Алтан Сарын оҥорбута[3].

Аатын үйэтитии

  • 2018 сыл сэтинньи 30 күнүгэр Дьокуускайга Тимофей Васильевич Захаров — Чээбий төрөөбүтэ 150 сылыгар анаммыт «Уопсастыбаннай-бэлитиичэскэй эйгэ уларыйыытыгар эпическэй нэһилиэстибэ» диэн өрөспүүбүлүкэтээҕи билим-быраактыкатааҕы кэмпириэнсийэ буолан ааспыта. Ол бырагырааматыгар «Тимофей Васильевич Захаров — Чээбий эпическэй нэһилиэстибэтэ» диэн сиэксийэ үлэлээбитэ;
  • М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет Билим бибилэтиэкэтэ олоҥхоһукка аналлаах архыып, кинигэ уонна периодика матырыйаалларын быыстапкатын туруорбута[4].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 Ищем родственников олонхосутов! (рус.). Северо-Восточный федеральный университет имени Максима Кировича Аммосова (20 Муус устар 2023). Сигэнии күнэ: 1 Балаҕан ыйын 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 Архипова Елена Афанасьевна. Особенности стиха олонхо Т. В. Захарова — Чээбий «Ала-Булкун» (рус.) 91–99. Вестник Северо-Восточного федерального университета имени Максима Кировича Аммосова. Серия «Эпосоведение» (2018). doi:10.25587/SVFU.2018.9.11686. Сигэнии күнэ: 1 Балаҕан ыйын 2026.
  3. ↑ Захаров Тимофей Васильевич. Ала-Булкун: якутское олонхо (рус.). Национальная библиотека Республики Саха (Якутия) (1994). Сигэнии күнэ: 1 Балаҕан ыйын 2026.
  4. ↑ Чээбий (рус.). Северо-Восточный федеральный университет имени Максима Кировича Аммосова (14 Ахсынньы 2018). Сигэнии күнэ: 1 Балаҕан ыйын 2026.

Литература

  • Захаров Тимофей Васильевич Ала-Булкун: якутское олонхо / запись Виктора Николаевича Васильева; подготовка текста Эдуарда Карловича Пекарского, Николая Васильевича Емельянова; перевод Георгия Васильевича Баишева — Алтан Сарына. — Дьокуускай: Сахаполиграфиздат, 1994. — 104 с. — (Образцы народной литературы якутов).;
  • Архипова Елена Афанасьевна Особенности стиха олонхо Т. В. Захарова — Чээбий «Ала-Булкун». — Вестник Северо-Восточного федерального университета имени Максима Кировича Аммосова. Серия «Эпосоведение». — 2018. — С. 91–99. — DOI:10.25587/SVFU.2018.9.11686;
  • Улуу олоҥхоһут Чээбий. — Дьокуускай: Бичик, 2014. — 160 с..

Сигэлэр

Категориялар