Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Копырин Николай Захарович

Николай Захарович Копырин (1923 сыл ахсынньы 5 күнэ, Өнөр нэһилиэгэ, Саха АССР — 2011 сыл атырдьах ыйын 29 күнэ) — саха литературатын (поэзиятын) чинчийээччи, литература ырытааччыта, тыл билимин хандьыдаата (1967), ССРС Билим Академиятын Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх бэтэрээнэ, Аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕа[1].

Олоҕун олуктара

Ахсынньы 5 күнүгэр 1923 сыллаахха Уус-Алдан Өнөрүгэр төрөөбүт. 1940 сыллаахха Дьокуускайдааҕы педагогика институтугар үлэһиттэр факультеттарыгар үөрэнэ киирбит да, сэрии саҕаланан үөрэҕин тохтоппут[1].

Сэрии сылларыгар

Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа. Кыһыл Аармыйаҕа 1942 сыллаахха атырдьах ыйын 18 күнүттэн, 17 сааһыгар, ыҥырыллыбыт. Тимир суол сэриилэригэр суол оҥорооччу саллаатынан сулууспалаабыт.

Байыаннай-чөлүгэр түһэрэр тимир суол сэриилэригэр 4-с Украина фронугар сулууспалаабыт. Онтон тимир суол сэриилэрин миналаах-дэлби тэптэрэр взводун састаабыгар Белоруссияны, Польшаны босхолооһуҥҥа, Берлины ылыыга кыттыбыт.

Сэрии кэнниттэн тута демобилизацияламматах: тимир суол сэриитин састаабыгар Москубаҕа трамвай линиятын тутуутугар, онтон икки сыл Апшерон тумул арыытыгар эргиччи электрификацияламмыт тимир суол тутуутугар кыттыбыт[2].

Мин ааспыты киэргэтиэхпин да, үөҕүөхпүн да баҕарбаппын. Сэрии кэмигэр Кыһыл Аармыйа дьиссипилиинэтэ уонна моральнай-политическай тыына олус күүстээҕэ. Бэйэ-бэйэни намтатыы, национализм суох этэ. Төрөөбүт дойдуга, норуокка бэринии баһыйар этэ

— Н.З. Копырин «Олоҕум оҥкуллара» кинигэтиттэн

1947 сыл олунньутугар демобилизацияламмыт.

Чинчийэр үлэтэ

1953 сыллаахха Саха педагогика институтун филология факультетын бүтэрбит.

1961 сылга диэри Уус-Алдан улууһун Өнөр аҕыс кылаастаах оскуолатыгар учууталынан уонна дириэктэринэн үлэлээбит.

1961 сылтан Тыл, литератуура уонна устуоруйа институтун аспирантуратыгар киирбит.

1963 сылтан онно алын билим үлэһитинэн үлэлээбит.

1968 сыллаахха "С. Р. Кулачикова-Эллэй поэзияҕа айар үлэтэ" тиэмэҕэ кандидат диссертациятын көмүскээбит (Боескоров Гаврил Ксенофонтович салайааччылаах).

1982 сылтан "Литература народов СССР" диэн идэҕэ старшай билим үлэһитин аата иҥэриллибит[1].

Копырин алта монография уонна билим-популярнай ыстатыйалар биэс хомуурунньуктарын ааптара. "Саха поэзиятын дьүһүннүүр ньымалара" диэн үлэтэ (сахалыы уонна нуччалыы тахсыбыт) омук тылынан дьүһүйүүтүн уратыларын ырытар.

Н. 3. Копырин саха суруйааччыларын уонна уопсастыбаннай диэйэтэллэрин үтүө ааттарын сөргүтүүгэ үлэлээбит. 1996 с. «В.В. Никифоров - Күлүмнүүр» диэн саха литератууратын төрүттээчилэртэн биирдэстэрин туһунан монографияны таһаарбыт. 1999 с. «Н. Н. Павлов - Тыаhыт» диэн үлэтин бэчээттэппит. Манна саха литератууратыгар, ноуукатыгар уонна култууратыгар биллэр-көстөр суолу хаалларбыт, аанньа ахтыллыбатах прозаик, литератуура кириитигэ, тылбаасчыт, лексикограф Павлов-Тыаһыт туһунан суруйбут.

Учуонай олоҕун тиһэх сылларыгар дылы үлэлээбит. «Литература Якутии на современном этапе, 1980-1990-е гг.» диэн 2002 сыллаахха тахсыбыт хомуурунньукка киирбит уочаркатыгар аныгы поэзия уратыларын, хайысхаларын, тосхоллорун көрдөрбүт.

Н. З. Копырин өрөспүүбүлүкэ биир биллэр публицииһэ этэ. Сиэр-майгы, чэгиэн олох, бэйэҕэ уонна тулалыыр дьоҥҥо эппиэтинэстээх сыһыан туһунан 200-тэн тахса ыстатыйаны бэчээттэппит.

2011 сыллаахха атырдьах ыйын 29 күнүгэр өлбүт.

Үлэлэрэ

  • Поэзия Элляя (о творчестве поэта С. Р. Кулачикова-Элляя) / Якутский филиал Сибирского отделения АН СССР — Якутск: Якуткнигоиздат, 1964—175 с.
  • Образ В. И. Ленина в Якутской литературе / Якутский филиал Сибирского отделения АН СССР — Якутск: Якутское книжное издательство, 1970 — 73 с.
  • Живописание словом (сборник статей и рецензий) / Якутск: Якутское книжное издательство, 1975
  • Тимофей Сметанин: Олоҕо уонна айымньыта (о творчестве писателя Тимофея Сметанина) / Якутск: Якутское книжное издательство, 1976—128 с.
  • Изобразительные средства якутской поэзии / Якутск: Якутское книжное издательство, 1981—191 с.
  • К новым рубежам: Заметки о якутской поэзии 1955—1975 гг. / Якутский филиал Сибирского отделения АН СССР — Якутск: Якутское книжное издательство, 1988 — 86 с.
  • Все цвета радуги (литературно-критические статьи, рецензии, заметки) / Якутск: Якутское книжное издательство, 1992. — 110 с.
  • Тяжелое испытание: Якутская поэзия периода Великой Отечественной войны и послевоенные десятилетия / Якутск: Якутский научный центр СО РАН, 1994 — 83 с.
  • Изобразительные средства якутской поэзии / Академия наук Якутии, Институт гуманитарных исследований — Якутск: Издательство «Бичик», 1997—172 с.
  • Немеркнущая слава (о жизни и творчестве С. С. Васильева-Борогонского), 2007[3][1].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

Аатын үйэтитии

2023 сыллаахха Гуманитарнай чинчийии Института Копырин 100 сылыгар аналлаах конференция ыыппыт. Саха сирин Национальнай библиотекатыгар кини үлэлэрин пуондата тэрилибит[7]; 2024 чыллаахха Өнөр библиотекатыгар Николай Захарович Копырин аатын иҥэриллибит[8].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 НИКОЛАЙ ЗАХАРОВИЧ КОПЫРИН. cyberleninka.ru. Сигэнии күнэ: 8 Олунньу 2026.
  2. ↑ Воспоминания Н. З. Копырина. Якутский научный центр СО РАН. Сигэнии күнэ: 9 Олунньу 2026.
  3. ↑ Копырин Николай Захарович | Национальная библиотека РС(Я) (рус.). nlrs.ru. Сигэнии күнэ: 8 Олунньу 2026.
  4. ↑ Копырин Николай Захарович. Сигэнии күнэ: 8 Олунньу 2026.
  5. ↑ Солдат Великой той войны.pdf, Google Docs. Сигэнии күнэ: 8 Олунньу 2026.
  6. ↑ Копырин Николай Захарович. Сигэнии күнэ: 8 Олунньу 2026.
  7. ↑ Круглый стол, посвященный 100-летию со дня рождения литературоведа, кандидата филологических наук, участника ВОВ Н.З. Копырина, ИГИ СО РАН. Сигэнии күнэ: 8 Олунньу 2026.
  8. ↑ Онерской сельской библиотеке присвоили имя ученого литературоведа Николая Захаровича Копырина, Национальная библиотека РС(Я). Сигэнии күнэ: 8 Олунньу 2026.

Категориялар