Бекетов Пётр Иванович

Ыраахтааҕы сулууспатыгар 1624 сыллаахха стрелецкай полкаҕа киирбитэ^[2]. 1627 сыллаахха көрдөһөн Сибииргэ Енисей остуруогар ыытыллыбыт.

1628 сыллаахха Максим Перфильев этэрээтигэр 1627 сыллаахха саба түспүт Аллараа Ангара тоҥустарын уоскутар соруктаах 90 киһилээх этэрээт баһылыгынан похуотка ыытыллыбыт. Олохтоох омуктарга байыаннай ньымаларынан буолбакка, угуйууларынан уонна «маанылааһынынан» сабыдыаллыырга ыйыы-кэрдии баара. Бекетов сорудаҕы ситиһиилээхтик толорбут. Ангара алын тардыытыгар Рыбинскай остуруогун туруоран Енисейскайга ясагы уонна аманаттары кытта төннүбүт^[1].

1631 сыллаахха Бекетов Енисей куораттан ыраах бохуокка айаннаабыта. Бу сырыыга 30 казактардаах этэрээти баһылыгынан улуу Өлүөнэ өрүскэ тиийэн, кытылларыгар тохтуохтаах этилэр. XVIII үйэтээҕи Сибиир историга Иоганн Фишер бу «командировканы» судаарыстыбаҕа балачча элбэх үлэни оҥорбут киһи өҥөтүн, дьоҕурун билинии быһыытынан сыаналаабыта. 1632 сыл сааһыгар Бекетов этэрээтэ Өлүөнэҕэ хайыы-үйэ кэлбитэ. Алдан өрүс түһэр сириттэн чугас бекетов казактара кэлин Дьокуускай диэн ааттаммыт остуруогу ктуппуттар. Саха остуруогар бирикээсчигинэн сылдьан Бүлүүгэ уонна Алдаҥҥа эспэдииссийэлэри ыыппыта, 1632 сыллаахха Эдьигээни, 1636 сыллаахха Өлүөхүмэни олохтообута^[3].

Кини оннугар Иван Галкин кэлбитин кэннэ Бекетов Енисей куоракка төннүбүтэ, онтон 1640 сыллаахха Москубаҕа 11 тыһыынча солкуобайдаах ясагы илдьибитэ. Москваҕа стрелецкай уонна казак баһылыгын чыынын ылбыта. 1641 сыллаахха Енисей остуруогар казактар ортолоругар головствонан наҕараадаламмыта^[3].

1652 сыллаахха Енисейскэйтэн «ускуустубата, кыһамньыта номнуо биллибит» Бекетов, Забайкалье бүрээттэригэр похуокка туруммут. Селенга төрдүн чугаһыгар Усть-Прорва остуруогун туруорбута. Ол кэнниттэн кини этэрээтэ Селенга үөһэ тахсан, салгыы Хилкэ устун Ирген күөлгэ диэри тахсыбыта, онно 1653 сыллаахха Ирген остуруога олохтообута. Кыһыары күһүн Яблоновай сиһи туораан, 53 киһилээх этэрээт Ингода өрүс хочотугар түһэр. Иргентэн Ингодаҕа диэри Бекетов ааспыт суола кэлин Сибиир трактатын сорҕото буолбута. Ингода өрүс тоҥмутугар, билиҥҥи Чита оройуонугар Ингода кыстыгын олохтообута.

1654 сыл сэтинньитигэр Андрей Селезнев салайааччылаах Бекетов этэрээтин 10 хаһааҕа Нерчинскай өрүс төрдүгэр тиийэн Нелюдскэй остуруогу^[4] (билигин Нерчинскай) уурбуттар. «Сурук» суруллубута:

Шилкин остуруогар Бекетов этэрээтэ, аччыктаан эрэ буолбакка, өрө турбут бүрээттэр төгүрүктээһиннэрин тохтото сатаан, ыарахан кыһыны туораабыта. 1655 сыл сааһыгар бүрээттэри кытта сыһыаны олохтоон, этэрээт остуруогу хаалларарга уонна аччыктаан өлбөт туһугар Амуурга барарга күһэллибитэ.

1660 сыллаахха Енисейскэйтэн Бекетов Тобольскайга сулууспаҕа барбыт, онно 1661 сыллаахха протопоп Аввакумы (Бекетовтыын иирсээн тахсыбыт) уонна Юрий Крижаничтыын көрсүбүт.