Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Президиума

ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Президиума (нууч. Президиум Верховного Совета СССР) — 1938—1989 сылларга ССРС Үрдүкү Сэбиэтин сессияларын быыһыгар судаарыстыба былааһын үрдүкү уоргана. 1989 сылтан М. С. Горбачёв саҕалаабыт конституция реформатын кэннэ Үрдүкү Сэбиэт уонна Норуодунай депутаттар сийиэстэрин үлэтин торумнуур уонна тэрийэр уорган. Маҥнай ССРС 1936 сыллааҕы Конституциятыгар олоҕуран, 1938 сыллаахха тэриллибитэ.

Институт быһыытынан устуоруйата

Судаарыстыба уонна быраап түөрүйэтин сэбиэскэйдии билимигэр маннык тииптээх судаарыстыбаннай былаас үрдүкү уорганнара арыт судаарыстыба кэлэктиибинэй институтун (президент) курдук быһаарыллара.

ССРС 1936 сыллааҕы Конституциятын ырытан оҥоруу уонна бүттүүн норуотунан ырытыы кэмигэр оччолорго даҕаны кэлэктиибинэй судаарыстыба үрдүкү уорганын биир соҕотох сэбиэскэй Президент дуоһунаһынан солбуйар туһунан этиилэр киирэллэрэ. Ол эрэн маннык этиини Иосиф Сталин утарбыта. Саҥа Конституция туһунан дакылаатыгар кини маннык эппитэ:

Биһиги Конституциябыт тиһигинэн ССРС-га Үрдүкү Сэбиэти кытта нэһилиэнньэнэн талыллар уонна Үрдүкү Сэбиэккэ ураты туруон сөптөөх биир соҕотох Бэрэсидьиэн баар буолуон сатаммат

— Сталин И. В. Вопросы ленинизма. 11-е изд., М., 1939, с. 531

Бу сыһыан президеннээх уонна сэбиэскэй салайыныы бириинсиптэрин дириҥ уратылаһыыларыгар сытар. Судаарыстыба былааһын бу курдук сэбиэскэйдии тиибинэн, СРРумыния, КНДР курдук авторитарнай сирдьиттээх социалистическай дойдулартан ураты, илиҥҥи блок үгүс дойдулара барбыттара.

1990 сыллаахха ССРС Президенин дуоһунаһын тэрийии, ол кэннэ 1991 сыллаахха РСФСР Предиденин дуоһунаһа киллэрии тус амбициялар сытыырхайыыларыгар, тус былааһы сокуонунан талыллыбыт бэрэстэбиитэллээх уорганнарга утары туруорууга тиэрдибитэ, ол түмүгэр судаарыстыба уорганнарын олохсуйбут тиһигэ уонна нуормаламмыт аакталарын иерархията айгыраабыта, бэрээдэгэ ыһыллыбыта, ол содула сэбиэскэй дойдуга уонна дойду судаарыстыбаннаһыгар кэдэрги уонна түктэри түмүктээх этэ[1].

Кыраныысса таһыгар Үрдүкү Сэбиэт Бэрэссэдээтэллэрин официальнайа суохтук үгүстүк «ССРС президенэ» диэн ааттыыллара[2][3][4][5].

Боломуочуйалара

1977—1988 сылларга

ССРС 1936 сыллааҕы Конституциятын 49-с ыстатыйатынан уонна 1977 сыллааҕы Конституция 121—123 ыстатыйаларынан бигэргэнэр. Онон, 1977 сыллааҕы Конституция 121—123 ыстатыйаларын бастакы эрэдээксийэтигэр олоҕуран (1977 сыл алтынньы 7 күнэ— 1988 сыл ахсынньы 1 күнэ) ССРС ҮСП:

  • ССРС Үрдүкү Сэбиэтин быыбарын аныыр (ону тэҥэ, ССРС 1936 сыллааҕы Конституциятын 49-с ыстатыйатын «в» пуунугар олоҕуран, ССРС Үрдүкү Сэбиэтин ыһар бырааптаах);
  • ССРС Үрдүкү Сэбиэтин сиэссийэлэрин ыҥырар;
  • ССРС Үрдүкү Сэбиэтин палаталарын бастайааннай хамыыһыйаларын үлэтин иилиир-саҕалыыр (палаталара: ССРС Үрдүкү Сойууһун Сэбиэтэ уонна ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Омуктарын Сэбиэтэ) (ону тэҥэ 1989 сыл ахсынньы 23 күнүттэн — Үрдүкү Сэбиэт кэмитиэттэрэ);
  • ССРС Конституцията тутуһулларын хонтуруоллуур уонна сойуустаах өрөспүүбүлүкэлэр Конституциялара уонна сокуоннара ССРС Конституциятыгар уонна сокуоннарыгар сөп түбэһэрин хааччыйар;
  • ССРС сокуоннарын тойоннуур;
  • дойдулар ардыларынааҕы дуогабардарга сөбүлэҥи биэрэр уонна маннык дуогабардар дьайыыларын тохтотор;
  • ССРС Миниистирдэрин Сэбиэтин уонна сойуустаах өрөспүүбүлүкэлэр быһаарыыларын уонна ураахтарын, Сокуоҥҥа сөп түбэспэт буоллахтарына көтүрэр;
  • Байыаннай сыбаанньалары, дипломаттар рааннарын уонна атын да анал ааттары олохтуур; уонна байыаннай сыбаанньалары, дипломаттар рааннарын уонна атын да анал ааттары иҥэрэр;
  • ССРС уордьаннарын уонна ССРС мэтээллэрин олохтуур; ССРС бочуоттаах ааттарын олохтуур; ССРС уордьаннарынан уонна мэтэллэринэн наҕараадалыыр: ССРС бочуоттаах ааттарын иҥэрэр;
Click to Shrink Back Vladimir Gil Decree of the Presidium of the Supreme Soviet.jpg

Наҕараадалыыр туһунан уураах

Click to Shrink Back Decree of Presidium of the Supreme Soviet of the Soviet Union, 1980 - Sakharov.jpg

Наҕарааданы сотор туһунан уураах

  • уопсай сойуустааҕы буруйу сотуу/чэпчэтии (амнистия) аакталарын таһаарар уонна буруйтан босхолооһуну (помилование) тэрийэр;
  • омук судаарыстыбаларыгар уонна дойдулар ардыларынааҕы тэрилтэлэр ССРС дипломаттыы бэрэстэбиитэллэрин аныыр уонна төттөрү ыҥырар;
  • бэйэтэ аккредитациялаабыт омук судаарыстыбаларын дипломаттыы бэрэстэбиитэллэрин итэҕэллээх уонна аккаастыыр кыраамыкаларын билинэр;
  • ССРС Оборуонатын Сэбиэтин тэрийэр уонна састаабын бигэргэтэр, ССРС Сэбилэниилээх Күүстэрин хамаандабанньатын аныыр уонна уларытар;
  • ССРС интэриэстэрин көмүскүүр туһуттан тустаах сирдэргэ эбэтэр дойдуга бүтүннүүтүгэр байыаннай балаһыанньаны биллэрэр;
  • уопсай эбэтэр быстах хомууру биллэрэр;
  • ССРС Үрдүкү Сэбиэтин сиэссийэлэрин быыһыгар ССРС-ка саба түһүү түмүгэр эбэтэр дойдулар ардыларынааҕы саба түһүүттэн хардарыта көмүскэнии булгуччулаах дуогабардаах эбэһээтэлистибэлэрин толорор туһуттан сэрии туругун биллэрэр;
  • ССРС гражданствотын биэрэр, ССРС гражданствотыттан ууратар туһунан, хорҕотуу туһунан быһаарыыны ылынар;
  • ССРС Конституциятынан уонна сокуоннарынан бигэргэммит атын боломуочуйалары толорор.

Үрдүкү Сэбиэт сессияларын быыһыгар: (Конституция 122 ыст.):

  • наада буоллаҕына, ССРС туттулла сылдьар сокуоннарыгар уларытыы киллэрэр;
  • сойуустаах өрөспүүбүлүкэлэр ардыларынааҕы кыраныыссаны бигэргэтэр;
  • ССРС Миниистирдэрин Сүбэтин этиитинэн ССРС министиэристибэлэрин тэрийэр уонна ССРС министиэристибэлэрин уонна судаарыстыбаннай кэмитиэттэрин үлэлэрин тохтотор;
Click to Shrink Back Decree of Presidium of the Supreme Soviet of the Soviet Union, 15.10.1964 - Alexey Kosygin.jpggarf.jpg

ССРС Предсовминын аныыр туһунан уураах

  • ССРС Миниистирдэрин Сүбэтин Бэрэссэдээтэлин этиитинэн ССРС Миниистирдэрин Сүбэтигэр киирэр дьону дуоһунастарыттан ууратар уонна дуоһунаска аныыр;
  • ураахтары таһаарар уонна быһаарыныы ылынар.

1988—1990 сылларга

1988 сыллаахха буолбут уонна ССКП XIX конференциятын быһаарытынан биллэриллибит судаарстыбаннай-политическай реформа ССРС судаарыстыбаннай былааһын тутулугар бастакы суолталаах уларыйыылар тахсалларыгар төрүөт буолбута. 1988 сыллаахха ахсынньы 1 күнүгэр ССРС Конституциятын 1977 сыллааҕы бастааҥы тиэкиһигэр — судаарыстыбаннай былаас саҥа уоргана ССРС норуодунай депутааттарын Сийиэһэ тэриллэринэн, онон даҕатан, Сийиэс (Конституции 108—110 ыстатыйаларга), Үрдүкү Сэбиэт (111—117 ыстатыйаларга) уонна Сэбиэскэй судаарыстыба саҥа тэриллибит үрдүкү дуоһунаһын — 1989 сыллаахха ыам ыйын 25 күнүгэр буолбут ССРС норуодунай депутааттарын I Сийиэһигэр талыллыбыт ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Бэрэссэдээтэлин (120—121 ыстатыйаларга) икки ардыларыгар боломуочуйалары наардааһыны кытта сибээстээх уларыйыылар киирбиттэрэ[6].

Бу сырыыга ССРС ҮСП формально боломуочуйаларын сүтэриэхтээҕэр, төттөрүтүн кэҥэппитэ, уонна эбии маннык бырааптаммыта:

  • ССРС норуодунай депутааттарын Сийиэһин мунньахтарын бэлэмниир;
  • ССРС норуодунай депутааттарыгар боломуочуйаларын толороллоругар көмөлөһөр уонна тустаах иһитиннэриилэринэн, билиинэн хааччыйар;
  • бүтүн норуот куоластааһынын (референдумнары), ону тэҥэ ССРС сокуоннарын бырайыактарын уонна да атын судаарыстыбаннай олох боппуруостарын бүтүн норуотунан дьүллэһиини тэрийэр уонна ыытар;
  • ССРС көмүскэлин уонна кини гражданнарыгар куттал суох буолуутун интэриэһигэр дойду үрдүнэн эбэтэр хайа эмэ эрэгийиэҥҥэ байыаннай эбэтэр ыксаллаах балаһыанньаны биллэрэр — бу боппуруоһу хайаан да тустаах сойуустаах өрөспүүбүлүкэ Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун кытта көрбүтүн кэннэ; ыйыллыбыт түгэннэргэ ССРС уонна сойуустаах өрөспүүбүлүкэлэр судаарыстыбаннай уорганнара толорор салалта оһуобай көрүҥүн (формаатын) киллэрэр;
  • ССРС норуодунай сийиэһин депутаттара, ССРС Үрдүкү Сэбиэтэ, кини палааталара, ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Президиума, ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Бэрэссэдээтэлэ ылыммыт ССРС суокуоннарын уонна атын аахталарын сойуустаах өрөспүүбүлүкэлэр тылларынан бэчээттиир.

Ол эрэн бу этээп, ССРС бэлиитикэтин кризиһэ тыҥаан, дириҥээн эрэр кэмигэр, уһуннук барбатаҕа.

1990—1991 сылларга

1990 сыл кулун тутар 14 күнүгэр ССРС 1977 сыллааҕы Конституциятыгар киирбит уларытыыларга олоҕуран[7], уонна ССРС Президенин дуоһунаһын тэрийиинэн сибээстээн, ҮСП былааһын боломуочуйатын барытын сүтэрбитэ уонна техническэй уорган эрэ быһыытынан хаалбыта:

  • ССРС норуодунай депутаттарын Сийиэһин мунньахтарын бэлэмниир, ССРС Үрдүкү Сэбиэтин бастайаанай хамыыһыйаларын уонна палаталарын үлэтин торумнуур, ССРС сокуоннарын бырайыактарын уонна да атын судаарыстыбаннай олох боппуруостарын бүтүн норуотунан дьүллэһиини тэрийэр уонна ыытар;
  • ССРС норуодунай сийиэһин депутаттара, ССРС Үрдүкү Сэбиэтэ, кини палааталара, ССРС Президенэ ылыммыт ССРС суокуоннарын уонна атын аахталарын тиэкиһин сойуустаах өрөспүүбүлүкэлэр тылларынан бэчээттиири хааччыйар.
  • бэйэтин быһаарыыларын уураах быһыытынан оҥорор.

Састааба

1938—1989 сылларга

ССРС 1936 сыллааҕы Конституциятын 48 ыстатыйатыгар олоҕуран, ССРС Үрдүкү Сэбиэтэ икки палата кыттыгас мунньаҕар хас саҥа ыҥырыы бастакы сиэссийэтин саҕаланыытыгар депутаттар ахсааннарыттан ССРС ҮСП Бэрэссэдээтэлин, кини хас биирдии өрөспүүбүлүкэлэртэн солбуйааччытын, ҮСП Сэкирэтээрин уонна Президиум чилиэннэрин талар.

Маҥнай ҮСП Президиум бэрэссэдээтэлиттэн, бэрэссэдээтэл 11 солбуйааччытыттан, Президиум сэкирэтээриттэн уонна 24 Президиум чилиэниттэн турара[8].

ССРС 1940 сыл атырдьах ыйын 7 күнүнээҕи сокуонунан, ССРС кэҥээбитинэн сибээстээн (Молдавия ССР, ССРС-га Литва, Латвия уонна Эстония ССР-лара кыттыспыттарынан, ону тэҥэ Карелия АССР-а Карело-Финскай ССР буолбутунан) Президиум састааба эмиэ кэҥээбитэ — солбуйааччы ахсаана 16-ҕа диэри эбиллибитэ[9]. Кэлин ССРС 1946 сыл кулун тутар 19 күнүнээҕи[10] уонна 1947 сыл олунньу 25 күнүнээҕи[11] сокуоннарыгар олоҕуран, Президиум чилиэннэрин ахсаана 15 буолбута.

Конституция хараҕынан ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччыта көрүллүбэтин үрдүнэн, 1944 сыллаахха олунньу 1 күнүгэр бу доуһунаска Шверник Н. М. талыллыбыта[12].

ССРС сокуонунан 1958 сыллаахха ахсынньы 25 күнүгэр бэрэссэдээтэл солбуйааччыларын ахсаана 15 диэри көҕүрээбитэ: (хас биирдии сойуустаах өрөспүүбүлүкэттэн биирдии, өрөспүүбүлүкэ ахсаана 15 буолбута, Карел-Фин ССР-та Карел-Фин АССР-та буолбутунан сибээстээн), оттон Президиум чилиэннэрэ 16 буолбута[13].

1966 сыллаахха, атырдьах ыйын 3 күнүгэр ССРС сокуонунан Президиум чилиэнин ахсаана 20 буолбута[14].

ССРС 1977 Конституциятын 120 ыст. олоҕуран (1977 сыллааҕы эрэдээксийэтэ, 1988 сыл ахсынньы 1 күнүнээҕи көннөрүүлэрин кытта) ҮСП маннык састаабынан талыллар этэ: Президиум Бэрэссэдээтэлэ, Президиум Бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччыта, уон биэс Бэрэссэдээтээл солбуйааччылара — хас биирдии сойуустаах өрөспүүбүлүкэттэн биирдии, Президиум Сэкирэтээрэ уонна сүүрбэ биир Преезидиум чилиэнэ.

ССРС ҮСП Бэрэссэдээтэлэ

Сүрүн ыстатыйа:ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун Бэрэссэдээтэлэ

1936 сыллааҕы (40-с ыстатыйа) уонна 1977 сыллааҕы (116-с ыстатыйа) ССРС Конституциятыгар олоҕуран, ССРС сокуоннара, ССРС Үрдүкү Сэбиэтин ураахтара уонна да атын аахталара ССРС ҮС Президиумун Бэрэссэдээтэлин уонна Сэкирэтээрин илии баттааһынынан бэчээттэнэллэрэр. Президиум Бэрэссэдээтэлин ССРС үрдүк дуоһунастаах сирэй быһыытынан атын боломуочуйаларын эрэглээмэнниир атын нуормалара Конституцияларга көрүллүбэттэр.

ССРС ҮСП Бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччыта

Дуоһунас маҥнай ССРС 1977 сыллааҕы Конституциеятынан олохтоммута.

  • Кузнецов В. В. (1977—1986)
  • Демичев П. Н. (1986—1988)
  • Лукьянов А. И. (1988—1989)

ССРС ҮСП Бэрэссэдээтэлин солбуйааччылара

ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Бэрэссэдээтэлин солбуйааччылар

ССРС ҮСП чилиэннэрэ

ССРС ҮСП чилиэнин Батыев С.Г. дастабырыанньата
ССРС ҮСП чилиэнэ Андропов Ю.В дастабырыанньата

ССРС ҮСП сэкирэтээрэ

  • Горкин А. Ф. (1938—1953)
  • Пегов Н. М. (1953—1956)
  • Горкин А. Ф. (1956—1957)
  • Георгадзе М. П. (1957—1982)
  • Ментешашвили Т. Н. (1982—1989)

1988—1989 сылларга

Click to Shrink Back Decree of Presidium of the Supreme Soviet of the Soviet Union, 21.09.1989 - Brezhnev.jpggarf.jpg

1988-1989 сс.уураах

1988 сыл ахсынньы 1 күнүттэн ҮСП уларытыллыбыта. Састаабыгар (Конституции 118 ыстатыйата) дуоһанастарынан киирэллэр: ҮСП Бэрэссэдээтэлэ (ССРС саамай үрдүкү дуоһунастаах сирэйин быһыытынан, ҮСП салайааччыта), ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Бэрэссэдээтэлин Бастакы солбуйааччыта, уон биэс Бэрэссэдээтээл солбуйааччылара — хас биирдии сойуустаах өрөспүүбүлүкэттэн биирдии, Сойуус Сэбиэтин уонна Омуктар Сэбиэттэрин бэрэссэдээтэллэрэ, ССРС Норуодунай хонтуоруолун комитетын Бэрэссэдээтэлэ, ССРС Үрдүкү Сэбиэтин палаталарын уонна комитеттарын бастайааннай хамыһыыйаларын бэрэссэдээтэллэрэ.

ҮПС уурааҕа, нуормалыыр-бырааптыыр аахта быһыытынан бу кэмҥэ баара, ол эрэн ону ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун Бэрэссэдээтэлэ уонна сэкирэтээрэ буолбакка, ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Бэрэссэдээтэлэ илии баттыыра. Бу кэминээҕи уураах холобурун быһыытынан Брежнев Л. И. наҕараадатын көтүрэр уурааҕы ылыахха сөп[15].

1990—1991 сылларга

1990 сыл кулун тутар 14 күнүн уонна ССРС Президенэ талыллыбытын кэннэ ҮСП састааба эмиэ тосту уларыйбыта. Састаабыгар дуоһунастарынан киирэр буолбуттара: ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Бэрэссэдээтэлэ (сэбиэскэй парламент спикерин эрэ быһыытынан), Сойуус Сэбиэтин уонна Омуктар Сэбиэттэрин бэрэссэдээтэллэрэ, кинилэр солбуйааччылара, ССРС Үрдүкү Сэбиэтин палаталарын уонна комитеттарын бастайааннай хамыһыыйаларын бэрэссэдээтэллэрэ, ССРС атын норуодунай депутаттара — хас биирдии сойуустаах өрөспүүбүлүкэлэртэн биирдии, ону тэҥэ автономиялаах өрөспүүбүлүкэлэртэн иккилии бэрэстэбиитэл, уонна автономиялаах уобаластартан уонна уокуруктартан биирдии.

1938—1990 сылларга ССРС ҮСП маннык курдук тутуллаах этэ:

  • Секретариат (уопсай)
  • Президиум Бэрэссэдээтэлин Секретариата
  • Президиум Сэкирэтээрин Секретариата
  • Президиум Бэрэссэдээтэлин Приёмнайын Аппарата
  • Канцелярия
  • Юридическай салаа
  • Дьыалалар салалталара
  • Сэбиэттэр үлэлэрин боппуруостарын салаата
  • Палаталар бастайааннай хамыыһыйаларын үлэлэрин салаата
  • Наҕараадаламмыттары учуоттуур уонна суруйар салаата
  • Буруйу аһыныы хадаатайыстыбаларын көрөрү бэлэмниир салаа
  • Үп-харчы, хаһаайыстыбаннай салаа
  • Иһитиннэрии, статистика салаата
  • Сойуус Сэбиэтин уонна Омуктар Сэбиэттэрин сокуону оҥорор этиилэрин, омук дойдуларын дьыалаларын, ССРС гражданствотыгар ылар, таһаарар уонна ууратар хамыыһыйалара
  • Администрациянан-сиринэн-уотунан арахсыы, омук сирин иһитиннэриилэрин сектордара, аналсектор.

Гражданнары приёмнаааһын

ССРС гражданнарын приемнааһын маннык аадырыһынан барара: Москва, Маркс проспегын уонна Калинин проспегын муннуктарыгар турар 4/7 №-дээх дьиэ.

Ордук көхтөөхтүк дьону ССРС ҮСП-мун бастакы Бэрэссэдээтэлэ Калинин М. И. сирэй көрсөн кэпсэтэрэ, кини кэннинээҕи бэрэссэдээтэллэр дьону сирэй көрсүбэттэр кэриэтэ этэ.

Үлэтин бүтэһик күнэ

Click to Shrink Back Termination of activity Presidium of the Supreme Soviet of the Soviet Union, 14.12.1991.jpg

ҮСП устуоруйаҕа эрэ хаалыа.14 декабря 1991

ССРС 1991 сыл балаҕан ыйын 5 күнүнээҕи уурааҕынан ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Президиума бэйэтин үлэтин тохтоппута[16].

1991 сыл алтынньы 18 күнүгэр октября года ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Президиума бүтэһик мунньаҕын ыыппыта[17].

1991 сыл ахсынньы 12 күнүгэр года РСФСР Үрдүкү Сэбиэтин Президиума Беловежскай сөбүлэҥи көҥүллээн, олоххо киллэрбитэ, онон ССРС олохтонорун туһунан дуогабар көтүрүллэрин туһунан биллэрбитэ.

Архыып пуондата хараллар сирэ

АБ СА (урукку ӨӨКС)

Р-7523 №дээх пуонда, 151 описьтаах, 186143 хараллар единицэ[18]

Быһаарыылар

  1. ↑ Лукьянова Е. А. Российская государственность и конституционное законодательство в России (1917—1993), М., МГУ, 2000, с.84
  2. ↑ Joseph E Davies Mission to Moscow. — Read Books Ltd, 2013. — 416 с. — ISBN 978-1406737851
  3. ↑ Roosevelt, Franklin D. Public Papers of the Presidents of the United States: F.D. Roosevelt, 1939, Volume 8. — Best Books on, 1941. — С. 538. — 636 с.
  4. ↑ Herbert Levy Henry Morgenthau, Jr.: The Remarkable Life of FDR's Secretary of the Treasury. — Skyhorse Publishing, Inc., 1941. — С. 525. — 576 с. — ISBN 9781602399716
  5. ↑ Soedjatmoko An Introduction to Indonesian Historiography. — Equinox Publishing, 2006. — С. 289. — 427 с. — ISBN 9789793780443
  6. ↑ Закон СССР от 1 декабря 1988 г. N 9853-XI «Об изменениях и дополнениях Конституции (Основного Закона) СССР». Сигэнии күнэ: 12 Сэтинньи 2025.
  7. ↑ Закон СССР от 14 марта 1990 г. N 1360-I «Об учреждении поста Президента СССР и внесении изменений и дополнений в Конституцию (Основной Закон) СССР». Сигэнии күнэ: 11 Сэтинньи 2025.
  8. ↑ Конституция (Основной закон) СССР в редакции от 5 декабря 1936 г. / Глава III. Высшие органы государственной власти Союза Советских Социалистических Республик (ст.ст. 30 - 56). constitution.garant.ru. Сигэнии күнэ: 4 Сэтинньи 2025. Архивировано 2 Кулун тутар 2019 года.
  9. ↑ Закон СССР от 7.08.1940 года «Об изменении и дополнении статей 13, 23 и 48 Конституции (Основного Закона) СССР». Сигэнии күнэ: 11 Сэтинньи 2025.
  10. ↑ Закон СССР от 19 марта 1946 года «О количественном составе Президиума Верховного Совета СССР»
  11. ↑ Закон СССР от 25 февраля 1947 г. «Об изменении и дополнении текста Конституции (Основного Закона) СССР»
  12. ↑ Заседания Верховного Совета СССР: Десятая сессия Верховного Совета СССР 1-го созыва (28 января — 1 февраля 1944 г.). Стенографический отчет.1944. стр.329. Сигэнии күнэ: 11 Сэтинньи 2025.
  13. ↑ Закон СССР от 25 декабря 1958 года «О внесении изменений и дополнений в статьи 48 и 83 Конституции (Основного Закона) СССР». Сигэнии күнэ: 11 Сэтинньи 2025.
  14. ↑ Закон СССР от 3 августа 1966 г. N 12-VII «О внесении изменения в статью 48 Конституции (Основного Закона) СССР». Сигэнии күнэ: 11 Сэтинньи 2025.
  15. ↑ Указ ПВС СССР от 21 сентября 1989 г. N 534-I "Об отмене Указа Президиума Верховного Совета СССР от 20 февраля 1978 года «О награждении Генерального секретаря Центрального комитета КПСС, Председателя Президиума Верховного Совета СССР, председателя Совета обороны СССР маршала Советского Союза Брежнева Л. И. орденом Победа». Сигэнии күнэ: 11 Сэтинньи 2025.
  16. ↑ Закон СССР от 05.09.1991 г. «Об органах государственной власти и управления Союза ССР в переходный период». Сигэнии күнэ: 11 Сэтинньи 2025.
  17. ↑ Незаметное историческое событие Архивная копия от 8 Ыам ыйын 2021 на Wayback Machine // «Известия», 19 октября 1991, № 250 (23516)
  18. ↑ Государственный архив Российской Федерации Фонды по истории СССР.Путеводитель. Том 3. 1997. Сигэнии күнэ: 11 Сэтинньи 2025.

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар