Нуучча тылынанПартнёрдар бырайыактараАнал бырайыактар
Тас көрүҥүн уларытТылы уларытИһитиннэрии
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Пахомов Эдуард Иннокентьевич

Эдуард Иннокентьевич Пахомов (1951 кулун тутар 6, Сунтаар, Саха АССР — 2015 от ыйын 29, Улан-Удэ) — сэбиэскэй уонна арассыыйатааҕы скульптор, педагог. Саха Өрөспүүбүлүкэтин ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин П. А. Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата. Станковай уонна монументальнай скульптура эйгэтигэр үлэлээбитэ[1].

Олоҕун олуктара

1951 сыллаахха кулун тутар 6 күнүгэр Сунтаар улууһун Сунтаар сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ. Аҕата, Иннокентий Петрович Пахомов, партийнай үлэһит этэ, ийэтэ, Ксения Степановна, хлебопекарняҕа үлэлиирэ. Элбэх оҕолоох ыалга улааппыта, Бүлүүчээн бөһүөлэгэр оскуоланы бүтэрбитэ[1].

Аармыйаҕа сулууспалаан кэлэн баран Дьокуускайдааҕы уус-уран училище маска уһанар салаатыгар үөрэххэ киирбитэ. Скульптор Максим Максимович Павловка үөрэммитэ. 1976 сыллаахха училищены бүтэрбитэ, 1978 сыллаахха И. Е. Репин аатынан Ленинградтааҕы живопись, скульптура уонна архитектура институтун скульптура салаатыгар үөрэххэ киирбитэ. Вениамин Борисович Пинчук мастарыскыайыгар дьарыктаммыта. 1983 сыллаахха институту бүтэрэн Дьокуускайга төннүбүтэ[1].

1986 сыллаахха Красноярскайга көспүтэ, онно Россиятааҕы уус-уран академия айар мастарыскыайдарыгар Лев Николаевич Головницкай салайыытынан стажировкаламмыта[2]. 1992 сыллаахха мастарыскыайдарын бүтэрэн, отчуоттуур быыстапка түмүгүнэн Россиятааҕы уус-уран академия Президиумун дипломун ылбыта[1].

Красноярскайдааҕы судаарыстыбаннай уус-уран институкка үөрэппитэ, доцент учуонай аатын ылбыта. Дьокуускайга төннөн кэлэн баран, Арктикатааҕы судаарыстыбаннай култуура уонна ускуустуба институтугар скульптураны уонна перспективаны үөрэппитэ. Кини үөрэнээччилэрин быыһыгар — скульптор Даши Намдаков[2].

2015 сыллаахха от ыйын 29 күнүгэр Улан-Удэҕэ «Туймаада саллаата» монументальнай комплексы кутууга үлэлии сылдьан өлбүтэ[2].

Айар үлэтэ

Мраморы, маһы, боруонсаны уонна да атын матырыйааллары туһанара, муос чардааттан миниатюралары оҥороро. Станковай скульптураҕа лирическэй уобарастарга уонна символическай композицияларга болҕомтотун уурара[3]. Красноярскайга олорбут кэмигэр «Туллуктар» (1987) уонна «Бастакы хоһооннор» (1989) диэн мрамор үлэлэри, «Балыксыт» (1987) диэн мас скульптураны, «Көҥүл туһунан притча» (1990) композицияны оҥорбута[1].

«Бастакы хоһооннор» — кэтэҕэр кыра кынаттардаах дьахтар торса. Кынаттар вдохновение уонна көҥүл символлара буолаллар. Скульптура мрамортан оҥоһуллубут уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин Национальнай уус-уран түмэлигэр харалла сытар[3].

Талыллыбыт станковай үлэлэрэ

  • «Туллуктар» (1987, мрамор).
  • «Балыксыт» (1987, мас, буоска).
  • «Бастакы хоһооннор» (1989, мрамор).
  • «Көҥүл туһунан притча» (1990, кыһыл мас).
  • «Саллаат ийэтэ» (боруонса)[1].

Былыргы үйэ тыына
Субтар оҕонньор
Кыра балыксыт (жанровай композиция)
Туллуктар (скульптура)
Кыра балыксыт (скульптура)

Монументальнай скульптура

2001 сыллаахха Смоленскай уобалас Гагарин куоратыгар архитектор В. Д. Щёкины кытта оҥорбут Анна Тимофеевна Гагарина пааматынньыга туруоруллубута. Скульптураҕа космонавт ийэтэ ыскамыайкаҕa олороро көстөр; ыскамыайка кэтэҕэр Юрий Гагарин шинелэ быраҕыллыбыт. Бу үлэтин иһин скульптор Саха Өрөспүүбүлүкэтин П. А. Ойуунускай аатынан Государственнай бириэмийэтинэн наҕараадаламмыта[2].

Дьокуускайга Семён Дежнёвка, Абакаядаҕа уонна кинилэр уоллара Любимҥа аналлаах пааматынньыгы оҥорбута. Композицияҕа нуучча сири арыйааччыта уонна кини саха дьиэ кэргэнэ көрдөрүллүбүттэр[2]. «Туймаада саллаата» мемориальнай комплексы оҥорууга кыттыбыта[3].

Дьокуускайга оҥорбут үлэлэринэн Пётр Бекетовка уонна Сибиир бастакы суолу тэлээччилэригэр анаммыт пааматынньык (2007) буолар. Монумент 33,4 миэтэрэ үрдүктээх колоннаттан уонна «Дьокуускай куорат», «Хаһаахтар олохтоохтору кытта көрсүһүүлэрэ», «Саха интеллигенцията» уонна «Сахалары сүрэхтээһин» диэн рельефтэртэн турар. Амма сэлиэнньэтигэр өрүс кытылыгар 2011 сыл балаҕан ыйын 10 күнүгэр «Кыыс Амма» монумена аһыллыбыта[4].

Атын скульптордары кытта Санкт-Петербург куоракка Константиновскай дыбарыас иһин «Нептун» композициятын оҥорууга үлэлэспитэ[4].

2014—2015 сыллардаахха космонавт аҕата Алексей Иванович Гагарин пааматынньыгын бырайыагын оҥоруутунан дьарыктаммыта. Анна Тимофеевна олорорун кэннигэр Алексей Иванович турар пластилиновай эскииһэ хаалбыт. Бу санаата скульптор тыыннааҕар олоххо киирбэтэҕэ[2].

Быыстапкалара уонна түмэлгэ баар үлэлэрэ

Айымньылара Саха Өрөспүүбүлүкэтин Национальнай уус-уран музейыгар бааллар[1]. Скульптор көҕүлээһининэн Бүлүүчээҥҥэ бу музей филиала — хартыына галереята аһыллыбыта[3]. Галерея кини аатын сүгэр[5].

2016 сыллаахха кулун тутарга Национальнай уус-уран музейга кини 65 сааһыгар анаммыт «Сказ о вечном» («Үйэлээх туһунан кэпсээн») диэн персональнай быыстапката аһыллыбыта. Быыстапкаҕа анаан искусствовед Зинаида Иванова-Унарова кини олоҕун уонна айар үлэтин туһунан кинигэтэ бэлэмнэммитэ[6].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Россиятааҕы уус-уран академия Президиумун диплома (1992)[1].
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин П. А. Ойуунускай аатынан Государственнай бириэмийэтэ — Анна Тимофеевна Гагарина пааматынньыгын иһин[2].
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ[1].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 О скульпторе: Эдуард Пахомов – импрессионист якутской скульптуры (рус.). Национальный художественный музей Республики Саха (Якутия) (6 Кулун тутар 2026). Сигэнии күнэ: 1 Алтынньы 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Иванова-Унарова З. Скульптор Эдуард Пахомов (Статья, прочитанная на Гагаринских чтениях 10.03.2016) (рус.). Арктический государственный институт культуры и искусств. Сигэнии күнэ: 1 Алтынньы 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 Первые стихи (рус.). Артефакт; Национальный художественный музей Республики Саха (Якутия). Сигэнии күнэ: 1 Алтынньы 2026.
  4. ↑ 1 2 Васильева Л. Скульптор Эдуард Пахомов – Микеланджело из Якутии (рус.). Сахапарламент. Сигэнии күнэ: 1 Алтынньы 2026.
  5. ↑ Барков И. Эдуард Пахомов – якутский импрессионист скульптуры (рус.). Якутия.Инфо (5 Кулун тутар 2016). Сигэнии күнэ: 1 Алтынньы 2026.

Литература

  • Иванова-Унарова З. Эдуард Пахомов. — Новосибирск, 2016.

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар