Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Федоров Владимир Николаевич

УРУБИИКИ иһигэр маннык араспаанньалаах дьон туһунан ыстатыйалар бааллар, көр Федоров.

Владимир Николаевич Фёдоров (1951 сыл кулун тутар 31 күнэ, Кэбээйи улууһа, Саха АССР) — Арассыыйа суруйааччыта, бэйиэт, прозаик, драматург, тылбаасчыт, суруналыыс, фотограф. Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай суруйааччыта (2021)[1]. Арассыыйа Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1988 сылтан), Арассыыйа Суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Арассыыйа Улахан литературнай бириэмийэтин уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата.

Биография

1951 сыллаахха кулун тутар 31 күнүгэр Кэбээйи улууһун Таас-Тумус бөһүөлэгэр, Өлүөнэ өрүс аллараа сүнньүн кытылыгар баар балыксыттар сэлиэнньэлэригэр төрөөбүтэ.

1968 сылга Сангаар бөһүөлэгэр орто оскуоланы бүтэрбитэ. Оскуола кэнниттэн ийэлээх аҕатын кытта Дьокуускайга көспүтэ, онно балык собуотугар хачыгаарынан, салгыы ДОСААФ саанан ытар кулуубугар тириэньэр-устурууктар быһыытынан үлэлээбитэ[2].

1975 сылга Саха судаарыстыбаннай университетын инженернэй-тиэхиньиичэскэй факультетын геология салаатын «сир баайын көрдөөһүн уонна чинчийии» исписээлинэһинэн бүтэрбитэ. Хас да сыл геофизическай эспэдииссийэҕэ үлэлээбитэ. 1977 сылга идэтийбит суруналыыс буолбута. Тэҥинэн А. М. Горькай аатынан Литература институтун кэтэхтэн үөрэнэн бүтэрбитэ[2].

«Молодежь Якутии» уонна «Социалистическая Якутия» хаһыаттар кэрэспэдьиэннэринэн, «Полярная звезда» сурунаалга салаа сэбиэдиссэйинэн уонна сүрүн эрэдээктэринэн үлэлээбитэ. 1983–1993 сылларга — «Полярная звезда» сурунаал сүрүн эрэдээктэрэ. 1994 сылга «Якутия» хаһыат култуураҕа салаатын эрэдээктэрэ буолбута, салгыы — сүрүн эрэдээктэр солбуйааччытынан, 2003 сылга — сүрүн эрэдээктэринэн, кэлин — «Редакция газеты «Якутия» ААУо генеральнай дириэктэринэн анаммыта[2].

2011 сылтан — Суруйааччылар сойуустарын норуоттар икки ардыларынааҕы уопсастыбатын «Общеписательская Литературная газета» сүрүн эрэдээктэрэ[3]. 2020 сыл тохсунньутуттан — «ЛИterra» литература электроннай сурунаалын сүрүн эрэдээктэрэ. Москваҕа олорор уонна үлэлиир.

Айар үлэтэ

Устудьуоннуу сылдьан өрөспүүбүлүкэ таһаарыыларыгар бэлиэтээһиннэрин көхтөөхтүк бэчээттэтэн барбыта. Үөрэнэр кэмигэр уонна ол кэнниттэн хас да сезон устата көрдүүр эспэдииссийэлэргэ үлэлээн, Уһук Хоту дойду кытаанах эйгэтигэр олоххо уопуттаммыта. 1977 сылга бастакы хоһооннорун «Молодёжь Якутии» хаһыакка таһаартарбыта. 1980 сылга бэйиэт Юрий Кузнецов, Саха сиригэр эдэр суруйааччылар өрөспүүбүлүкэтээҕи сүбэ мунньахтарыгар кэлэн баран, Фёдоров хоһооннорун илдьэ барбыта уонна рецензиятын кытта «Литературная учёба» сурунаалга бэчээттэппитэ (1980, № 4).

Дьокуускайга, Москваҕа уонна тас дойдуларга тахсыбыт 25-тэн тахса кинигэ ааптара. Тас дойдуларга уонна киин таһаарыыларга бэчээттэммитэ. Кини хоһоонноругар ырыалар айыллыбыттара. Сорох айымньылара английскай, французскай, ньиэмэс, дьоппуон, чех, болгар, украина, азербайджан, эрмээн, гириэк уонна атын тылларга тылбаастаммыттара[2].

Ойууннааһын уонна төрүт итэҕэл туһунан билим-популярнай кинигэлэр ааптардара. Оҕолорго «Приключения барона Мюнхгаузена на Полюсе холода» уонна «Подземные тайны Кембрика» сэһэннэри суруйбута[2].

Дьокуускайга «Горизонт» литэрэтиирэ түмсүүтүн салайааччыта этэ.

VIII Бүтүн Сойуустааҕы эдэр суруйааччылар сүбэ мунньахтарын кыттыылааҕа. Хоһоонноро өрөспүүбүлүкэтээҕи уонна киин хаһыаттарга, сурунаалларга, «Молодая гвардия» уонна «Современник» хомуурунньуктарга бэчээттэммиттэрэ.

Тайҕаҕа ааспыт оҕо сааһыттан уонна геолог эдэр сааһыттан хотугу айылҕаны уонна кини олохтоохторун хаартыскаҕа түһэриинэн үлүһүйбүтэ. Сыл-хонук аастаҕын аайы бу умсугуйуута география өттүнэн кэҥээбитэ. Африка тыыннаах айылҕатын туһунан элбэх хаартыскалаах уочкаркалар, хаартыска быыстапкаларын ааптара.

2012 сылга «Звезда голуболикой Жаннет» сэһэнэ Саха Өрөспүүбүлүкэтин Национальнай бибилэтиэкэтин рейтинигэр 100 бастыҥ уус-уран айымньы испииһэгэр киллэриллибитэ.

Библиографията

  • Звезда в снегу, стихи. — Якутск: Якутское книжное издательство, 1982.
  • Автограф души, стихи. — Якутск: Якутское книжное издательство, 1986.
  • Западно-германский репортаж, путевые очерки. — Якутск, 1986.
  • Осилит идущий, очерки. — Якутск: Якутское книжное издательство, 1988.
  • Красный ангел, стихи. — Якутск: РИО Госкомпечати, 1991.
  • Звезда голуболикой Жаннет, повести. — Якутск, 1993. ISBN 5-7696-0406-9.
  • Формула любви, стихи. — Москва: Книголюб, 1995. ISBN 5-7025-0033-4.
  • Сезон зверя, повесть и рассказы. — Якутск: Бичик, 1999. ISBN 5-7696-0963-X.
  • Тайны вуду и шаманизма, популярная этнология. — Москва: Вече, 2002, 2005. ISBN 5-9533-0583-4.
  • Служители трёх миров, популярная этнология. — Якутск: Бичик, 2003. ISBN 5-7696-1900-7.
  • Воители трёх миров, популярная этнология. — Якутск: Бичик, 2004. ISBN 5-7696-1912-0.
  • Небесный пилигрим, стихи. — Якутск: Бичик, 2006. ISBN 5-7696-2247-4.
  • Сезон зверя, роман. — Якутск: Бичик, 2011; Москва: Вече, 2016. ISBN 978-5-4444-4804-5.
  • Такова судьба гусарская, стихи. — Якутск: Бичик, 2012. ISBN 978-5-7696-3835-0.
  • Восьмигранная Ойкумена, стихи. — Якутск: Бичик, 2016. ISBN 978-5-7696-5071-0.
  • Небесные тетради, стихи. — Москва: У Никитских ворот, 2016. ISBN 978-5-00095-150-7.
  • Ночной целитель, повести и рассказы. — Москва: Вече, 2016. ISBN 978-5-4444-5195-3.
  • Ангелы двенадцатого года, стихи. — Коломна: Серебро слов, 2016. ISBN 978-5-906800-63-3.
  • Такова судьба гусарская, стихи (на болгарском). — Варна: Славянская Академия, 2018. ISBN 978-954-2930-34-1.
  • Приключения барона Мюнхгаузена на Полюсе холода, повесть (на немецком). — Берлин: Изд. Генриха Дика, 2018. ISBN 978-3-746714-51-6.
  • Русалка, рассказы (на украинском). — Винница: Твори, 2019. ISBN 978-617-7742-56-1.
  • Большая белая рыба, рассказы (на азербайджанском). — Берлин: Изд. Генриха Дика, 2019. ISBN 978-3-746714-51-6.
  • Мелодия дождя, стихи (на армянском и русском). — Коломна: Серебро слов, 2019. ISBN 978-5-907154-32-2.
  • Служители и воители трёх миров, популярная этнология. — Москва: ЛитРес, 2019.
  • Остров Аграфены, рассказы. — Якутск: Бичик, 2019. ISBN 978-5-7696-5685-9.
  • Звезда голуболикой Жаннет, повесть. — Москва: ЛитРес, 2019.
  • Остров Аграфены, рассказы. — Москва: ЛитРес, 2019.
  • Африканская тетрадь, стихи (на немецком). — Берлин: Изд. Генриха Дика, 2020. ISBN 978-3-752945-66-9.

Тыйаатырга туруоруулара

  • «Одиссея инока якутского», драма (1999, Якутск)
  • «Браслет оборотня», драма (2001, Алдан, Якутск)
  • «Похищение века», пьеса-сказка (2002, Алдан, Якутск)
  • «Большой бал маленькой ведьмы», пьеса-сказка (2003, Алдан, Якутск)
  • «Апостол государев», драма (2007, Якутск, Москва)
  • «Заговор Шерхана», пьеса-сказка (2011, Якутск)
  • «По лезвию ножа», поэтический спектакль (2011, Якутск)
  • «Волшебный кристалл Чисхана», пьеса-сказка (2011, Якутск)
  • «Победить страну нельзя, где живут друзья», пьеса-сказка (2012, Якутск)
  • «Созвездие Марии», музыкальная драма (2012, Москва, Санкт-Петербург, Якутск)
  • «Парижские дни. 1814 год», поэтический спектакль (2015, Москва)
  • «Два берега одной Победы», драма (2015, Якутск, Сочи, Чита, Благовещенск, Магадан)
  • «Африканское сафари», поэтический спектакль (2015, Москва)
  • «Путь Святителя» («Алмазный крест»), мистерия (2017, Москва, Якутск)
  • «Запасной аэродром», драма (2021, Якутск)

Киинэҕэ үлэтэ

  • «Русалка» — «Улахан үрүҥ балык» кэпсээнинэн уус-уран киинэ (1999, «Сахафильм»);
  • «Первые» — «Созвездие Марии» пьесанан уус-уран киинэ (2018, «КАРО Продакшн»).

Тылбаасчыт быһыытынан үлэтэ

Н. Якутскай, А. Сыромятникова, А. Старостин (Сиэн Кынат), А. Кривошапкин, Н. Абыйчанин, Улуро Адо, Н. Калитин уонна да атыттар айымньыларын саха, эбээн, эбэҥки уонна дьүкэгиир тылларыттан нуучча тылыгар тылбаастаабыта[2][3].

Наҕараадалара уонна ааттара

  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай суруйааччыта (2021)[1];
  • Пушкин мэтээлэ (2007 сыл ахсынньы 4 күнэ) — култуура нэһилиэстибэтин харыстааһыҥҥа уонна сайыннарыыга үтүөлэрин иһин;
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ (1997);
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата (2000);
  • Арассыыйа Суруйааччыларын сойууһун Улахан литэрэтиирэ бириэмийэтин лауреата (2003);
  • «Гражданскай килбиэн» Саха Өрөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай бэлиэтэ (2003);
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин Суруналыыстарын сойууһун «Бастыҥ фотограф сылынан» бириэмийэтин лауреата (2011);
  • Кирилл уонна Мефодий өрөспүүбүлүкэтээҕи бириэмийэлэрин лауреата (2011);
  • VI «Твои, Россия, сыновья» Бүтүн Арассыыйатааҕы литэрэтиирэ куонкуруһун кыайыылааҕа (2012);
  • Нуучча Православнай Таҥаратын дьиэтин «В память 200-летия победы в Отечественной войне 1812 года» мэтээлэ (2012);
  • «Чудеса и приключения» сурунаал «Бастыҥ сыл ааптарынан» диплома уонна бэлиэтэ (2013);
  • Николай Гоголь аатынан «Триумф» (2015) уонна «Литературный Олимп» (2015) норуоттар икки ардыларынааҕы бириэмийэлэр лауреаттара;
  • Николай Гумилёв аатынан Бүтүн Арассыыйатааҕы бириэмийэ лауреата (2016);
  • Николай Лесков аатынан Бүтүн Арассыыйатааҕы бириэмийэ лауреата (2016);
  • «Московский вестник» сурунаал поэзияҕа бастыҥ таһаарыы иһин бириэмийэтин лауреата (№ 2, 2016);
  • «Золотое перо Руси-2016» норуоттар икки ардыларынааҕы куонкурус драматургияҕа номинациятыгар «Көмүс бөрүө» бэлиэтэ;
  • InterPacific Aviation and Marketing Inc/AirRussia.US хампаанньа хаартыска күрэһин сүрүн бирииһэ (2017);
  • Москваҕа баар Саха сирин землячествотын «Якутянин 2018 года» диплома уонна бэлиэтэ;
  • Саха епархиятын Олег Емельянов аатынан «Вера и Слово» бириэмийэтэ (2018);
  • А. П. Чехов, М. Ю. Лермонтов, В. М. Шукшин, Н. С. Лесков, И. А. Бунин, Н. С. Гумилёв литэрэтиирэ мэтээллэрэ.

Тэрилтэлэргэ чилиэннээһинэ

  • Арассыыйа Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1988 сылтан);
  • Арассыыйа Суруналыыстарын сойууһун чилиэн;
  • Арассыыйа Суруйааччыларын сойууһун Үрдүкү айар сүбэтин чилиэнэ;
  • Арассыыйа Географическай уопсастыбатын чилиэнэ;
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин Духуобунас академиятын дьиҥнээх чилиэнэ;
  • Арассыыйа Литературатын академиятын дьиҥнээх чилиэнэ;
  • Арассыыйа Поэзиятын академиятын кэрэспэдьиэн-чилиэнэ.

Дьиэ кэргэнэ

Кэргэннээх, оҕолордоох[2].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 Фёдоров Владимир Николаевич (рус.). yktzem.ru. Сигэнии күнэ: 5 Атырдьах ыйын 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Фёдоров Владимир Николаевич (рус.). 1sn.ru. Сигэнии күнэ: 5 Атырдьах ыйын 2026.
  3. ↑ 1 2 Владимир Фёдоров (рус.). livelib.ru. Сигэнии күнэ: 5 Атырдьах ыйын 2026.

Категориялар