Ленскэйдээҕи салаа

Салаа орто Өлүөнэни баһылаабыт уонна олохтоохтортон дьаһаах хомуйаары бэлэмнэммит Енисейдээҕи хаһаахтар хаайыыларын ситимигэр төрүттэммит. Салаа административнай киининэн 1632 сыллаахха Петр Бекетов төрүттээбит Ленскэй остуруога (кэлин Дьокуускай) буолбут. Ленскэйдээҕи салаа Арассыыйа Уһук Илин сирдэрин баһылыырыгар көмө буолар сиринэн былааннаммыт. Семён Дежнёв Чукотканы баһылыыр, Владимир Атласов — Камчатканы баһылыахтааҕа.

1665 сыллаахха Никита Черниговскай баһылыктаах бөлөх Киренскэйгэ Лаврентий Обухов саха буойуттарын баһылыгын (бойобуоданы) өлөрбүт. Накаастабылтан куттанан, Черниговскай бөлөҕүн сорох дьонун кытта Амурга куоппут уонна Степанов урусхалын кэнниттэн кураанах хаалбыт (Хабаров уонна Степанов Амурга төрүттээбит остуруоктарын курдук) Албазиҥҥа олохсуйар. Албазин Амурга кылаабынай пуун этэ^[1].

Петр I кэмигэр воеводство уларыйбыт уонна биир Сибиирдээҕи Губерния буолбут^[2].

Бойобуода саамай тэнийэр кэмигэр Өлүөнэ өрүс бассейынын хабара, онно Охотскай муора, Чукотскай арыы, Камчатка уонна быстах кэмҥэ Забайкалье киирсэллэрэ. Хотугу кыраныысса Студёнай муора, соҕуруу— Становай сис хайата этэ, тоҕо диэтэххэ Приамурьеҕа Поярков чинчийэр бөлөҕө (1643—1646 сылларга) былааннаабыт сыалын ситиспэтэҕэ.

Салаа кылаабынайынан остуруоктарынан олорор араас чинчийиилэри, үөрэтиилэри оҥорор биэс уоннуктар (пятидесятники) баһылыктаах саха хаһаахтарын уонна бирикээсчиттэрин нөҥүө үлэлэһэр киинтэн анаммыт бойобуода этэ. Духуобунай былаас итэҕэл нөҥүө оҥоһуллара. Дьаһалта кииннээн олорор сирдэригэр мастан тулуллубут айыы итэҕэлин храмнара уонна Спастааҕы эр дьон манастыырдара үлэлииллэрэ^[3].

• Анадырдааҕы остуроук (1649);
• Үөһээ Дьааҥы (1638);
• Бүлүү (1634);
• Эдьигээн (1632);
• Зашиверскай (1639);
• Халыматааҕы остуруок(1643);
• Өлүөхүмэ(1635);
• Охотскай (1647);
• Аллараа Камчаткатааҕы остуруок(1697).

• 1639—1644 — Головин Пётр Петрович, саха бастакы бойобуодата;
• 1644—1649 — Пушкин Василий Никитич;
• 1649—1651 — Францбеков Дмитрий Андреевич;
• 1675—1678 — Барнешлев Андрей Афанасьевич;
• XVII үйэ бүтэһигэ — П. П. Зиновьев;
• XVII үйэ бүтэһигэ — Гагарин Иван Петрович;
• 1710—1720 сыллар — Иван Иванович Полуэктов;
• XVIII үйэ саҕаланыыта — Траурнихт.