Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Уот Уһутаакы

Уот Уһутаакы (нууч. Уот Усутакы) — «Дьулуруйар Ньургун Боотур» олоҥхо омсолоох дьоруойа, айыы аймаҕын уонна Ньургун Боотур өстөөҕө, Аллараа дойду абааһыларын баһылыктара.

Ойуулааһына

Олоҥхоҕо Аллараа дойду тоҕус хартыгаһын ааттаах бухатыыра, Муус Кудулу байҕал иччитэ диэн ойууланар.

Аата

Киэҥник тарҕаммыт сабаҕалааһынынан, аата «уотунан уһуурар» (моҕой) диэнтэн тахсыбыт[1].

Тас көрүҥэ

Сүүнэ улахан уонна дьикти быһыылаах-таһаалаах курдук ойууланар. Сүүһүгэр соҕотох харахтаах, сорох түбэлтэҕэ биир эрэ илиилээх. Сирэйэ алтан эбэтэр тимир курдук кытаанах. Тоҕус хос кутуу куйахтаах. Аптаах күүһүнэн салаа атахтаах уот садаҕа моҕойго кубулунар кыахтаах. Аҕыс атахтаах хара дьүһүннээх сүүнэ аттаах, ол ата эмиэ тимир куйахтардаах[2][3][4].

Ураты күүһэ

Кутаа уотунан уһуутуур дьоҕурдаах. Ханнык да харамайдартан быдан ордук күүстээх. Көннөрү сэпкэ-сэбиргэлгэ бэриммэт; кинини алгыстаах эбэтэр үөһээ дойду сэбинэн, холобур, Айыы Умсуур удаҕан биэрбит аптаах кымньыытынан эрэ кыайыахха сөп. Абааһы удаҕаннарын көмөтүнэн тиллэр уонна чөлүгэр түһэр кыахтаах[5][6].

Аймахтара

Аллараа дойду Тимир Дьигистэй, Тимир Ыйыста, Тимир Дьэһиэнтэй курдук абааһы бухатыырдарын кытта биир аймахха киирэр. Аҕата — Муус Суорун Уот Солуонньай, балта — Кыыс Кыскыйдаан[5][6][3].

Олоҥхоҕо оруола

Уот Уһутаакы Орто дойду олохтоохторуттан сиэртибэ биэрэллэрин уонна бэйэтин былааһын билинэллэрин ирдиир. Туйаарыма Куону уоран ылан, Аллараа дойдуга илдьэ барар. Таптыыр кыыһын быыһыы кэлбит Үрүҥ Уоланы өлөрөр, оттон Орто дойду 39 бухатыырын утутан кэбиһэн, хаайыыга сытыарар.

Бу кэннэ Ньургун Боотурдуун көрсөн, Араат Байҕалга, Кутаа уотунан уһуутуур күөл ортотугар баар таас хайа үрдүгэр кыргыһаллар.

Хапсыыһыы үгэнигэр салаа атахтаах уот садаҕа моҕой буолан кубулунар. Өстөөҕүн соруйан Кутаа уоттаах күөлгэ түһэрэр, кыайбыт курдук сананар.

Тиһэҕэр Туйаарыма Куо албаһыгар түбэһэн, Ньургун Боотур илиититтэн өлөр[7][5][8][9].

Култуураҕа

Быһаарыылар

  1. ↑ Кундэли. Лена Федорова: "Айыы Таҥара үөрэҕэ – өбүгэлэрбит төрүт итэҕэллэрэ"(биллибэт). kyym.ru. Сигэнии күнэ: 27 От ыйын 2026.
  2. ↑ Образы абааһы в якутском эпосе (рус.). Национальная библиотека Республики Саха (Якутия). Сигэнии күнэ: 22 Ыам ыйын 2024.
  3. ↑ 1 2 Дьулуруйар Ньургун Боотур: П. А. Ойуунускай олоҥхотунан оҕолорго ааҕар кинигэ / Саха Респ. үэрэҕин м-вота; [Н. В. Антонов оҥордо]. — Дьокуускай, 1993. — 89 с.
  4. ↑ Образ абааһы в якутском героическом эпосе олонхо. КиберЛенинка. Сигэнии күнэ: 27 От ыйын 2026.
  5. ↑ 1 2 3 4 Сравнительный анализ образной системы якутского и бурятского эпосов (рус.). Вестник СВФУ. Сигэнии күнэ: 16 От ыйын 2026.
  6. ↑ 1 2 3 Мифопоэтика образов в олонхо «Нюргун Боотур Стремительный» (рус.). Litera. Сигэнии күнэ: 16 От ыйын 2026.
  7. ↑ Персонажи эпоса Олонхо (рус.). Олоҥхо. Сигэнии күнэ: 16 От ыйын 2026.
  8. ↑ Антонов, 1993
  9. ↑ Ойуунускай, 2003
  10. ↑ В Якутии покажут новый мультипликационный сериал «Тойтой Боотур» на якутском языке, EXO-YKT.RU. Сигэнии күнэ: 16 От ыйын 2026.

Литература

  • Дьулуруйар Ньургун Боотур: П. А. Ойуунускай олоҥхотунан оҕолорго ааҕар кинигэ / Антонов Н. В.. — Дьокуускай, 1993. — 89 с.
  • Ойуунускай П. А. Дьулуруйар Ньургун Боотур : олоҥхо (2-е полное изд.) / бэчээккэ бэлэмнээтилэр П. Н. Дмитриев, С. П. Ойунская ; уопсай эрэдээксийэни оҥордо В. Н. Иванов ; ойуутугар В. С. Карамзин. — Дьокуускай: Сахаполиграфиздат, 2003. — 544 с.

Категориялар