Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Лена-Дельта

Ле́на-Де́льта  — ресурснай резерват, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Булуҥ улууһун байҕал уонна байҕал кытыытынааҕы ураты харыстанар айылҕа сирэ. Резерват 1996 сыллаахха атырдьах ыйын 12 күнүгэр төрүттэммитэ[1]. Ураты харыстанар сир уопсай болуоссата 6 052 688,0 га[2].

Ресурсный резерват «Лена-Дельта» («Эркээйи сир») Саха Өрөспүүбүлүкэтин Булуҥ оройуонугар Сокол Уус-Ленскэйдээҕи биосфернай заповедник уонна Дельтовай учаастактар кыраныыссалаһар иһинээҕи сирдэринэн ааһар. Маны сэргэ, Новосибирскайдааҕы арыылар архипелагтара уонна Туора сис, Илиҥҥи учаастактар эмиэ киирэллэр. Резерват кыраныыссатыгар Улахан Ляховскай уонна Тыылаах ураты харыстанар сирдэр эмиэ бааллар.

Тэрийии сыала

Резерваты тэрийии сыала:

  • Уус-Ленскэйдээҕи биосфернай заповедникка тулалыыр эйгэҕэ киһи куһаҕан дьайыытын аччатыы уонна заповедник сиригэр-уотугар экология ыраас буолуутун ситиһии;
  • Уус-Ленскэйдээҕи биосфернай заповедникка биологическэй ресурсалары харыстааһын уонна баар көрүҥнэри көрөн-истэн байытыы, тарҕатыы буолар;
  • Ураты харыстанар сиргэ сэдэхтик көстөр кыыллары харыстааһын (таарбаҕан, хой, лаптевскай морж, кубархай кыһыл хопто, кыра куба, ала хотой, сапсан, үрүҥ эһэ уонна да атыттар.);
  • Тиит-Арыы диэн ааттаах уу арыытыгар Кыһыл Кинигэҕэ киирбит сэбирдэхтээх сэдэх мастары харыстааһын, чинчийии, үөрэтии;
  • Котельнай уу арыытыгар баар айылҕа маанылаах баайдарын Столб арыытыгар уонна Герман Вальтер уҥуоҕа историческэй сирдэригэр, Джордж В. Де-Лонг экспедициятын чилиэннэрин көмүллүбүт сирдэрин харыстааһын.
  • Тулалыыр эйгэни харыстыырга, кыыл-сүөл тэнийиитин үөрэтэргэ, көҥүллээх бултааһыны хааччахтыырга научнай чинчийиилэри уонна экологическэй кэтээн көрүүнү тэрийии;
  • Научнай уонна экологическэй туризмы тэрийии, айылҕа харыстабылын боппуруостарын болҕомтоҕо ылыы;
  • Төрүт олохтоох дьон культураларын, олохторун укулаатын харыстыырга, өрө тутарга сөптөөх усулуобуйаны тэрийиигэ болҕомто ууруу;

Территориальнай тутула

«Лена-Дельта» ресурснай резерват икки балаһаттан турар[3]:

  • Биологических ресурсалары туһаныыга көҥүллээх анал сир (харыстанар буфернай балаһа) болуоссата 1050 тыс. га;
  • Үгэс быһыытынан айылҕа баайын туһанар сир, болуоссата 4882 тыс. га, манна «Илиҥҥи» (Лена өрүс муораҕа киирэр сирин илиҥҥи чааһа; 150 тыс. га), «Туора-Сис» (Туора-Сис сис хайаттан Укта өрүс соҕуруу өттүгэр диэри; 217 тыс. га) уонна Новосибирскэйдээҕи уу арыылара (3500 тыс. га).

Ураты харыстанар сир тутула 14 учаастактан турар[2]:

• Илиҥҥи учаастак;
• «Саҥа Сибиирдээҕи уу арыылара» архипелаг, Ляхов улахан арыыта;
• «Саҥа Сибиирдээҕи уу арыылара» архипелаг, Ляхов улахан арыыта;
• «Саҥа Сибиирдээҕи уу арыылара» архипелаг, Котельнай арыыта;
• «Саҥа Сибиирдээҕи уу арыылара» архипелаг, Саҥа Сибиир арыы;
• «Саҥа Сибиирдээҕи уу арыылара» архипелаг, Столбовой арыы;
• «Саҥа Сибиирдээҕи уу арыылара» архипелаг, Бельковскай арыыта;
• «Саҥа Сибиирдээҕи уу арыылара» архипелаг Беннетт арыыта;
• «Саҥа Сибиирдээҕи уу арыылара» архипелаг, Жохов арыыта;
• «Саҥа Сибиирдээҕи уу арыылара» архипелаг, Вилькицкай арыыта;
• «Саҥа Сибиирдээҕи уу арыылара» архипелаг, Генриетта арыыта;
• «Саҥа Сибиирдээҕи уу арыылара» архипелаг, Жаннетта арыыта;
• Дунай арыылара;
• Туора-Сис учаастак.

Хос быһаарыылар

  1. ↑ Аллайыаха оройуонугар «Кыталык», Булуҥ улууһугар «Лена-Дельта» резерваттары тэрийии (рус.) (Постановление правительства Республики Саха (Якутия) от 12 августа 1996 года № 337). Сигэнии күнэ: 2015-7-20. Архивировано 4 Кулун тутар 2016 года.
  2. ↑ 1 2 ООПТ России. Лена-Дельта (рус.). Сигэнии күнэ: 2015-7-20. Архивировано 6 Кулун тутар 2016 года.
  3. ↑ Гуков А. Ю. Усть-Ленский заповедник (рус.). Сигэнии күнэ: 2015-7-20. Архивировано из оригинала 23 Кулун тутар 2010 года.

Литературалар

  • Корякин В. Н., Андронов В. А., Гранкин Д. М., Реванкова О. А., Романова Н. В., Сухов А. Н., Абдиряева Е. О. Особо охраняемые природные территории Дальневосточного федерального округа. — Хабаровск: Министерство природных ресурсов Российской Федерации; Федеральное государственное учреждение «Дальневосточный научно-исследовательский институт лесного хозяйства»; Главное управление Росприроднадзора по Дальневосточному федеральному округу, 2006.

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар