Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Мас тардыһыыта

Мас тардыһыыта (нууч. Мас-рестлинг) — саха омук күрэхтэһэр оонньуута. Кэлин мас-реслиҥ диэн аатынан тарҕаммыта. «Рестлинг» — ааҥыл тылыттан — «тустуһуу».

Мас тардыһыы кыттыылаахтара утары олорон, күрэхтэһии сирин араарар дуоскаҕа атахтарын ууран баран, мас тардаллар. Мас тардыһыыта илииттэн, атахтан, систэн уонна истэн элбэх былчыҥ күүһүн ирдиир. Тустуу биир тустуук икки-үс түһүмэххэ иккитэ кыайыар диэри барар. Тустууга кыайыы биир эмэ утарсааччытын кыайан тардыбыт эбэтэр утарсааччы маһы таһаарбыт буоллаҕына ааҕыллар[1][2].

Устуоруйата

1990 с. бэттэх мас тардыһыыта дьон болҕомтотун тардар гына олус сайынна, тубуста. Ыһыылаах-хаһыылаах, көрүөхтэн эриэккэс, киһи кэтэһэр спордун көрүҥэ буолла. Хары баттаһааччы, пауэрлифтиҥ диэн штанганан дьарыктанар нуучча, Хапхаас бухатыырдара улаханнык сэҥээрдилэр. Киин регионнар, уобаластар, кыраайдар бу көрүҥэр күрэхтэһии ыытар буоллулар.

Мас тардыһыыта Россия таһымыгар таҕыста. 2003 с. Россиятааҕы Федерация талыллыбыта, президенинэн А. К. Акимов анаммыта. Бу сылларга 4 төгүл Россия чемпионата (Москваҕа, 2 төгүл Красноярскайга уонна Санкт Петербурга ыытылынна). 2007 с. тохсунньу ыйга Москва куоракка СР Президенэ В. А. Штыров Кубога ыытыллыбыта. Бу күрэхтэһиини 350 тыһыынча киһи көрбүтэ бэлиэтэнэр. Кыайыылааҕынан Саха сириттэн Н.Колодко ааттаммыта.

Мас тардыһыытыгар бобуулаах албастар

Мас тардыһыытыгар бобуллар:

  • өттүгэстии охтуу;
  • тэбилик хаптаһынтан атаҕы араарыы;
  • тардыһар маһы туппут сиргиттэн илиини сыҕарытыы;
  • эмискэ-эмискэ дьигиҥнэтэн тардыһыы;
  • тардыһар маһы иҥнэри тутан, тэбилик хаптаһыҥҥа эбэтэр сиргэ тирээн тардыһыы;
  • тардыһар маһы эмискэ ыһыктан кэбиһии;
  • хамаанда бэриллиэн иннинэ тардыы;
  • тардыһыы кэмигэр кэпсэтии, судьуйаны кытта мөккүһүү уо.д.а.

Бобуулаах албастары тутуннахха, быраабыланы кэстэххэ кыттааччыга сэрэтии бэриллэр. Иккис сэрэтии кэнниттэн күрэхтэһииттэн уһуллар.

Мас Мэхээлэ бирииһэ

Уус-Алдан улууһун биир биллэр күүстээҕэ Мас Мэхээлэ аатын үйэтитэр инниттэн уонна мас тардыһыытын салгыы сайынна-рар соруктаах, аан бастаан Кэптэнигэ, Лөгөй нэһилиэгин дьаһалтатын уонна физкултуура дьиэтин директора А. В. Олесов көҕүлээһиннэринэн 1995—96 сс. үрдүк таһымнаах күрэхтэһиилэр ыытыллыбыттара. Күрэхтэһээччилэр уонна көрөөччүлэр үчүгэй тэрээһинтэн улаханнык астынан тарҕаспыттара. Ити кэмтэн ыла Мас Мэхээлэ бирииһигэр сылын аайы күрэхтэһии ыытыллар[3].

Тарҕаныыта

Спорт көрүҥүҥ быһыытынан Арассыыйатааҕы Спорт көрүҥнэрин тиһилигэр 2003 сыллаахха киллэриллибитэ уонна ол сыллаахха Аан Дойдутааҕы Мас тардыһын федерацията олохтоммута.

Күүстээх Эр Киһи Федерацията 2011 сыллаахха мас тардыһыытын Күүстээх киһи күрэһин программатыгар киллэрбитэ. Оннук программалаах күрэс бастакытын 2013 сыл бэс ыйыгар АХШга ыытыллыбыта[4].

Мас тардыһыытыгар Аан дойду чөмпүйэнээтэ бастакытын 2014 сыллаахха Дьокуускайга ыытыллыбыта. 2026 сыллаахха дылы уопсайа алтата тэриллэн ааспыт. Күрэхтэһии саамай титуллаах кыттааччытынан 105 киилэҕэ дылы кыттар мадьыны, Аан дойду биэс төгүллээх чемпиона Дмитрий Попов ааҕыллар[5].

Мас тардыһыыга Арассыыйа спордун үтүөлээх маастардара

Мас тардыһыыга Арассыыйа спордун үтүөлээх маастарын аатын бастакынан 2023 сыллаахха Калугаттан сылдьар Иван Галкин диэн мадьыны ылбыт[6]. 2025 сыл туругунан, Саха сириттэн үс эрэ мадьыныга бу үтүө иҥэриллибит: Дмитрий Поповка, Павел Черноградскайга уонна Дмитрий Савиҥҥа[7].

Быһаарыылар

  1. ↑ Национальный якутский вид спорта покоряет мир - Татьянин день. www.taday.ru. Сигэнии күнэ: 1 Кулун тутар 2026. Архивировано 19 Сэтинньи 2015 года.
  2. ↑ О мас-рестлинге | Международная федерация мас‑рестлинга. www.mas-wrestling.org. Сигэнии күнэ: 1 Кулун тутар 2026. Архивировано 18 Сэтинньи 2015 года.
  3. ↑ Мас Мэхээлэ-2019. Молодые мадьыны сделали серьезную заявку на лидерство (рус.). https://sportyakutia.ru. Сигэнии күнэ: 1 Кулун тутар 2026.
  4. ↑ Official site for MAS Wrestling USA (рус.). Mas-Wrestling USA. Сигэнии күнэ: 1 Кулун тутар 2026.
  5. ↑ Дмитрий Попов стал пятикратным чемпионом мира по мас-рестлингу (рус.). yakutia-daily.ru (2 Атырдьах ыйын 2025). Сигэнии күнэ: 1 Кулун тутар 2026.
  6. ↑ Первым из россиян заслуженным мастером спорта по мас-рестлингу стал Иван Галкин (рус.). Сигэнии күнэ: 1 Кулун тутар 2026.
  7. ↑ Якутянину вручили знак заслуженного мастера спорта России по мас-рестлингу (рус.). Сигэнии күнэ: 1 Кулун тутар 2026.

Литэрэтиирэ

Сигэлэр

Категориялар