Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Савей ойуун

Савей ойуун (нууч. Семён Степанович Васильев; 1936 сыл тохсунньу 10 күнэ, Усть-Уркима[d], Уһук Илиҥҥи кыраай[d] — 2013 сыл сэтинньи 1 күнэ, Иенгра[d], Саха сирэ) — Савей диэн аатынан биллэр эбэҥки ойууна.

Олоҕун олуктара

1936 сыллаахха тохсунньу 10 күнүгэр Уһук Илиҥҥи кыраай (билигин — Амур уобалаһа) Усть-Уркима (нууч.) (сах. бөһүөлэгэр төрөөбүт[1]. Атын дааннайдарынан, 1938 сыллаахха Орто Ларба өрүс аттынан төрөөбүт, оттон бэйэтэ төрөөбүт сылынан 1932-с сылы ааттыыр эбит[2].

Усть-Уркима алын сүһүөхтээх оскуолатыгар үөрэммит.

1966 сыллаахха Саха АССӨ Нүөрүҥгүрү улууһун Золотинка бөһүөлэгэр көспүт, онно булчутунан, табаһытынан, оробуочайынан үлэлээбит. 1967 сылтан Кыра Ньымныырга Дьокуускайдааҕы геология чинчийиилэрин ыытар баартыйа иһинэн табаһытынан, таба ыытааччытынан (нууч. Каюр) үлэлээбит.

Үөлээннэхтэрин туоһуларынан, түөрт уонча сааһыгар диэри иччигэ, таҥараҕа итэҕэйбэт эбит, онтон 1970-с сыллар саҕаланыыларыгар «ойуун ыарыытынан» ыалдьыбыт, ол эбэтэр мэнэрийэн, эттэтэн барбыт. Онно кинини ойуун үөрэҕэр эһэтэ уһуйбут, кини эмиэ ойуун эбит.

Бастакытын 1972 сыллаахха кыырбыт. 1973 сыллаахха ойуун буоларыгар аҕатын ууһун кырдьаҕастарын сөбүлэҥнэрин ылбыт.

1975 сыллаахха бастакы дүҥүрүн туппут. Оччолорго Алдан улууһун «Алдан» холкуоһугар табаһыттыыр буолан, сүрэхтэниитин Барыылаах өрүс кытылыгар ааспыт.

Бу кэмтэн ыла билгэлээн, кыыран, дьону эмтээн саҕалаабыт. Ойууннааһынынан ордук көхтөөхтүк уонна аһаҕастык 1990-с сылларга дьарыктаммыт[1].

2013 сыллаахха сэтинньи 1 күнүгэр Нүөрүҥгүрү улууһун Иенгра сэлиэнньэтигэр өлбүт[3][2].

Ойууннааһына

Савейга кутуруксуттаабыт, ойууннааһыны чинчийбит устуорук уонна этнограф Анатолий Алексеев суруйбутунан, Савей кыырыы бары көрүҥнэрин туһанар эбит. Ордук быар, бүөр, сүрэх ыарыыларын, тартарар ыарыыны сатаан эмтиир эбит[1].

1990-с сылларга А. А. Алексеевтыын Нью-Йорк (АХШ) уонна Кембридж (Улуу Британия) куораттарга ойууннааһыҥҥа аналлаах норуоттар икки ардыларынааҕы сэминээрдэри тэрийэн ыыппыттар.

2007 сыллаахха Савей, эмиэ А. А. Алексеев туоһутунан, 2014 сыллааҕы кыһыҥҥы Олимпия оонньуулара ыытыллар сирин быһыытынан Сочи куорат талылларын туһугар улахан кыырыыны оҥорбут[4].

Бүлүү улууһуттан төрүттээх Эмчит Сөдүөт (Федот Иванов) уһуйуутунан дьарыктаммыт.

2013 сыллаахха, таһыма үрдээбитин туоһутугар, тайах тириититтэн тигиллибит кумутун эһэ тирии кумуга уларыппыт. Таҥаһа-саба барыта холбоон 16 кг тиийэ ыйааһыннаах эбит[1].

Дьиэ кэргэнэ, аймахтара

  • Аҕата — Васильев Степан Владимирович, эбэҥки ингилас (атыннык инилас, интыл) ууһуттан төрүттээх; 1942 сыллаахха сэриигэ ыҥырыллыбыт, Благовещенскайга балыыһаҕа 1945 сыллаахха өлбүт;
  • Ийэтэ — Максимова Мария Петровна, бугачар ууһуттан төрүттээх;
  • Бастакы кэргэнэ — Колесова Мария Гаврильевна, бута ууһуттан төрүттээх, 1967 сыллаахха ыал буолбуттар, 1971 сыллаахха өлбүт;
  • Иккис кэргэнэ — Елизавета Максимовна, баттаки ууһуттан төрүттээх, «Золотинка» сопхуос булчута, 1971 сыллаахха ыал буолбуттар, 1996 сыл сэтинньитигэр өлбүт[1].

Сыанабыл

Савей ойууну «Эбэҥки улуу ойууна», «12-с халлаан ойууна» (ол аата аан дойду дьылҕатын көрөр кыахтаах), «Саха сирин биир күүстээх ойууна» диэн ааттыыллара[2][5].

Иенгра олохтоохторо кинини тайҕаҕа соҕотоҕун олорорун ордорор, холку майгылаах, мындыр өйдөөх-санаалаах, эбэҥки үгэстэрин, сиэрин-туомун тутуһар киһи быһыытынан ахтыбыттара[6].

Аатын үйэтитии

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 5 Савей (рус.). Библиотека села Иенгра. Сигэнии күнэ: 10 Бэс ыйын 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Самый сильный шаман Якутии ушел в вечность (рус.). 1sn.ru (8 Сэтинньи 2013). Сигэнии күнэ: 10 Бэс ыйын 2026.
  3. ↑ Последний путь шамана Савея (рус.). yakutiakmns.org (8 Сэтинньи 2013). Сигэнии күнэ: 10 Бэс ыйын 2026.
  4. ↑ С днём рождения, Савэй-ойуун! (рус.). BezFormata. Сигэнии күнэ: 10 Бэс ыйын 2026.
  5. ↑ Скончался самый сильный шаман Якутии — Савей (рус.). SakhaPress (1 Сэтинньи 2013). Сигэнии күнэ: 10 Бэс ыйын 2026.
  6. ↑ Странник между мирами (рус.). 1sn.ru (16 Алтынньы 2014). Сигэнии күнэ: 10 Бэс ыйын 2026.
  7. ↑ «Савей» 2007 г. (рус.). Яндекс Дзен. Сигэнии күнэ: 10 Бэс ыйын 2026.
  8. ↑ Ученый из Якутии запечатлел на фото левитацию предметов (рус.). 1sn.ru. Сигэнии күнэ: 10 Бэс ыйын 2026.
  9. ↑ Видеомемуары (рус.). Сигэнии күнэ: 10 Бэс ыйын 2026.

Литература

  • Алексеев А. А., Алексеева С. А. Тунгусский шаманизм: опыт этнографического исследования. — Якутск : [б. и.], 2025.

Категориялар

© Правообладателем данного материала является АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».
Использование данного материала на других сайтах возможно только с согласия АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».