Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Эмчит Сөдүөт

Федот Петрович Иванов (1963 сыл ахсынньы 18 күнэ, Дьөккөн нэһилиэгэ, Саха АССР) — Эмчит Сөдүөт уонна Дьөккөн Сөдүөтэ диэн ааттарынан биллэр арассыыйатааҕы саха эмчитэ уонна уопсастыбаннай диэйэтэл. Ойууннааһыҥҥа саха уонна эбэҥки төрүт үгэстэрин утумнааччы быһыытынан биллэр.

Олоҕун олуктара

1963 сыллаахха ахсынньы 18 күнүгэр Бүлүү улууһун Дьөккөн нэһилиэгэр төрөөбүтэ.

Бэйэтэ ахтарынан, ураты күүһэ 1971 сыллаахха биир дьикти түбэлтэ кэнниттэн («уҥа санныгар туох эрэ уота олорон сандаарыс гыммыт») аан бастаан биллибитэ, онтон ыла тартарар ыарыынан ыалдьыбыт курдук буолбут. Кэлин ол түбэлтэни Ньыыкан эмчит «өбүгэлэриҥ эккин-сааскын арыйбыттар» диэн быһаарбыт[1][2].

Оскуолаҕа Хампаҕа үөрэнэ сылдьыбыта биллэр. Уопсай үөрэхтээһинтэн ураты атын үөрэхтээҕэ биллибэт[3].

1995 сыллаахха Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун эмчиттэрин Ассоциациятын кэккэтигэр киирбитэ[2]. 2011 сыллаахха Арассыыйа Федерациятын Коммунистическай баартыйатын (нууч. КПРФ) чилиэнэ буолбута, маннык быһаарыныытын социал-демократическай (нууч.) (сах. хайысхалаах идеялары өйүүрүнэн быһаарбыта[4].

Төрөөбүт нэһилиэгэр Дьөккөҥҥө олорор[1].

Дьарыга

Бэйэтин «ойуун» буолбакка, «саха эмчитэ» диэн ааттанар. Ойууннааһыны «тыйаатыр оонньуутугар» кубулуталларын сөбүлээбэтин биллэрэр[1].

Эмтииригэр алгыһы уонна Саха сирин эмтээх отторун туһанар. Эмтиэн иннинэ өбүгэлэриттэн көмө көрдөһөн сиэр-туом толорор[2].

XX үйэ түөрт улахан эмчитин уонна ойуунун үөрэнээччитинэн, утумнааччытынан ааҕыллар[1][2]:

  • 1981 сылтан Ньыыкан эмчит (Никон Васильев) сүбэтин-аматын, үөрэҕин ылбыта;
  • 1982 сыллаахха Сахаар эмчит (Захар Прокопьев) алгыһын ылбыта;
  • 1995 сыллаахха 106 саастаах эбэҥки удаҕанын Мотуруона Кульбертинованы кытта көрсүбүтэ;
  • 2000 сылтан эбэҥки улуу ойуунугар Савейга (С. С. Васильев) үөрэнээччинэн уонна «кутуруксутунан» сылдьыбыта.

1989 сылтан, 26 сааһыттан, дьону эмтээн саҕалаабыта[2]. 1990-с сылларга киэҥник биллибитэ, киниэхэ дойду араас муннуктарыттан, ол иһигэр бэлитиичэскэй уонна уопсастыбаннай диэйэтэллэр, эмтэнэ кэлэллэрэ[4].

Ыһыах уонна инаугурация курдук улахан тэрээһиннэргэ Саха сирин баһылыга Айсен Николаевы кытта хаста даҕаны көстүбүтэ[3][5].

Эмчит Сөдүөт туһунан Франция, Япония киинэ хампаанньалара, ону таһынан BBC телеканал документальнай киинэлэри устубуттара[6]. 2022 сыллаахха арассыыйатааҕы «Royal Cheese» онлайн-сурунаал кинини «Дойду бастыҥ 5 ойууна» диэн испииһэккэ киллэрбитэ[7]. Этнограф Анатолий Алексеев «Тунгусский шаманизм» (2025) диэн манагыраапыйатыгар биир сүрүн информант быһыытынан кыттыбыта[8].

Дьиэ кэргэнэ, аймахтара

  • Дьөккөн сириттэн Анна Павлова — Алыһардаах удаҕан уонна Саха норуотун мэдиссиинэтин ассоциациятын төрүттээччи Владимир Кондаков төрүттээхтэр (кинини кытта Сөдүөт эмчит 1981 сылтан билсэрэ уонна доҕордоһоро). Кинилэр бары биир уустан төрүттээхтэрэ сабаҕаланар[5][2].
  • Кэргэнэ, оҕото суох[3].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 Дьөккөн Сөдүөтэ: «Саха сирин саамай бүтэһик ойууна – Савей» (рус.). Кыым. Сигэнии күнэ: 20 От ыйын 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 Протопопов С. С., 2023, с. 75
  3. ↑ 1 2 3 Айсена Николаева на Ысыахе Олонхо сопровождал шаман-коммунист Сөдүөт (рус.). Sakhaday. Сигэнии күнэ: 20 От ыйын 2026.
  4. ↑ 1 2 Якутский шаман Федот Иванов вступил в ряды КПРФ (рус.). 1sn.ru (2 Ахсынньы 2011). Сигэнии күнэ: 20 От ыйын 2026.
  5. ↑ 1 2 Ил Дархан и первая леди вместе с известным шаманом (рус.). bezformata.com (1 От ыйын 2019). Сигэнии күнэ: 20 От ыйын 2026.
  6. ↑ Исследователь шаманизма о Савее (рус.). Библиотека п. Иенгра. Сигэнии күнэ: 20 От ыйын 2026.
  7. ↑ Современный шаманизм: 5 лучших шаманов России (рус.). Royal Cheese. Сигэнии күнэ: 20 От ыйын 2026.
  8. ↑ «Тунгусский шаманизм» Анатолия Алексеева (рус.). Вечерний Якутск (1 Муус устар 2025). Сигэнии күнэ: 20 От ыйын 2026.

Литература

  • Протопопов С.С. Феномен отосута-лекаря в системе народной медицины Саха (Якутов): культурологический анализ // Миссия конфессий. — 2023. — Т. 12, № 8 (73). — С. 75. — ISSN 2499-9423..

Категориялар

© Правообладателем данного материала является АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».
Использование данного материала на других сайтах возможно только с согласия АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».