Туймаада саллаата
«Туймаада саллаата» (нууч. Солдат Туймаады) — Аҕа дойду Улуу сэриитигэр ыҥырыллыбыт саха буойуттарыгар анаммыт Дьокуускай өйдөбүнньүк комплекса.
Туймаада Өлүөнэ өрүс үс сүрүн хочолоруттан нэһилиэнньэ ахсаанынан саамай элбэх, онно Дьокуускай куорат уонна кини тулатынааҕы нэһилиэнньэлээх пууннар бааллар. Комплекс стелаларыгар 1941 сылтан 1945 сылга диэри Дьокуускай куорат военкоматынан сэриигэ ыҥырыллыбыт 20 563 киһи аата кыһыл көмүһүнэн суруллан тураллар. Туймаада хочоттон фроҥҥа ыҥырыллыбыттары ааҕыы бара турар, мемориал саҥа ааттарынан туолуо[1].
Устуоруйа
Аан дойду иккис сэриитэ бүппүт күнүгэр, 2015 сыл балаҕан ыйын 2 күнүгэр, Саха Өрөспүүбүлүкэтин киин куоратыгар «Солдат Туймаада» өйдөбүнньүк комплекс үөрүүлээх аһыллыыта ааспыта. Маннык өйдөбүнньүгү оҥоруу киин куорат салалтатын санаата этэ. Дьокуускай куорат бүддьүөтүн суотугар, ону тэҥэ куорат олохтоохторун, тэрилтэлэр «Победа-70» үтүө дьыала пуондатыгар үтүө суобастаахтык биэрбит көмөлөрүнэн тутуллубута.
Өйдөбүнньүгү Саха Өрөспүүбүлүкэтин баһылыга Егор Борисов аспыта, кини бэйэтин этиитигэр, чуолаан, нэһилиэнньэҕэ уонна куорат салалтатыгар бу пааматынньыгы оҥорорго көҕүлээһиннэригэр махталын биллэрбитэ. Дьокуускай куорат баһылыга Айсен Николаев эмиэ тыл эппитэ. Үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ Аҕа дойду Улуу сэриитин уонна Сэбиэскэй-Дьоппуон сэриитин кыттыылааҕа Роман Охлопков кытыммыта, кини аата эмиэ биир стеллаҕа ойууланан турар[1].
«Туймаада саллаата» комплекс киирии аркаттан саҕаланар, иһигэр хааннаах сэрии саҕаланыытын уонна кыайыынан түмүктэммитин бэлиэтиир куолакал ыйанан турар. Куолакал үөһээ ойууламмыт хайа хараҥаччылара өлбүт сэрииһиттэри бэлиэтииллэр. Салгыы болуоссакка 20-тэн тахса тыһыынча саха саллааттарын ааттара суруллубут стелалар тураллар. Композиция бүтэһик чааһыгар бу сэрии түгэннэрин ойууларын фонугар Дьокуускай бэлиэтэ — остуруок ойууланар, икки саллаат барельефтара, икки өттүгэр Аҕа дойду Улуу сэриитин наҕараадалара.
Пааматынньык Дьокуускай 202-с микро-оройуонугар Хабаров уулуссатын уһаты Бэтэрээннэр сквердарыгар турар[2][3]. «Туймаада саллаата» бырайыак ааптара — архитектор Иван Степанович Андросов уонна кини көмөлөһөөччүтэ — Ольга Ивановна Андросова, скульптордар Эдуард Иннокентьевич Пахомов уонна Павел Павлович Никитин. Хос ааптардара — Слепцов П. Г. уонна Осипов Б. А.[4]
«Туймаада саллаата» мемориальнай комплекс «ДВ Зодчество-2016» ХХ Уһук Илин архитектурнай бэстибээлигэр Уһук Илин бастыҥ эбийиэгинэн билиниллибитэ[4].
2020 сыл бэс ыйын 24 күнүгэр, 75 сыллааҕыта Москваҕа Кыайыы параада буолбут күнүгэр, Дьокуускайга «Туймаада саллаат» байыаннай өйдөбүнньүк комплексыгар саха снайпердарыгар анаан пааматынньык үөрүүлээхтик аһыллыыта буолбута[5].