Петрова Варвара Андреевна
Петрова Варвара Андреевна (1936 сыл ахсынньы 15 күнэ, Үөдэй нэһилиэгэ, Саха АССР — 2012 сыл кулун тутар 11 күнэ, Дьокуускай) — сэбиэскэй партийнай үлэһит, араас сылларга Ньурба, Горнай, Абый улуустарын баһылыга, Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ.
Олоҕун олуктара
1936 сыллаахха ахсынньы 15 күнүгэр Ньурба улууһун Үөдэй нэһилиэгэр төрөөбүт. Ыраах нэһилиэккэ оскуола суох буолан, үөрэххэ 10 сааһыгар биирдэ киирбит. Сэттэ кылааһы бүтэрэн баран, Бүлүү училищетыгар идэ ылар былааннаах киирбит. Бастакы куурустан көхтөөҕүн көрдөрөн хомсомуол үлэтигэр сылдьыбыт. Иккис кууруска училище бүттүүн хомсомуол тэрилтэтин салайар буолбут (400-чэ киһи), Бүлүү оройуонун райкомун чилиэнинэн талыллыбыт. 18 саастааҕар баартыйаҕа киирбит.
1957 с. Бүлүүтээҕи педагогическай училищены бүтэрбит. Бүлүүгэ хааллара сатаабыттарын үрдүнэн, 0 кылаас учууталынан дойдутугар Үөдэйгэ барбыт. Онтон хомсомуол райкомун инструкторынан, К. Маркс аатынан комсомольскай тэрилтэ секретарынан үлэлээбит.
Онтон 23 саастааҕар Үрдүкү партийнай оскуолаҕа үөрэттэрэ ыыппыттар. Интервьютугар кэпсээбитинэн, уруккуттан юрист буолар баҕалаах эбит, ол эрээри соҕотох стипендияҕа олорор кыаҕа суоҕа, туораттан көмө кэтэһэрэ эмиэ суох буолан, баартыйа оскуолатыгар үөрүүнэн үөрэнэ барбыт. Дьокуускайга эксээмэн туттаран баран бастаан 3 сыл Красноярскайга, онтон Иркутскайга үөрэммит. Үөрэҕин бүтэрээт, Саха АССР комсомол обкуомугар тыа сирин комсомолларын тэрилтэлэрин салаатыгар сэбиэдиссэйинэн анаммыт.
1965 сыллаахха Горнай улууһун Хаҥаластан (ол саҕана Орджоникидзе оройуона диэн ааттааҕа) арааран сөргүтэр туһунан уураах тахсыбытыгар, онно тохсунньуга райком иккис сэкирэтээринэн ананан барбыт. "Ол саҕана Бэрдьигэстээх отой ыһыллыбыт дэриэбинэ этэ, — диэн ахтыытыгар эппит. — Суол мөлтөх буолан, киэһэ хойут нэһиилэ тиийбиттэр: «Хонор сир суох, хонтуора суох, олоппос, остуол суох. Ол эрээри үлэни саҕалыахха наада этэ. Хайдах эрэ барытын ситиспиппит. 11 сыл иккис сэкирэтээринэн үлэлээбитим. Онно миигин салайааччы буоларга үөрэппиттэрэ, чочуйбуттара. Онон Горнай оройуонун төрөөбүт сирим курдук саныыбын».
1975 с. Гавриил Чиряев Муома райисполкомугар бэрэссэдэээтэлинэн ыыппыт. Онно 1982 с. диэри үлэлээбит. Онтон төрөөбүт Ньурбатыгар райсовет бэрэссэдэээтэлинэн анаммыт. Ол эрээри өр буолбатах, Муомаҕа төттөрү ыыппыттар.
1985—1990 сс., партия обкуомун туһаайыытынан, Муома партиятын райкомун бастакы сэкирэтээринэн үлэлээбит. Муомаҕа үлэлээбит сылларыгар дьаныардаахтык туруорсан аэропорт туттарбытынан киэн туттара. Ол иннинэ дьон Уус Ньараҕа бастаан көтөн тиийэллэрэ, онтон кыра сөмүлүөтүнэн хайалар быыстарынан көтөллөрө, халлаан куһаҕан буоллаҕына ыйы ыйынан хааттараллара.
1990 сыллаахха Муоматтан Үрдүкү Сэбиэт дьокутаатынан талыллыбыт. Үрдүкү Сэбиэккэ сис кэмитиэт бэрэстээтэлэ буолан Дьокуускайга көспүт. Онтон олох-дьаһах уларыйан, Үрдүкү Сэбиэт ыһыллыбытын кэннэ Абый улууһугар баһылыгынан анаммыт.
1992—1994 сс. — Абый улууһун баһылыга. Ол саҕанааҕы үлэтин дьиҥнээх бэйэни салайыныы быһыытынан ахтыбыт: «Үс сыл сокуона суох үлэлээбиппит: эргэ сокуоннар үлэлээбэт буолбуттара, саҥа сокуоннар ылынылла иликтэрэ. Хайдах олороргун бэйэҥ билэҕин. Барытыгар бэйэҥ эппиэттииргэ күһэллэҕин. Үрүҥ Хайаҕа баар соҕотох маҕаһыыны чааһынайга биэриҥ диэн модьуйбуттарын өйдүүбүн. Мин онно таайан көрүүбүнэн эрэ салайтарбытым. Хайдах биэрэн кэбиһиэхпиний, атын тэрилтэлэр суох буоллахтарына? Дьон оччоҕо хайдах олоруохтарай? Саҥа үөскээбит урбаанньыттарга хабалаҕа киирэллэр дуо? Кыккыраччы батыммытым, онно миигин туормас диэбиттэрэ. Ол эрээри мин сөпкө дьаһаммыппын билэрим. Дьон ону сыаналаабыта. Ил Түмэн бастакы ыҥырыыта талылларыгар алта хотугу улуус кинини дьокутаатынан таларга быһаарбыттара».
Ил Түмэҥҥэ талыллан, 1994 сылтан ыал уонна социальнай политика кэмитиэтин бэрэстээтэлинэн үлэлээбит.
1995 сыллаахха Ньурба улууһун баһылыгын талыы саҕаламмытыгар биир дойдулаахтара онно кытын диэн ыҥырбыттар. Бастакы туурга 63 % куолас ылан кыйабыт. Сэттэ сыл 2002 сылаахха диэри Ньурба улууһун баһылыгынан үлэлээбит.
2003—2007 сс. — Саха Өрөспүүбүлүкэтин экономическай сайдыытын министирин солбуйааччыта, Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлин олохтоох тэриллиилэр хайысхаларыгар сүбэһитэ.
2012 сыллаахха кулун тутар 11 күнүгэр ыалдьан олохтон туораабыт[1][2].
Наҕараадалара уонна ааттара
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ;
- Икки «Бочуот Бэлиэтэ» уордьан;
- Норуоттар доҕордоһууларын уордьана;
- «За доблестный труд в ознаменование 100-летия со дня рождения В. И. Ленина» мэтээл;
- «370 лет Якутии с Россией» ураты Бэлиэ;
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин туйгуна;
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин доруобуйа харыстабылын туйгуна;
- Саха сирин авиациятын Бочуоттаах үлэһитэ;
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин ытык киһитэ[3];
- Абый улууһун Ытык гражданина;
- Горнай улууһун ытык киһитэ[4];
- Муома улууһун ытык киһитэ;
- Ньурба улууһун ытык киһитэ;
- Үөдэй ытык киһитэ[1][2].
Аатын үйэтитии
- 2013 сыл муус устар 11 күнүгэр Дьокуускайга Ярославскай уул. 26 дьиэтин эркинигэр өйдөбүнньүк дуоска туруоруллубут[5];
- 2016 сыллаахха Үөдэй оскуола-саадыгар В. А. Петрова аата иҥэриллибит;
- 2017 сыл бэс ыйын 30 күнүгэр Үөдэй нэһилиэгэр В. А. Петрова аатынан искибиэр-уһаайба арыллыбыт;
- Хаҥалас нэһилиэгэр В. А. Петрова аатынан Кыраайы Үөрэтэр түмэл аһыллыбыт;
- Ньурба улууһун баһылыгын уурааҕынан В. А. Петрова аатынан «Үлэ килбиэнэ» бэлиэ олохтоммут[1][2].