Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Корнилова Зоя Афанасьевна

Зоя Афанасьевна Корнилова (1939 сыл ыам ыйын 22 күнэ, Кыыллаах[d], Өлүөхүмэ улууһа, Саха АССР, РСФСР, ССРС — 2025 сыл кулун тутар 5 күнэ, Москва, Арассыыйа)[1] — сэбиэскэй уонна арассыыйа судаарыстыбаннай уонна бэлиитикэ диэйэтэлэ, экэнэмиис. Арассыыйа Бэдэрээссийэтин Судаарыстыбаннай Дууматын Бэдэрээлинэй мунньаҕын II ыҥырыытын дьокутаата (1995—1999), РСФСР норуодунай дьокутаата (1990—1993), 1990-с сыллар саҕаланыыларыгар Арассыыйа Бэдэрээссийэтин Бэрэсидьиэнигэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бастайааннай бэрэстэбиитэлэ. Арассыыйа Бэдэрээссийэтин үтүөлээх экэнэмииһэ, Саха Өрөспүүбүүкэтин Ытык киһитэ[2].

Олоҕун олуктара

Зоя Афанасьевна Корнилова 1939 сыллаахха ыам ыйын 22 күнүгэр Саха АССР Өлүөхүмэ оройуонун Кыыллаах сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ. 1966 сыллаахха Новосибирскайдааҕы сэбиэскэй кооператив эргиэн институтун экэниэмикэ бакылтыатын «экэнэмиис» идэтин бүтэрбитэ. 1971 сыллаахха хандьыдаат диссэртээссийэтин көмүскээбитэ, Саха сиригэр экэниэмикэ билимин хандьыдаатын учуонай истиэпэнин ылбыт бастакы дьахтар буолбута[2][3].

Билим үлэтэ, үлэтэ-хамнаһа

Институту бүтэрэн баран Дьокуускайга Хотугу Сир айылҕатын ресурсаларын кэлимник баһылааһын экэниэмикэтин институтун салаатын сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ[2]. Зоя Афанасьевна 20-чэ сыл Билим Академиятын Дьокуускайдааҕы филиалыгар үлэлээбитэ. Хотугу норуоттар олохторун таһымын үөрэтиигэ анаммыт 60-тан тахса билим үлэ ааптара. Кини чинчийиилэрэ Саха Сирэ урут саныыртан лаппа улахан кээмэйдээх валовой бородууксуйаны оҥорон таһаарарын уонна национальнай дохуоту сиэрдээхтик үллэһиннэрдэххэ, дотацияланар эрэгийиэннэр категорияларыттан тахсыан сөбүн көрдөрбүтэ[3].

Араас сылларга Арассыыйа Бэдэрээссийэтин Бэдэрээлинэй мунньаҕын Бэдэрээссиэйэлии Сэбиэтин (нууч.) (сах.Аппаратын сүбэһитинэн үлэлээбитэ[2].

Политическай карьерата

1990 сылтан 1993 сылга диэри — РСФСР норуодунай дьокутаата, Арассыыйа Бэдэрээссийэтин Үрдүкү Сэбиэтин Национальностар Сэбиэттэрин чилиэнэ, Үрдүкү Сэбиэт Президиумун иһинэн Үрдүкү Экэнэмичиэскэй Сэбиэт чилиэнэ, Арассыыйа Бэдэрээссийэтэ, автономнай уобаластар, автономнай уокуруктар уонна аҕыйах ахсааннаах норуоттар састааптарыгар киирэр өрөспүүбүлүкэлэр социальнай-экономическай сайдыыларын боппуруостарын Национальностар Сэбиэттэрин Хамыыһыйатын бэрэссэдээтэлэ, «Суверенитет и равенство» фракция чилиэнэ. Хамыыһыйа көҕүлээһининэн Хотугу сир олохтоохторугар пенсияларыгар оройуон коэффициенын туһаныы сокуонунан бигэргэтиллибитэ[2][4].

1990-с сыллар саҕаланыыларыгар дьокутаат үлэтин Арассыыйа Бэдэрээссийэтин Бэрэсидьиэнин иһинэн Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бастайааннай бэрэстэбиитэлин үлэтин кытта дьүөрэлээбитэ, өрөспүүбүлүкэ саҥа устуоруйатыгар бу дуоһунаһы ылбыт бастакы уонна соҕотох дьахтар буолбута[4]. Бу дуоһунаска кини чуолаан, постпредство РСФСР Бырабыыталыстыбатыттан РСФСР Бэрэсидьиэнигэр хос бас бэриннэриини ситиспитэ уонна үрдүк сололоох дьону көрсүһүүнү тэрийэрэ[5].

1995 сыллаахха Арассыыйа Бэдэрээссийэтин Судаарыстыбаннай Дууматын Бэдэрээлинэй Мунньаҕын II ыҥырыытын дьокутаатынан талыллыбыта. Судаарыстыбаннай Дуумаҕа Уһук Хоту уонна Уһук Илин кыһалҕаларын быһаарыыга туһуламмыт кэккэ сокуоннары ылыныыны көҕүлээбитэ, ону тэҥэ «сир баайын туһунан», «акционернай уопсастыбалар тустарынан», «күндү металлар уонна таастар тустарынан» уо. д. а. сокуоннары оҥорууга кыттыбыта[3][4].

Госдуумаҕа үлэлээбитин кэннэ Саха Өрөспүүбүлүкэтин Судаарыстыбаннай Мунньаҕын (Ил Түмэн) II, III уонна IV ыҥырыыларын дьокутаатынан талыллан Хотугу Сир, Арктика уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар айылҕа харыстабылын уонна кыһалҕаларын кэмитиэтин бэрэссэдээтэлинэн, ону таһынан Арассыыйа Бэдэрээлинэй Мунньаҕын кытта бииргэ үлэлээһин Кэмитиэтин бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбитэ[5][4].

2025 сыл кулун тутар 5 күнүгэр Москваҕа 85 сааһыгар өлбүтэ[4]. Бырастыылаһыы кулун тутар 11 күнүгэр Дьокуускайга Суорун Омоллоон аатынан Опера уонна балет судаарыстыбаннай тыйаатырыгар ааспыта[6].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • «Үлэҕэ уһулуччутун иһин» мэтээл (1986)[7][4];
  • «Үлэ бэтэрээнэ» мэтээл (1987);
  • Өлүөхүмэ улууһун ытык киһитэ[7];
  • Арассыыйа Бэдэрээссийэтин үтүөлээх экэнэмииһэ (нууч.) (сах. (1991)[2];
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ытык киһитэ (2014 сыл балаҕан ыйын 26 күнэ) — федерализмы уонна парламентаризмы бөҕөргөтүүгэ, Арассыыйа Бэдэрээссийэтинуонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин сокуоннарын үөскэтиигэ уонна тупсарыыга ураты өҥөлөрүн иһин, өрөспүүбүлүкэ социальнай-экономическай сайдыытыгар кылаатын уонна өр сыллаах таһаарыылаах уопсастыбаннай-политическай үлэтин үлэтин иһин[8][2][4].

Быһаарыылар

  1. ↑ Корнилова Зоя Афанасьевна (рус.). Институт Социальных Систем. Сигэнии күнэ: 27 От ыйын 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Корнилова Зоя Афанасьевна. Биографическая энциклопедия. Сигэнии күнэ: 27 От ыйын 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Ушла из жизни выдающийся государственный деятель Зоя Корнилова. Национальная библиотека РС(Я). Сигэнии күнэ: 27 От ыйын 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Ушла из жизни Зоя Корнилова – выдающийся политик и патриот Якутии. Улус Медиа (5 Кулун тутар 2025). Сигэнии күнэ: 27 От ыйын 2026.
  5. ↑ 1 2 Единственная женщина-постпред Якутии Зоя Корнилова отмечает 85-летний юбилей. ЯСИА (22 Ыам ыйын 2024). Сигэнии күнэ: 27 От ыйын 2026.
  6. ↑ Прощание с Зоей Корниловой состоится 11 марта в Якутске. Улус Медиа (10 Кулун тутар 2025). Сигэнии күнэ: 27 От ыйын 2026.
  7. ↑ 1 2 Корнилова Зоя Афанасьевна. SakhaNews. Сигэнии күнэ: 27 От ыйын 2026.
  8. ↑ Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дарханын 26.09.2014 2885 №-дээх Ыйааҕа. Сигэнии күнэ: 27 От ыйын 2026.

Сигэлэр

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар