Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Арассыыйаҕа икки тыллаах буолуу

Арассыыйа Федерациятын сиригэр икки тылынан саҥарыы (билингвизм) (нууч. Двуязычие в России) Алтайга, Башкортостаҥҥа, Татарстаҥҥа, Чувашияҕа, Саха сиригэр, Хотугу Кавказка, Бурятияҕа уонна да атын регионнарга баар[1][2]. Бу өрөспүүбүлүкэлэргэ саҥарыы таһымын туруга бүгүҥҥү күҥҥэ бу курдук: куоракка олорор нэһилиэнньэ үксүн нуучча тылынан саҥарар эбэтэр төрүт норуотун тылын кыратык билэр, кэпсэтэр. Тыа сиригэр олорор нэһилиэнньэ бэйэтин төрүт тылын туттар, нуучча тылынан саҥарыы киниэхэ сорох ардыгар ыарахан буолар, толору баһылааччыта ахсааннаах. Икки тылынан саҥарыы атын көрүҥэ (нуучча тылын төрүт тыл быһыытынан туһаныы уонна атын тылы билии) аҕыйахтык бэлиэтэнэр.[3]

2025 сыллаахха Арассыыйа норуоттарыгар бэйэлэрин тылларын билэр дьон ахсаана улааппыт, 2 мөлүйүөнтэн тахса оҕо оскуолаҕа бэйэлэрин төрүт тылларын үөрэтэллэр[4].

Карелия

Карелия Өрөспүүбүлүкэтигэр тыл бүгүҥҥү туруга элбэх нуучча тыллаах кэлии дьону кытта ситимнээх[5]. Бэйэтин төрүт тылынан саҥарар эрэ (карельскай, вепсскай, финскай, саамскай) төрүт олохтоох норуот быһыытынан билинэр көрдөрүүтэ кыра: 11,9 % (2002 сыллааҕы биэрэпис дааннайдара)[5]. Икки тылынан саҥарыы сүрүннээн тыа сирдэригэр бэлиэтэнэр, тоҕо диэтэххэ манна төрүт олохтоох омуктар олороллор. Куоракка билингвизм ордук тыа сириттэн көһөн кэлбит куорат аҕам саастаах дьонноругар сөп түбэһэр. Ол да буоллар, бүгүҥҥү күҥҥэ, бэйэ икки ардыгар кэпсэтэргэ нуучча тылыттан өссө эбии 2-3 тылы билэр дьоннор бааллар (манна тыллар аймахтаһыылара уонна нэһилиэнньэ омуктарын буккууһута киирэр), ыччат өттө ордук нуучча тылын туттар.

undefined

Карелия Өрөспүүбүлүкэтигэр олохтоох төрүт омук ахсаана төһө да аҕыйах буоллар, тылларын сайыннарыыга уонна харыстааһыҥҥа киэҥ хабааннаах үлэ ыытыллар: оскуолаларга нуучча тылыгар эбии төрүт тылларын үөрэтэллэр, онтон Лённрот аатынан Финно-угорскай оскуолаҕа, Петрозаводскай университетка — предмет быһыытынан. Финскэй уонна угорскай тылларынан Карелия Өрөспүүбүлүкэтигэр хаһыаттар, сурунааллар, кинигэлэр бэчээттэнэллэр, телевидение уонна араадьыйа биэриилэрэ тахсаллар[6], тыйаатырга испиктээкиллэри туруораллар. Карелия тылын судаарыстыбаннай тыл быһыытынан билинэргэ үлэ ыытыллар[7]. Карелияҕа тылы харыстааһын сүрүн хамсааһынынан маҕаһыыннарга, тимир уонна массыына суолларыгар, уопсастыбаннай сирдэргэ нууччалыы, кареллы уонна финнии ыйынньыктары, ааттары суруйуу буолар[8].

Кэпсэтэр сүрүн тыл — нуучча тыла.

Коми Өрөспүүбүлүкэтэ

Коми Өрөспүүбүлүкэтигэр тыл бүгүҥҥү күннээҕи туруга элбэх нуучча тыллаах кэлии дьону кытта сибээстээх. Өрөспүүбүлүкэ бырабыыталастыбата төрүт тылы харыстааһыҥҥа, үйэтитиигэ элбэх үлэни ыытар: нэһилиэнньэлээх пууннарга уулуссалар, дьиэлэр, атыы кииннэригэр, тэрилтэлэргэ ыйынньыктар икки тылынан суруллаллар: коми уонна нуучча. Коми тылынан, маны сэргэ, кинигэлэр, литературнай сурунааллар, республикатааҕы уонна оройуоннааҕы хаһыаттар эмиэ икки тылынан бэчээттэнэллэр[9].

Коми-нуучча икки тылынан саҥарыы төрүттэниитэ, бу икки тылынан саҥарар дьон, өр сылларга бииргэ алтыһыылара буолар. Коми-нуучча тыла маассабайдык сэбиэскэй кэмҥэ тарҕанан барбыт уонна нуучча тылын киэҥник араас эйгэҕэ туттуу бүгүҥҥү күҥҥэ диэри кэҥии турар. XX үйэ бүтүүтэ 95 % тыа сиригэр олорор коми олохтоохторо бэйэлэрин төрүт уонна нуучча тылынан саҥараллар эбит. Нуучча тылын төрүт тыл быһыытынан билинэр коми олохтооҕо элбии турар. ССРС 1989 сыллааҕы биэрэпэһин дааннайдарынан, кинилэр ахсааннара 20 % тэҥнэһэр, онтон 50 % олохтоох коми тылын толору баһылыылларын биллэрбиттэр. Нуучча-коми икки тылынан саҥарыы бэлиэтэнэр. Ол курдук, 1989 сыллааҕы иһитиннэриинэн, Коми Өрөспүүбүлүкэтигэр олохсуйан олорор нуучча 1,2 % -на холкутук коми тылынан саҥараллар[10].

Башкортостан

Сүрүн ыстатыйа: Башкир-нуучча икки тылынан саҥарыы (нууч.) (сах.

Башкортостан Өрөспүүбүлүкэтигэр, тыл билиҥҥи кэминээҕи туругун уопсай көрдөрүүтүнэн, билингвизм ордук тэнийбит кэмэ. 2020 сыллаах бүтүн дойдутааҕы биэрэпис түмүгүнэн, республикаҕа 1 482 740 киһи (нуучча тылын киллэрэн туран) — икки тыллаах, 259 558 киһи — 3 тылынан саҥараллар, 28 551 киһи үс уонна онтон элбэх тылы билэллэр[11].

1999 сыл ыам ыйын 4 күнүгэр Башкортостан Өрөспүүбүлүкэтигэр «О языках народов Республики Башкортостан» сокуон олоххо киирбит. Бу сокуон өрөспүүбүлүкэ сиригэр-уотугар башкир уонна нуучча тылын судаарыстыбаннай тылларынан биллэрэр.

Икки тылынан саҥарыы ордук оройуоннар олохтоохторугар бэлиэтэнэр уонна араас этностар күннээҕи олоххо кэпсэтэллэринэн сайдар. Башкортостан илиҥҥи оройуоннарыгар киэҥник нуучча-башкир икки тылынан кэпсэтии тарҕаммыт; арҕаа өттүгэр нуучча-татаар икки тылларынан кэпсэтии киэҥник биллэр. Үксүгэр норуоттар икки ардыларыгар кэпсэтии тылын быһыытынан ордук нуучча тыла тутуллар, сэдэхтик татаар уонна башкир тылларын тутталлар. Холобур, 2020 сыллааҕы биэрэпис көрдөрбүтүнэн , 31 438 төрүт нуучча уонна 91 581 татаар — башкир тылын билэллэр, туһаналлар. Башкир уонна татаар тылларын икки ардыгар туох да мэһэй суох, бу тыллар аймахтыы тылларга киирсэллэр. Региоҥҥа тыл туругун уратыта диэн башкир уонна татаар тыллара биир кэлим туттулаллар, сибээстээхтэр, бу икки тыллар бэйэ бэйэлэригэр майгыннаһар буолан диалект тылларынан эмиэ тарҕаналлар (башкирскай тыл илиҥҥи диалега). Аҕыйаҕа суох өрөспүүбүлүкэҕэ олорор чуваштар, марийестэр, удмурдар башкир уонна татаар тылларынан саҥараллар, олохтоох атын омуктары кытта күннээҕи олоххо туһаналлар.

2024 сыл ахсынньы ыйыгар Башкортостаҥҥа 9 элбэх тыллаах (полилингвальнай) оскуола арыллыбыт, манна үөрэх нуучча тылынан, төрүт тылынан уонна атын омук тылларынан ыытыллар. Маны сэргэ, 50 оскуола иннинээҕи оҕолор тэрилтэлэригэр 72 элбэх тыллаах (полилингвальнай) бөлөхтөр үлэлииллэр[12].

Башкортостаҥҥа норуоттар икки ардыларынааҕы сүрүн кэпсэтии тылын быһыытынан нуучча тыла туттуллар.

Судаарыстыбаннай тыллары баһылааһын
(2020 сыллааҕы биэрэпис түмүгүнэн) 		Нууччалар Башкирдар Татаардар Чуваштар Марийдар Украиналар Мордовиялар Удмурдар Атыттар Омуга
ыйыллыбатах
Башкиир тыла[13] 31 438 802 065 91 581 2 696 2 479 229 106 2 223 903 3 977
Нуучча тыла[13] 1 507 803 1 239 536 963 396 79 480 84 403 14 798 10 934 17 024 13 137 50 271
Атын тыллары билэр[13]:
Англия тыла 59 045 30 665 33 013 1 564 1 673 563 165 851 1 375 1 679
Казах тыла 284 621 446 9 18 16 1 8 19 9
Соҕурууҥҥу марийскай тыл 2 183 1 743 876 63 56 131 17 9 173 501 390
Немец тыла 10 108 4 926 4 879 333 593 135 44 97 74 197
Татаар тыла 28 257 216 400 549 158 5 726 9 186 339 180 5 002 1 315 4 155
Удмуртия тыла 419 1 175 300 2 89 3 1 13 498 11 25
Украина тыла 2 826 198 207 30 12 4 119 6 5 36 34
Франция тыла 1 554 594 822 24 126 28 2 5 108 38
Чувашия тыла 3 237 1 030 932 48 565 76 31 111 3 56 179

Татарстаан

Сүрүн ыстатыйа: Нуучча-татаар икки тылынан саҥарыы (нууч.) (сах.

Татарстаан Өрөспүүбүлүкэтин Конституциятын 8-с ыстатыйатыгар олоҕуран, нуучча уонна татаар тыллара Татарстаан Өрөспүүбүлүкэтигэр тэҥ бырааптаахтар. Эмиэ бу ыстатыйаҕа сурулларынан, судаарыстыбаннай былаас, олохтоох бэйэни салайыныы уорганнарыгар, Татарстаан Өрөспүүбүлүкэтин Судаарыстыбаннай тэрилтэлэригэр икки тыл тэҥ бырааптаахтар[14].

undefined

Татарстааҥҥа икки тылынан саҥарыы (билингвизм) актыыбынайдык ырытыллар тиэмэ[15][16], бу тиэмэнэн араас чинчийиилэр оҥоһуллаллар[17][18], ыстатыйалар бэчээттэнэллэр[19]. Күннээҕи олоххо нуучча-татаар суржик (тыллар уонна тылларга грамматическэй тутул буккуһуута) тылларын истиэххэ сөп, татаар тылыгар нуучча тыллара, эбэтэр сыалай этиилэр киирэн биэрэллэр.

Нуучча-татаар тыллара Өрөспүүбүлүкэ нэһилиэнньэтин улахан аҥарын ылаллар, уонна Арассыыйа төрүт нуучча билингвизмын сүрүн формата буолар. 2021 сыллааҕы биэрэпис дааннайдарынан, татаар тылын 59 % этническэй татаар баһылыыр (РФ 2,76 мөлүйүөн киһи), ол иһигэр 97 % татаара нуучча тылын билэллэр; татаар тылын 80 % татаар төрүт тыл быһыытынан билинэллэр[20][21]. Элбэх татаардаах оройуоннар нэһилиэктэригэр татаар тыла кэпсэтии тыл быһыытынан туһаныллар, онтон куораттарга ордук нуучча тыла туттуллар, татаар тыла дьиэ кэргэн иһигэр, култуура эйгэтигэр туттуллар[22].

Татарстааҥҥа элбэх татаар уонна чуваштар олорор сирдэригэр, оройуоннарга норуоттар икки ардыларыгар кэпсэтии улахан оруолун татаар тыла ылар. Татарстаан дэриэбинэлэригэр олорор нууччалар эмиэ татаар тылын күннээҕи олохторугар, ыаллыы татаардары кытта кэпсэтиигэ тутталлар. Татарстааҥҥа олорор чуваш омуктар аҕам саастаахтара сүрүн кэпсэтэр тыл быһыытынан чуваш уонна татаар тылларын туттар буоллахтарына, орто көлүөнэҕэ, ыччакка татаар тылын туттуута нуучча тылын кэнниттэн кэлэр, онон 3 миэстэҕэ сылдьар. Татарстаан чуваштарын улахан аҥара чуваштыы, татаардыы, нууччалыы биир тэҥник кэпсэтии тыл быһыытынан туһаналлар.

Тыл бэлиитикэтэ уонна төрүттэниитэ

2001 сыллаах ыйытыы дааннайдарыгар олоҕуран, Татарстаан өрөспүүбүлүкэтин 53,8 % татаар омуга оҕолорун татаар тылын предмет быһыытынан үөрэтэр нуучча оскуолатыгар үөрэттэриэхтэрин баҕаралларын биллэрбиттэр. Өрөспүүбүлүкэ ньиэп хостонор оройуоннарыгар, 15 % татаар уонна 16,5 % нуучча, эдэр уоллаттар, кыргыттар, төрүт тылларын кытта төрүт култуураларын үйэтитиини ситимнииллэрин биллэрэллэр; ыччат өттүгэр 31 % татаар уонна 59,5 % нуучча бэрэстэбиитэллэрэ төрүт тылларыгар аҥардас кэпсэтии тыл быһыытынан сыһыаннаһалларын биллэрэллэр[23].

2025 сыллаахха төрүт тыл тиэмэтэ Татарстааҥҥа уопсастыбаннай ырытыыларга киин миэстэни ылар: «Туган тел» («төрүт тыл») этии, куоластааһын түмүгүнэн, сыл иһигэр саамай ырытыллыбыт тылынан биллэр[24][25][26]. Мөккүөр, чуолаан, татаар оскуолаларыгар чааһы аччатыыга туһуланар, «Төрүт тыл» диэни «РФ норуоттарын тыллара» диэн уларытыыга этиилэр киирэллэр (туоратыллар) уонна татаар оскуолаларын сабыыга санаа үллэстиитэ буолар[27].

2025 сыл ахсынньы ыйыгар тылы харыстааһыҥҥа сыл ахсын көрүллэр грант олохтонор (1 мөлүйүөн солкуобай, 5 кыайыылаах)[28][29]. Маны сэргэ, Казаньҥа 2036 сылга диэри төрүт тыл харыстааһыныгар, үйэтитиигэ туһуламмыт РФ национальнай бэлиитикэтин ырыталлар. Рустам Минниханов эппитинэн, олохтоохтор татаар тылын саатар күннээҕи олоххо туттуллар тыл быһыытынан билиэхтээхтэр[30]. Күннээҕи олоххо туттуллар татаар тылыгар нуучча тылын кыбытан буккаас тыллар (суржиктар) киэҥник тарҕаналлар[31].

Чувашия Өрөспүүбүлүкэтэ

Чувашия Өрөспүүбүлүкэтигэр, чуваштар уонна татаардар олохсуйан олорор сирдэригэр, сүрүн кэпсэтии тыл быһыытынан, соторутааҕыта диэри, ордук чуваш тыла инники сылдьар этэ, онтон куорат сирдэргэ сыыйа-баайа нуучча тыла киирэн барбыта[32]. Бүгүҥҥү күҥҥэ тыл ордук нууччалыыга көспүтэ бэлиэтэнэр, чуваш тыла дьиэ кэргэн иһигэр, кыра бөлөхтөрүнэн уонна түҥ былыргыттан төрөөбүт тылларын илдьэ сылдьааччыларынан туттуллар[32]. Чинчийиилэр көрдөрөллөрүнэн, Чувашия нэһилиэнньэтин улахан аҥара ордук көхтөөхтүк нуучча тылынан саҥарар. Төрүт чуваш тылын туттааччылар социальнай бөлөхтөрүнэн арахсаллар: көхтөөх билингвизм ордук тыа сириттэн үөскээбит дьоҥҥо бэлиэтэнэр, онтон ыччат араҥатыгар төрүт тылтан тэйии бэлиэтэнэр[33]. Экспердэр бэлиэтииллэринэн, федеральнай уонна регионнар икки ардыларынааҕы тыл бэлиитикэтигэр тэҥнээһин суох, холобура, чуваш тыла ыччат ортотугар улахан үрдүк таһыма суох, ол барыта чуваш-нуучча билингвизма инник сайдыытыгар соччото суох сыһыаны биэрэр[32].

Саха сирэ

Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр 1992 сыл алтынньы 16 күнүгэр ылыллыбыт (2015 сылга эрэдээксийэлэммит) «О языках в Республике Саха (Якутия)» сокуонугар олоҕуран нуучча уонна саха тыла судаарыстыбаннай тыл быһыытынан биллэллэр; Хотугу аҕыйах ахсааннаах түөлбэлээн олорор норуоттар (КМНС) докумуонунан бигэргэммит тылларынан эбэҥки, эбээн, дьүкээгир уонна чукча тыллара буолаллар[34][35]. Саха тыла төрүт олохтоох норуоттар икки ардыларыгар ситимниир тыл, эбээннэр, эбэҥкилэр, долганнар, дьүкээгирдэр бэйэлэрин уонна саха тылынан саҥараллар. Онтон нуучча тыла араас норуоттары кытта ситимниир тыл быһыытынан туттуллар[36].

2021 сыллааҕы биэрэпис түмүгүнэн, Өрөспүүбүлүкэҕэ саха тылынан 372 тыһыынча киһи кэпсэтэр[37]. Саха Өрөспүүбүлүкэтин баһылыгын иһинэн стратегическэй чинчийиилэри оҥорор киин үлэтэ маннык көрдөрбүт (2025 сыл, ахсынньы, 1412 киһи ыйытыыны ааспыт): нуучча тылын төрүт тыл быһыытынан 37 % (-) киһи билинэр, саха тылын — 53 % (+3 %), онтон 7 % икки тылы тэҥҥэ тутталлар; сахалар истэригэр төрүт тылы туһаныы көрдөрүүтэ үрдүүр, аҕыйах ахсааннаах төрүт омуктар ортолоругар 44 % саха тылын ордук туһаналлар[38][39]. Экспиэрдэр саха тылын бүгүҥҥү балаһыанньатын бигэ туруктааҕынан, онтон аҕыйах ахсааннаах хотугу норуоттар тыллара сүтэр кутталлааҕынан сыаналыыллар[40].

2025 сыл атырдьах ыйыгар билингвизмы үөриитигэ норуоттар икки ардыларынааҕы бырайыак үлэтин саҕалаабыт. Бу тылы харыстааһыҥҥа, сүтэр куттал кыһалҕаларын быһаарыыга анаммыт анал сыыппара систиэмэтэ буолар[41][42]. Судаарыстыбаннай программанан «Языки РС(Я)» диэн анал саайт үлэтин саҕалаабыт; 2025 сылтан Дьокуускайга саха тылын үөрэтиитэ босхо ыытыллар[43]. Тыа сирин оскуолаларыгар үөрэх сахалыы тылынан барар, икки тылынан суол общественнэй тырааныспарыгар, тэрилтэлэргэ, маҕаһыыннарга суруллар; иһитиннэрэр-биллэрэр эйгэ саха уонна аҕыйах ахсааннаах хотугу норуоттар тылларынан ыытыллар; тэрилтэлэргэ үлэни сүрүннээһин, докумуоннары толоруу эмиэ икки тылынан[44] барар. Ыраах тайаан сытар оройуоннарга нуучча олохтоохторо саха тылын үөрэтэллэр уонна бу тылы төрүт тыл быһыытынан тутталлар[40].

Арассыыйа сиригэр кэпсэтии тыла

Сорох түбэлтэлэргэ нуучча уонна төрүт тыллаахтар бииргэ алтыһан буккаас тыллары уонна пиджиннэри үөскэтэллэр. Нуучча Хотутугар помордар ортолоругар нуучча-норвежскай тыл тарҕанар[45][46]. Уһук Илиҥҥэ, нууччалары кытта Уһук Илин норуоттара бииргэ алтыһылыырын түмүгэр, нуучча-кытай пиджиннэрэ үөскээбиттэр[47][48]. Өссө биир пиджин нуууча тылыгар олоҕуран Таймырга үөскээбит, маны долганнар, нганасаннар, энцамнар, эбэҥкилэр тутталлар[49][50]

Быһаарыылар

  1. ↑ Основы государственной языковой политики России (рус.). ТАСС (10 От ыйын 2025).
  2. ↑ Исследование русско-национального билингвизма (рус.). НИУ ВШЭ.
  3. ↑ Уточнено влияние родного языка билингвов на восприятие числительных (рус.). ТАСС (26 Ыам ыйын 2025).
  4. ↑ В 2025 году выросло количество языков народов России, изучаемых в школах (рус.). ДДН (2025).
  5. ↑ 1 2 См. статью: Население Республики Карелия
  6. ↑ См. подробнее в статье: Средства массовой информации Петрозаводска
  7. ↑ См. статью: Республика Карелия#Языковая проблема
  8. ↑ Особое внимание языкам и культуре народов Карелии (рус.). «Республика» (Сэтинньи 2025).
  9. ↑ Е. А. Кондрашкина. Современная языковая ситуация в Республике Коми (рус.). Грамота.ру (2010). Архивировано 1 Балаҕан ыйын 2013 года.
  10. ↑ Айбабина Е. А. Двуязычие // Коми язык. Энциклопедия / Отв. ред. Г. В. Федюнёва. — М., 1998. — С. 93.
  11. ↑ Владение языками и использование языков населением по муниципальным образованиям Республики Башкортостан.(Дата обращения: 3 От ыйын 2025)
  12. ↑ Гульназира Ишбердина. Акмуллинский университет помогает развивать полилингвальное образование (рус.). "Российская газета" (24 Ахсынньы 2024). Сигэнии күнэ: 27 Тохсунньу 2026.
  13. ↑ 1 2 3 Владение языками населением наиболее многочисленных национальностей МО РБ.(Дата обращения: 3 От ыйын 2025)
  14. ↑ Двуязычие (рус.). TATARICA (Татарская энциклопедия). Сигэнии күнэ: 27 Тохсунньу 2026.
  15. ↑ Глава Татарстана призвал не нагнетать ситуацию вокруг изучения татарского языка. Архивировано 1 Балаҕан ыйын 2013 года.
  16. ↑ В Казани обсудят проблемы билингвизма в технических вузах. Сигэнии күнэ: 20 Кулун тутар 2013. Архивировано 28 Ахсынньы 2011 года.
  17. ↑ Двуязычие в Татарстане. Сигэнии күнэ: 27 Тохсунньу 2026. Архивировано 27 Муус устар 2012 года.
  18. ↑ Влияние двуязычия на этноидентичность этнофоров и их представления о культурных ценностях этнических соседей в Татарстане. Архивировано 1 Балаҕан ыйын 2013 года.
  19. ↑ О проблемах двуязычия в Татарстане. Архивировано 1 Балаҕан ыйын 2013 года.
  20. ↑ Татары в переписях населения (рус.). Реальное время (4 Ыам ыйын 2022).
  21. ↑ Сокращение числа татар в России: итоги переписи (рус.). Коммерсантъ (9 Тохсунньу 2023).
  22. ↑ Языковая ситуация в Республике Татарстан: конфликт или толерантное равновесие (рус.). Казанский (Приволжский) федеральный университет, г.Казань, Российская Федерация.
  23. ↑ Я. З. Гарипов. Языковое развитие полиэтнического региона(биллибэт).Архивная копия от 23 Тохсунньу 2022 на Wayback Machine // Социологические исследования. — 2012. — № 4. — С. 68.
  24. ↑ «Туган тел» — слово 2025 года... (рус.). TNV (5 Тохсунньу 2026).
  25. ↑ «Туган тел» — слово 2025 года: как борьба за родной язык стала главной темой Татарстана (рус.). TNV (5 Тохсунньу 2026).
  26. ↑ В Татарстане словом 2025 года признали выражение «Туган тел» (рус.). Аргументы и факты (6 Тохсунньу 2026).
  27. ↑ Татарский язык является главным языком обрядов, и он успешно конкурирует с другими языками (рус.). Миллиард.Татар (21 Муус устар 2025).
  28. ↑ В Татарстане учредили новый грант на сохранение языков (рус.). Business-Gazeta (24 Ахсынньы 2025).
  29. ↑ Татарстан создал грант на защиту языков: каждый год выделяют миллион рублей (рус.). Реальное время (24 Ахсынньы 2025).
  30. ↑ «Чтобы люди знали язык матери»: стратегию нацполитики РФ до 2036 года обсудили в Казани (рус.). Миллиард.Татар (10 Ахсынньы 2025).
  31. ↑ [https://www.ssa-rss.ru/files/File/Conference/VSK-VI/Sbornik/NizamovaLR.pdf Двуязычие в современном Татарстане: индивидуальное и социальное измерения256](биллибэт).
  32. ↑ 1 2 3 Федеральный и региональный аспекты языковой политики в системе школьного образования Чувашской Республики (рус.).
  33. ↑ М. В. Куцаева. Количественное распределение активных и пассивных билингвов в чувашской диаспоре (рус.).
  34. ↑ О языках в Республике Саха (Якутия) от 16 октября 1992 (рус.). КонсультантПлюс (13 Тохсунньу 2025).
  35. ↑ О языках Республики Саха (Якутия) (рус.).
  36. ↑ В Якутии благодаря госпрограмме создали сайт о языках республики (рус.). ТАСС (11 Олунньу 2025).
  37. ↑ В Якутии благодаря госпрограмме создали сайт... (рус.). ТАСС (11 Олунньу 2025).
  38. ↑ Исследование языковой ситуации в Якутии: доля тех, кто считает язык народа саха родным, выросла (рус.). YSIA.ru (16 Ахсынньы 2025).
  39. ↑ 43% жителей хорошо владеют якутским языком (рус.) (24 Сэтинньи 2025).
  40. ↑ 1 2 43% жителей хорошо владеют якутским языком... (рус.) (24 Сэтинньи 2025).
  41. ↑ В Якутии стартовал масштабный международный проект по сохранению языков и культуры народов Севера и Арктики (рус.). Якутия-МК (19 Атырдьах ыйын 2025).
  42. ↑ «Язык — это душа народа»: в Якутске стартовал масштабный научный проект по сохранению языков и культур Арктики (рус.).
  43. ↑ В Якутске в 2025 году начнется бесплатный курс по изучению родного языка (рус.). ТАСС (26 Балаҕан ыйын 2024).
  44. ↑ Владимир Федоров: Мы покажем «Уроки якутского» в республике и за её пределами (рус.) (8 Сэтинньи 2025).
  45. ↑ Broch, I. & Jahr, E. H. 1984. «Russenorsk: a new look at the Russo-Norwegian pidgin in northern Norway.» In: P. Sture Ureland & I. Clarkson (eds.): Scandinavian Language Contacts, Cambridge: C.U.P., pp. 21-65.
  46. ↑ Руссенорск.
  47. ↑ Е.В.Перехвальская. Сибирский пиджин (дальневосточный вариант). Формирование. История. Структура. Сигэнии күнэ: 27 Тохсунньу 2026. Архивировано из оригинала 6 Атырдьах ыйын 2013 года.
  48. ↑ Владивостокский русско-китайский пиджин на рубеже XIX-XX веков.
  49. ↑ Гусев В.Ю. О происхождении некоторых элементов говорки (русского таймырского пиджина). Вестник ТГПУ — это рецензируемый научный журнал открытого доступа.
  50. ↑ Е. А. Хелимский «Говорка» — таймырский пиджин на русской основе // Компаративистика. Уралистика: Лекции и статьи. М.: Языки русской культуры, 2000.

Литература

  • 150 языков и политика: 1917—1997. Социолингвистические проблемы СССР и постсоветского пространства. М.: Институт востоковедения РАН. 1997. 192 с. ISBN 5-89282-022-X (Изд. 2-е, дополненное (…1917—2000). М.: Крафт + Институт востоковедения РАН, 2000. 224 с.)
  • Пунегова Г. В. Функционирование русского языка в условиях двуязычия в Республике Коми. Сыктывкар, 2008. 184 с.

Сигэлэр

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар