Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Левин Иннокентий Наумович

Иннокентий Наумович Левин (1942 сыл тохсунньу 4 күнэ, Сангаар, Саха АССР — 1998 сыл кулун тутар 14 күнэ, Чурапчы, Саха сирэ) — сэбиэскэй, Арассыыйа саха суруйааччыта, поэт, сэһэнньит, драматург, кириитик, учуутал. 1994 сыллаахтан Арассыыйа суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ.

Олоҕун кэрчиктэрэ

1942 сыллаахха тохсунньу ый 4 күнүгэр Кэбээйи улууһун Сангаар нэһилиэгин Дьарбас диэн сиригэр булчут дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт.

Аҕыйах ыйдааҕар ийэтэ ыалдьан өлбүт, онон аҕата, уолун кыайан көрүө суоҕун билинэн, кэргэнин убайыгар ииттэрэ биэрбит.

Оскуолаҕа үөрэнэр сылларыттан поэзиянан үлүһүйэн, «Сиппиир» диэн ааттаах эркин хаһыатын таһаара сылдьыбыт.

1954 сыллаахха улуустааҕы «Саҥа олох» хаһыакка бастакы хоһоонноро бэчээттэммиттэр. Онтон өрөспүүбүлүкэтээҕи «Эдэр коммунист» уонна «Бэлэм буол» хаһыаттарга айымньылара тахсыбытыттар.

Оскуола кэнниттэн тута Сэбиэскэй Аармыйа кэккэтигэр ыҥырыллан сулууспалаабыт.

Аармыйаттан кэлээт, дойдутугар Сангаарга нууччалыы тылынан тахсар хаһыакка тылбаасчытынан, корреспонденынан үлэлээбит. 1966 сыллаахха Саха государственнай университет (билигин — М. К. Аммосов аатынан ХИФУ) саха салаатыгар үөрэнэ киирбит. Үөрэнэр сылларыгар «Сэргэлээх уоттара» айар түмсүүгэ көхтөөхтүк дьарыктаммыт.

1971 сыллаахха университеты бүтэрээт, Абыйга саха тылын уонна литературатын учууталынан ананан барбыт.

Кэнники, кэргэнэ Анна Чурапчы Сылаҥыттан төрүттээх буолан, Чурапчы Алаҕарыгар көһөн кэлэн үлэлээбиттэр[1].

Өр сылларга оҕолорго литература куруһуогун салайан үлэлэппит.

Чурапчыга олорбут[2].

1998 сыллаахха кулун тутар 14 күнүгэр өлбүт[3].

Айар үлэтэ

«Сэргэлээх уоттара» айар түмсүүгэ поэтесса Варвара Потаповалыын биир кэмҥэ түбэһэн дьарыктаммыттар. Киниэхэ «Кыыс тэтиҥ», «Куоҕас үөрүүтэ», «Ханнык эрэ үрүҥ көтөр» диэн хоһооннорун анаабыт.

Бастакы кинигэтэ «Сааскы үөрүү» 1972 сыллаахха тахсыбыт. Кинигэни саха поэта Михаил Тимофеев көрөн-истэн, редакциялаан таһаарбыт, аан тылын суруйбут.

«Айдаар үс түүлэ» кэпсээннэрэ 1990, «Баайык» кэпсээннэрэ 1994 сыллаахха Дьокуускайга бэчээттэнэн тахсыбыттар[1].

Ньээчэс диэн айар аатынан суруйар эбит[4].

Хоһоон, кэпсээн суруйарыттан ураты, суруйааччылар айымньыларыгар сыанабыл биэрэр рецензиялары (нууч.) (сах. оҥортуур, пьеса суруйуутугар холонор эбит. «Биһирэм» диэн пьесата Саха тыйаатырыгар ситиһиилээхтик туруоруллубут[3].

Үөлээннэхтэрин В. С. Яковлев — Даланы, И. Е. Федосеев — Доосону, В. С. Соловьев — Болот Боотуру, А. С. Бродниковы, олохтоох поэты С. Р. Данилов — Роман Даниловы, В. Н. Егоров — Тумарчаны, чугас доҕоро буолбут С. А. Попов — Сэмэн Туматы кытта бииргэ алтыспыт, үлэлэспит[1].

Айымньылара

  • Сааскы үөрүү: Хоһооннор. — Дьокуускай, 1972;
  • Уулаах Тараас: Оҕолорго хоһооннор, остуоруйалар. — Дьокуускай, 1990;
  • Айдаар үс түүлэ : оскуолаҕа киириэн иннинээҕи саастаах оҕолорго кэпсээнэр. — Дьокуускай, 1990;
  • Баайык: Орто саастаах оҕолорго кэпсээннэр. — Дьокуускай, 1994;
  • Хата… Биир уоп… Күлүү..һа-һа: арыт күлүүлээх, арыт омуннаах кып-кыракый кэпсээннэр, монологтар, диалогтар уонна биир водевиль. — Дьокуускай, 1997;
  • Кылыы Боотур : остуоруйа — поэма. — Дьокуускай, 2002[5].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Арассыыйа суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ (1994)[3].

Аатын үйэтитии

  • 2023 сыллаахха Иннокентий Наумович Левин олоҕун, айар үлэтин туһунан «Иннокентий Левин — Ньээчэс» диэн кинигэ тахсыбыт[6].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 Поэт, прозаик, драматург, кириитик, Россия суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ И.Н. Левин төрөөбүтэ 75 сыла — Эдэрсаас, Эдэрсаас – сахалыы сонуннар – новости на якутском языке (1 Тохсунньу 2017). Сигэнии күнэ: 13 Муус устар 2026.
  2. ↑ Иннокентий Левин (1942 - 1998). Чурапчинская ЦБС. Сигэнии күнэ: 13 Муус устар 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Писатели Якутии - Иннокентий Левин. pnbglaz.narod.ru. Сигэнии күнэ: 13 Муус устар 2026.
  4. ↑ Писатели Муниципальное бюджетное учреждение культуры Чурапчинская межпоселенческая централизованная библиотечная система РС(Якутия), Чурапчинский улус, с.Чурапча, ул.Ленина д. 28, Чурапчинский МЦБС (10 Алтынньы 2025). Сигэнии күнэ: 13 Муус устар 2026.
  5. ↑ Левин Иннокентий Наумович — Ньээчэс Муниципальное бюджетное учреждение культуры Чурапчинская межпоселенческая централизованная библиотечная система РС(Якутия), Чурапчинский улус, с.Чурапча, ул.Ленина д. 28, Чурапчинский МЦБС (9 Алтынньы 2025). Сигэнии күнэ: 13 Муус устар 2026.
  6. ↑ Иннокентий Левин кинигэтин биhирэмэ. Сигэнии күнэ: 13 Муус устар 2026.

Литература

  • Аргыс көрдүүр айан уола // Чолбон. — 1994. № 12.
  • Писатели земли Олонхо. Биобиблиографический справочник. Сост. Д. В. Кириллин, В. Н. Павлова, С. Д. Шевков. — Якутск, 2000.

Категориялар