Нуучча тылынанПартнёрдар бырайыактараАнал бырайыактар
Тас көрүҥүн уларытТылы уларытИһитиннэрии
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Абрамов Николай Алексеевич

Николай Алексеевич Абрамов — Кынат (1861, Иккис Наахара нэһилиэгэ — 1941 сыл атырдьах ыйа) — олоҥхоһут.

Олоҕун олуктара

1861 сыллаахха Мэҥэ улууһун (билигин Мэҥэ-Хаҥалас улууһа) II Наахара нэһилиэгэр дьадаҥы ыалга төрөөбүтэ[1].

Ырыалары, олоҥхону уонна остуоруйалары толорууга маҥнай ийэтиттэн үөрэммитэ, кини үчүгэй ырыаһыт уонна остуоруйаһыт эбит[2].

«Күүстээх-уохтаах Көҥүл Буурай» олоҥхону 14-15 сааһыгар баһылаан барбыт, оттон 20 сааһыгар чугастааҕы нэһилиэктэргэ тахсан ыллыыр-туойар буолбут[2].

1930-с сылларга сорох ырыатын-тойугун фольклорист Пётр Николаевич Попов сурукка түһэрбитэ. Бу кэмҥэ «Төрөөбүт дойдум» уонна «Уот тыыннаах тыраактыр көлө» айымньылара биллибиттэр.

Дьокуускайга көспүтүн кэнниттэн олоҥхолорун, ырыаларын уонна остуоруйаларын тиэкистэрин фольклор хомуйааччылара суруйан ылбыттара.

Учууталлар П. Т. Степанов, В. Р. Уломжинскай уонна Г. Наумовскай кини остуоруйаларын («Таал-Таал эмээхсин», «Бэйбэрикээн эмээхсин», «Бүүкээнниир Ыаһах», «Мэник Мэнигийээн», «Чаачахаан-Чаачахаан», «Саһыл уонна Бөрө») суруйан архыып пуондатыгар туттарбыттара[2].

1939 сыллаахха Сэбиэскэй Сойуус Суруйааччыларын сойууһугар киирбитэ[3].

1941 сыл атырдьах ыйыгар өлбүтэ[1].

Айар үлэтэ

Николай Алексеевич Абрамов олоҥхолоругар чинчийээччи Владимир Васильевич Илларионов остуоруйалыы матыыптары, сюжетнай композицияны уонна уус-уран уратылары ыйбыта[4].

Кынат тылыттан суруллубут айымньылар истэригэр «Көҥүл Буурай», «Ньургун Бөҕө», «Тойон Ньургун» уонна «Харалаан Мохсоҕол» диэн олоҥхолор бааллар.

1942 сыллаахха Дьокуускайга «Норуот ырыаһыттара» хомуурунньукка Кынат «Төрөөбүт дойдум» уонна «Уот тыыннаах тыраактыр көлө» айымньылара уонна «Кырдьык кыайар» таһаарыыга «Хааннаах фашист хампарыйдын» ырыата бэчээттэммиттэрэ[2].

«Ньургун Бөҕө» олоҥхону Пётр Тарасович Степанов суруйан ылбыта уонна 2011 сыллаахха «Саха боотурдара» сиэрийэҕэ таһаартарбыта; кинигэ кээмэйэ 512 сирэйтэн тахса[5].

Бу олоҥхо ис хоһоонунан уонна уобарастарынан уратылардааҕын бэлиэтииллэр: Аал Луук Мас ойуулааһына, ыһыах киэҥ сцената, сүрүн дьоруой күрэстэһэр түбэлтэлэрэ, ону тэҥэ Үөһээ дойду илдьитин быһыытынан Сорук Боллур уобараһа уратытык сыаналанар[4].

Аатын үйэтитии

  • Николай Алексеевич Абрамов олоҥхолорун тиэкистэрэ Мэҥэ-Хаҥаластыы олоҥхону толоруу ураты үгэһин чинчийии чэрчитинэнүөрэтиллэллэр;
  • 2011 сыллаахха олоҥхоһут тылыттан Пётр Тарасович Степанов суруйан ылбыт «Ньургун Бөҕө» олоҥхо бэчээттэнэн тахсыбыта[4].

Дьиэ кэргэнэ

  • Аҕата — Алексей Яковлевич Абрамов, Балыксыт Бакыныар диэн аатынан биллэрэ.
  • Ийэтэ — Биэрэ, Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Алтан сириттэн төрүттээх, биллиилээх Ньоҕорулла уонна Өлүөс ойууннар балтылара[1].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 Олонхосуты: краткий справочник 4. Научно-исследовательский институт Олонхо Северо-Восточного федерального университета имени Максима Кировича Аммосова (2024). Сигэнии күнэ: 1 Балаҕан ыйын 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 Попова Галина Семёновна. Факты из текста олонхо Н. А. Абрамова — Кынат «Ньургун Бөҕө» 91–98. Вестник Северо-Восточного федерального университета имени Максима Кировича Аммосова. Серия «Эпосоведение» (2016). Сигэнии күнэ: 1 Балаҕан ыйын 2026.
  3. ↑ Абрамов Николай Алексеевич — Кынат (рус.). Электронная библиотека Мегино-Кангаласской межпоселенческой централизованной библиотечной системы. Сигэнии күнэ: 1 Балаҕан ыйын 2026.
  4. ↑ 1 2 3 Попова Галина Семёновна. Факты из текста олонхо Н. А. Абрамова — Кынат «Ньургун Бөҕө» (рус.) 91–98. Вестник Северо-Восточного федерального университета имени Максима Кировича Аммосова. Серия «Эпосоведение» (2016). Сигэнии күнэ: 1 Балаҕан ыйын 2026.
  5. ↑ Абрамов Николай Алексеевич — Кынат. Ньургун Бөҕө: олоҥхо 512. Дьокуускай: Бичик (2011). Сигэнии күнэ: 1 Балаҕан ыйын 2026.

Литература

  • Абрамов Николай Алексеевич — Кынат Ньургун Бөҕө: олоҥхо / Пётр Тарасович Степанов суруйуута; Владимир Васильевич Илларионов уонна Татьяна Васильевна Илларионова бэчээккэ бэлэмнээһиннэрэ. — Дьокуускай: Бичик, 2011. — Т. 10. — 512 с. — (Саха боотурдара).;
  • Илларионов Владимир Васильевич Сказочные мотивы в эпическом репертуаре Н. А. Абрамова — Кынат. — Фольклор и современная культура. — Дьокуускай, 1991. — С. 109–114.;
  • Илларионов Владимир Васильевич Эпический репертуар Н. А. Абрамова — Кынат: сюжетно-композиционные и художественные особенности. — Поэтика эпического повествования: сборник научных трудов. — Дьокуускай, 1993. — С. 71–92.;
  • Попова Галина Семёновна Факты из текста олонхо Н. А. Абрамова — Кынат «Ньургун Бөҕө». — Вестник Северо-Восточного федерального университета имени Максима Кировича Аммосова. Серия «Эпосоведение». — 2016. — С. 91–98..

Сигэлэр

Категориялар