Дьулустаан (аат)

Багдарыын Сүлбэ быһаарыытынан, Дьулус — былыргы аат. «Дьулус» диэн тылтан тахсыбыт, «ылыммыт дьыалатын толорор туһугар мөккүһээччи» диэн суолталаах. Бу аат «айыы ааттарыгар» киирсэр^[1].

Саха тылын быһаарыылаах тылдьытыгар дьулус диэн тыл икки суолтата бэриллэр:

1. туохт. Ханна эмэ, туохха эмэ баҕаран тардыс (нууч. Очень сильно желать чего-л., стремиться, тянуться к чему-л., куда-л.). 2. Даҕ., поэт. Олус көнө, уһун синньигэс (нууч. Прямой, стройный, длинный, тонкий)^[2].

Тэрис суруйбутунан, аат «дьулуй» диэн тылтан үөскээбит^[3]: бу тыл «тугу эмэ ситиһэ охсоору туохха да аралдьыйбакка, ылсыһан, кыһаллан-мүһэллэн оҥор» диэн өйдөбүллээх (нууч. Делать что-л. упорно, настойчиво, не отвлекаясь ни на что другое, налегать)^[4].

Аат күнэ-ыйа: Кулун тутар 29, 30 күннэрэ уонна ыам ыйын 23, 24 күннэрэ^[5].

Сахалыы ааттары чинчийэр билим үлэһитэ Альбина Николаева Дьулус уонна Дьулустаан диэн аат уһатыллыбыт көрүҥүн 2013 сыл түмүгүнэн киэҥник тарҕаммыт ааттарга киллэрбит^[6], ол эрэн Гражданскай турук аакталарын суруйуу (нууч.) (сах. Дьаһалтата кэнники сыллардааҕы дааннайдарыгар аат киирбэтэх.

Нууччалыы киэбинэн Джулус, Джулустан диэн суруллуон сөп.

Аат тэҥ суолталаах атын көрүҥнэрэ: Дьулуй, Дьулуйа, Дьулун, Дьулурҕан, Дьулустаан, Дьулусхан, Дьулуур. Бу аат кыыска бэриллэр көрүҥэ суох.

Багдарыын Сүлбэ Дьулусхан (саҥа аат) уонна Дьулуур диэн ааттары туспа аат быһыытынан араарар.

Түүр тылларыгар «дьулус» (нууч. стремиться) диэн тыл төрүтэ «йул/йол» (сах. суол; нууч. путь, дорога) диэн тылга чугас буолуон сөп эрээри, чопчу маннык этимологиялаах уонна суолталаах аат атын түүр омуктарыгар суох, бу дьиҥ сахалыы төрүттээх аат буолара сабаҕаланар^[7].

• Джулустан Борисов (1972 с. төр.)— Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччыта, судаарыстыба диэйэтэлэ^[8];
• Дьулустаан Чуручанов — ырыаһыт^[9];
• Дьулустаан Ноговицын (1990 с. төр.) — мас тардыһыытыгар норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах успуорт маастара, Арассыыйа чөмпүйүөнэ (2018), 2024 сыллааҕы «Дыгын оонньууларын» кыайыылаҕа^[10];
• Дьулустаан Семёнов — киинэ уонна тыйаатыр артыыһа, «Снайпер саха» (реж. Никита Аржаков, 2010) киинэҕэ сүрүн оруолун толорооччу^[11];
• Дьулустан Мухин — артыыс, «Мэхээлэчээн булчут» (реж. Александр Лукин, 2026) киинэҕэ Чуука оруолун толорооччу^[12].

• «Уот Дьулустаан» — Валентина Гаврильева сэһэнинэн «Саха» НКИХ устан таһаарбыт телесериала (реж. Елена Эверстова, 2025)^[13].