Нуучча тылынанПартнёрдар бырайыактараАнал бырайыактар
Тас көрүҥүн уларытТылы уларытИһитиннэрии
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Коркин Дмитрий Петрович

УРУБИИКИ иһигэр маннык араспаанньалаах дьон туһунан ыстатыйалар бааллар, көр Коркин.

Дмитрий Петрович Коркин (1928 балаҕан ыйын 5, Кытаанах нэһилиэгэ — 1984 олунньу 22, Саха АССР) — көҥүл тустууга сэбиэскэй тириэньэр уонна педагог, көҥүл тустууга саха оскуолатын төрүттээччитэ[1]. Олимпиада чөмпүйүөннэрин Роман Дмитриев уонна Павел Пинигин, ону тэҥэ Олимпиада үрүҥ көмүс призёрун Александр Иванов тириэньэрдэрэ[2].

Олоҕун олуктара

1928 сыллаахха балаҕан ыйын 5 күнүгэр Чурапчы улууһун Кытаанах нэһилиэгэр холкуостаахтар Петр Кириллович уонна Мария Андреевна Коркиннар дьиэ кэргэннэригэр төрөөбүтэ.

Алта сааһыгар тулаайах хаалан, аймахтарыгар Лазаревтарга иитиллибитэ. Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар кинилэри кытта Булуҥ улууһугар көһөрүллүбүтэ, манна Бороҕон сэттэ кылаастаах оскуолатыгар үөрэммитэ. Кэлин Дьокуускай куорат 2-с нүөмэрдээх орто оскуолатыгар салгыы үөрэммитэ[3].

1952—1956 сс. А. И. Герцен аатынан Ленинградтааҕы судаарыстыбаннай педагогика университетыгар «нуучча тыла уонна литературата» идэҕэ үөрэммитэ. Үөрэнэ сылдьан самбонан дьарыктаммыта, успуорт маастарыгар хандьыдаат буолбута, Ленинград чөмпүйүөнэ уонна бүтүн Сойуустааҕы устудьуоннар күрэхтэһиилэрин призёра буолбута[2][3].

Университеты бүтэрэн баран, Саха сиригэр төннүбүтэ. Одьулун сэттэ кылаастаах оскуолатыгар үөрэх чааһын сэбиэдиссэйинэн уонна нуучча тылын уонна литературатын учууталынан үлэлээбитэ, манна 1956 сыллаахха оҕолорго уонна улахан дьоҥҥо көҥүл тустуу сиэксийэлэрин тэрийбитэ. 1957 сылтан Чурапчы орто оскуолатыгар физкултуура учууталынан үлэлээбитэ, салгыы Чурапчытааҕы интэринээт-оскуола завуһунан уонна физкултуура учууталынан үлэлээбитэ[2].

1966 сыллаахха Коркин Чурапчытааҕы интэринээт-оскуола баазатыгар оҕо-ыччат успуордун оскуолатын тэрийсибитэ. 1977 сылтан Дьокуускайга Успуорт үрдүкү маастарыстыбатын оскуолатыгар үрдүкү тириэньэринэн үлэлээбитэ[1].

Тириэньэр үлэтэ

Коркин оскуолатыгар 448 бөҕөһү иитэн таһаарбыта. Кинилэр истэригэр 175 ССРС успуордун маастара уонна түөрт ССРС успуордун үтүөлээх маастара бааллара; 265 иитиллээччитэ үрдүк үөрэҕи ылбыта[2][4].

Тренажёрдар уонна дьарыктыыр ньымалара

Коркин дьарыктыыр систиэмэтигэр бэйэтэ оҥорбут тренажёрдара уонна успуорт маллара туттуллаллара, сорох мадьыаллары үөрэнээччилэр бэйэлэрэ оҥороллоро. Сорох тэриллэри оҥороругар Коркин күннээҕи үлэҕэ толоруллар хамсаныылары кэтээн көрүүнү туһаммыта. Туттубут тэриллэрин испииһэгэ:

  • Коркин эркинэ — хайаҕастардаах мас эркин. Тустууктар ол хайаҕастарга мас уган, тардыстан араас хайысханан сыҕарыйаллара. Маннык дьарык күүһү уонна координацияны сайыннарара;
  • «Нустр» тренажёр — илиинэн эргитэр дрель бириинсибинэн оҥоһуллубут тэрил. Бу тренажёр идиэйэтэ Коркин биир иитиллээччитин саннын нөҥүө быраҕыыта сайдыбытын сайынын маска хайаҕастары үүттүүрүн кытта ситимнээбитин кэнниттэн кэлбитэ;
  • Ытык — мас ытык, бөҕөстөр ууну ытыйан илиилэрин былчыҥнарын уонна тарбахтарын күүһүн сайыннараллара;
  • Тардыллан турар тимир трос — бигэ турукка уонна туруктаах буолууга аналлаах дьарык;
  • Буордаах үрүсээк — эбии ноҕуруускалаах тардынарга, сытан эрэ анньынарга, сүүрүүгэ уонна ыстаныыга туттуллара;
  • Араас үрдүктээх наарталар — тустууктар араас үрдүктээх наарталар нөҥүө ыстаналлара[5].

2023 сылга Коркин сурунууларын чинчийээччилэр кини айбыт систиэмэтигэр көҥүл тустуу тиэхиньикэтигэр уонна албастарыгар үөрэтии түөрт түһүмэҕин араарбыттара. Хас биирдии түһүмэх ис хоһоонунан майгыннаһар үс фазалааҕа. Систиэмэ соруктарыттан биирдэстэрэ талыы реакцияларын тупсаран, суһал толкуйу сайыннарыы этэ[6].

Бастакы үс түһүмэххэ антиципация дьоҕура — өстөөх позатыттан, бэлэмнэнэр хамсаныыларыттан, хараҕыттан уонна уопсай быһыытыттан-майгытыттан кини сабаҕаланар дьайыыларын быһаарыы — үөскэтиллэрэ. Бүтэһик түһүмэххэ хас да барыйаантан саамай табыгастаах хамсаныыны талан, ону чочуйаллара[6].

Иитиллээччилэрэ

Коркин иитиллээччилэриттэн саамай үрдүк ситиһиилэри ылбыттара[4]:

  • Роман Дмитриев — 1972 сыллааҕы Олимпиада чөмпүйүөнэ уонна 1976 сыллааҕы Олимпиада үрүҥ көмүс призёра;
  • Павел Пинигин — 1976 сыллааҕы Олимпиада чөмпүйүөнэ;
  • Александр Иванов — 1976 сыллааҕы Олимпиада үрүҥ көмүс призёра.

Тириэньэр атын үөрэнээччилэрин ортолоругар — эдэрдэргэ ССРС чөмпүйүөнэ Алексей Ермолаев, уолаттарга ССРС чөмпүйүөнэ Вячеслав Карпов уонна уолаттарга аан дойду чөмпүйүөнэ Илларион Федосеев бааллар[3].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Саха АССР үтүөлээх тириэньэрэ (1964)[7];
  • РСФСР үтүөлээх тириэньэрэ (1967)[7];
  • «Бочуот Бэлиэтэ» уордьан (1968)[7];
  • Владимир Ильич Ленин төрөөбүтэ 100 сылынан «Үлэҕэ килбиэнин иһин» үбүлүөйдээх мэтээл (1970)[7];
  • ССРС үтүөлээх тириэньэрэ (1972)[7];
  • Өктөөп Өрөбөлүүссүйэтин уордьана (1976)[7];
  • Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала[8];
  • «Үлэҕэ килбиэнин иһин» мэтээл[8];
  • Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун икки Бочуотунай грамотата[8];
  • ВЛКСМ КК «Көмүс туорах» Бочуотунай бэлиэтэ[8];
  • ВЛКСМ КК «ВЛКСМ 50 сыла» Бочуотунай бэлиэтэ[8];
  • Чурапчы улууһун Ытык олохтооҕо[8];

Аатын үйэтитии

  • 1985 сыл ахсынньытыгар Чурапчыга Успуорт үрдүкү маастарыстыбатын оскуолатыгар Коркин кэриэһигэр аһаҕас турнир буолбута. 1987 сылтан ССРС Физическэй култуураҕа уонна успуорка судаарыстыбаннай кэмитиэтин быһаарыытынан кини кэриэһигэр бүтүн Сойуустааҕы турнир ыытыллар буолбута. 2008 сыллаахха күрэхтэһии норуоттар икки ардыларынааҕы статуһу ылбыта[2][9]. Турнир Дьокуускайга норуоттар икки ардыларынааҕы көҥүл тустуу күрэхтэһиитин быһыытынан ыытыллар[10].
  • 1988 сыллаахха Коркин олорбут дьиэтигэр түмэл тэриллибитэ.
  • 1991 сыллаахха кини аатын Чурапчытааҕы өрөспүүбүлүкэтээҕи успуорт интэринээт-оскуолатыгар иҥэрбиттэрэ.
  • 2003 сыллаахха успуорка уонна физическэй култуураҕа Д. П. Коркин аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Судаарыстыбаннай бириэмийэтэ олохтоммута уонна кини аатынан Успуорт албан аатын түмэлин саҥа дьиэтэ арыллыбыта.
  • 2012 сыллаахха Дьокуускайга Коркин уонна кини иитиллээччилэригэр — олимпийскай мэтээл хаһаайыттарыгар Роман Дмитриеҕэ, Павел Пиҥиҥҥэ уонна Александр Ивановка пааматынньык турбута[2].
  • 2023 сыл балаҕан ыйыгар Дьокуускай куоракка Дзержинскэй уулуссатын 8/3 нүөмэрдээх дьиэтин эркинигэр Коркиҥҥа анаммыт саҥардыллыбыт боруонса мемориальнай дуоска туруоруллубута. Барельеф ааптарынан архитектор Сергей Лукин буолбута[11].
  • 2023 сыллаахха П. А. Ойуунускай аатынан Саха академическай тыйаатырыгар режиссёр Сергей Потапов Утум Захаров пьесатынан «Коркин. Андаҕар» диэн испэктээги туруорбута[12].
  • 2024 сылга режиссёр Михаил Лукачевский «Өрөгөй» диэн уус-уран киинэтэ тахсыбыта, киинэ Коркиҥҥа уонна кини иитиллээччилэрин 1976 сыллааҕы Олимпиадаҕа кыттыыларыгар анаммыта. Коркин оруолун Иннокентий Луковцев толорбута[13].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 Коркин Дмитрий Петрович (рус.). История Якутии. Сибиир Наукаларын академиятын Гуманитарнай чинчийиилэр институттара уонна Хотугу аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр института. Сигэнии күнэ: 15 Балаҕан ыйын 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 Осипов А. Н. Заслуженный тренер СССР Д. П. Коркин с учениками. Чурапчинская школа. 1971 (рус.). Русский музей: виртуальный филиал. Сигэнии күнэ: 15 Балаҕан ыйын 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Великий тренер и педагог Дмитрий Петрович Коркин(нууч.), Спорт Якутии (5 сентября 2017). Сигэнии күнэ: 15 Балаҕан ыйын 2026.
  4. ↑ 1 2 «Жить как Коркин, творить как Коркин»(нууч.), Спорт Якутии (5 сентября 2022). Сигэнии күнэ: 15 Балаҕан ыйын 2026.
  5. ↑ «Жизнь в районах»: Уникальные, но забытые тренажеры легендарного Дмитрия Коркина (рус.). ЯСИА (7 Кулун тутар 2018). Сигэнии күнэ: 15 Балаҕан ыйын 2026.
  6. ↑ 1 2 Артеменко Т. Г.; Артеменко Е. В.; Данилова А. И. (2023). «Анализ взглядов Д. П. Коркина на построение тренировочного процесса в спортивной борьбе». Теория и практика физической культуры (12).
  7. ↑ 1 2 3 4 5 6 Павлов, Пётр. Магический взгляд Коркина(нууч.), Дьулурҕан (25 августа 2023). Сигэнии күнэ: 15 Балаҕан ыйын 2026.
  8. ↑ 1 2 3 4 5 6 «У каждого дела есть свой герой…». 90 лет со дня рождения великого тренера, педагога и человека(нууч.), Спорт Якутии (5 сентября 2018). Сигэнии күнэ: 15 Балаҕан ыйын 2026.
  9. ↑ Триумф Коркина — триумф народа! (рус.). Спорт Якутии (6 Балаҕан ыйын 2018). Сигэнии күнэ: 15 Балаҕан ыйын 2026.
  10. ↑ Три золота якутских борцов на Мемориале «Дмитрий Коркин» — 2024(нууч.), Спорт Якутии (21 октября 2024). Сигэнии күнэ: 15 Балаҕан ыйын 2026.
  11. ↑ Мемориальную доску Дмитрию Коркину открыли в Якутске(нууч.), Эхо столицы (6 сентября 2023). Сигэнии күнэ: 15 Балаҕан ыйын 2026.
  12. ↑ Архипова, Мария. В Якутии покажут спектакль о жизни легендарного тренера Дмитрия Коркина «Коркин. Клятва»(нууч.), ЯСИА (4 сентября 2023). Сигэнии күнэ: 15 Балаҕан ыйын 2026.
  13. ↑ Евсеев, Иван. «Это триумф Коркина»: в Якутии стартовали показы фильма об олимпийских чемпионах(нууч.), ЯСИА (17 октября 2024). Сигэнии күнэ: 15 Балаҕан ыйын 2026.

Литература

  • Пестерев В. И. История Якутии в лицах. — Якутск: Бичик, 2001. — С. 332—334. — 380—382 с. — ISBN 5-7696-1606-7
  • Постников К. С. С прицелом на Олимп: воспоминания о заслуженном тренере СССР Д. П. Коркине. — Якутск: Сахаполиграфиздат, 2003. — 208 с.[1]
  • Петров Н. Н. Время Коркина: к 80-летию заслуженного тренера СССР Дмитрия Петровича Коркина. — Якутск: Сайдам, 2008. — 175 с.[2]
  • Пинигин П. П. Мой учитель Дмитрий Коркин. Путь к триумфу. — 2023.[3]
  1. ↑ С прицелом на Олимп. Сигэнии күнэ: 17 Бэс ыйын 2026.
  2. ↑ Время Коркина. Сигэнии күнэ: 17 Бэс ыйын 2026.
  3. ↑ Живая легенда советского спорта: Павел Пинигин презентовал книгу о своем учителе Дмитрии Коркине. Ulus.Media (4 Балаҕан ыйын 2023). Сигэнии күнэ: 15 Балаҕан ыйын 2026.

Категориялар